൧൩. സേരേയ്യവഗ്ഗോ

൧. സേരേയ്യകത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ;

അബ്ഭോകാസേ ഠിതോ സന്തോ, അദ്ദസം ലോകനായകം.

൨. ‘‘സീഹം യഥാ വനചരം, ബ്യഗ്ഘരാജംവ നിത്തസം;

തിധാപഭിന്നമാതങ്ഗം, കുഞ്ജരംവ മഹേസിനം.

൩. ‘‘സേരേയ്യകം ഗഹേത്വാന, ആകാസേ ഉക്ഖിപിം [നിക്ഖിപിം (ക.)] അഹം;

ബുദ്ധസ്സ ആനുഭാവേന, പരിവാരേന്തി സബ്ബസോ [സബ്ബതോ (സീ.)].

൪. ‘‘അധിട്ഠഹി മഹാവീരോ, സബ്ബഞ്ഞൂ ലോകനായകോ;

സമന്താ പുപ്ഫച്ഛദനാ, ഓകിരിംസു നരാസഭം.

൫. ‘‘തതോ സാ പുപ്ഫകഞ്ചുകാ, അന്തോവണ്ടാ ബഹിമുഖാ;

സത്താഹം ഛദനം കത്വാ, തതോ അന്തരധായഥ.

൬. ‘‘തഞ്ച അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേസിം, സുഗതേ ലോകനായകേ.

൭. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

൮. ‘‘പന്നരസസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പാനം പഞ്ചവീസതി;

വീതമലാ [ചിത്തമാലാ (സീ.), വിലാമാലാ (സ്യാ.)] സമാനാ ച, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സേരേയ്യകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സേരേയ്യകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. പുപ്ഫഥൂപിയത്ഥേരഅപദാനം

൧൦. ‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, കുക്കുരോ നാമ [കുക്കുടോ നാമ (സീ.)] പബ്ബതോ;

വേമജ്ഝേ തസ്സ വസതി, ബ്രാഹ്മണോ മന്തപാരഗൂ.

൧൧. ‘‘പഞ്ച സിസ്സസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ;

പുബ്ബുട്ഠായീ ച തേ ആസും, മന്തേസു ച വിസാരദാ.

൧൨. ‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, തം വിജാനാഥ നോ ഭവം;

അസീതിബ്യഞ്ജനാനസ്സ, ബാത്തിംസവരലക്ഖണാ.

൧൩. ‘‘ബ്യാമപ്പഭോ ജിനവരോ, ആദിച്ചോവ വിരോചതി;

സിസ്സാനം വചനം സുത്വാ, ബ്രാഹ്മണോ മന്തപാരഗൂ.

൧൪. ‘‘അസ്സമാ അഭിനിക്ഖമ്മ, ദിസം പുച്ഛതി സിസ്സകേ [ബ്രാഹ്മണോ (സ്യാ.)];

യമ്ഹി ദേസേ മഹാവീരോ, വസതി ലോകനായകോ.

൧൫. ‘‘താഹം ദിസം നമസ്സിസ്സം, ജിനം അപ്പടിപുഗ്ഗലം;

ഉദഗ്ഗചിത്തോ സുമനോ, പൂജേസിം തം തഥാഗതം.

൧൬. ‘‘ഏഥ സിസ്സാ ഗമിസ്സാമ, ദക്ഖിസ്സാമ തഥാഗതം;

വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, സോസ്സാമ ജിനസാസനം.

൧൭. ‘‘ഏകാഹം അഭിനിക്ഖമ്മ, ബ്യാധിം പടിലഭിം അഹം;

ബ്യാധിനാ പീളിതോ സന്തോ, സാലം വാസയിതും ഗമിം.

൧൮. ‘‘സബ്ബേ സിസ്സേ സമാനേത്വാ, അപുച്ഛിം തേ തഥാഗതം;

കീദിസം ലോകനാഥസ്സ, ഗുണം പരമബുദ്ധിനോ.

൧൯. ‘‘തേ മേ പുട്ഠാ വിയാകംസു, യഥാ ദസ്സാവിനോ തഥാ;

സക്കച്ചം ബുദ്ധസേട്ഠം തം, ദേസേസും [ദസ്സേസും (സീ. സ്യാ.)] മമ സമ്മുഖാ.

൨൦. ‘‘തേസാഹം വചനം സുത്വാ, സകം ചിത്തം പസാദയിം;

പുപ്ഫേഹി ഥൂപം കത്വാന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൨൧. ‘‘തേ മേ സരീരം ഝാപേത്വാ, അഗമും ബുദ്ധസന്തികം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, സത്ഥാരമഭിവാദയും.

൨൨. ‘‘പുപ്ഫേഹി ഥൂപം കത്വാന, സുഗതസ്സ മഹേസിനോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

൨൩. ‘‘ചത്താലീസസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ സോളസ ഖത്തിയാ;

നാമേനഗ്ഗിസമാ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൪. ‘‘വീസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ;

ഘതാസനസനാമാവ, അട്ഠത്തിംസ മഹീപതീ.

൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പുപ്ഫഥൂപിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പുപ്ഫഥൂപിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. പായസദായകത്ഥേരഅപദാനം

൨൬. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണോ സമ്ബുദ്ധോ, ബാത്തിംസവരലക്ഖണോ;

പവനാ [പധാനോ (ക.)] അഭിനിക്ഖന്തോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ [സുവണ്ണവണ്ണം …പേ… പുരക്ഖതം-ഏവം ദുതിയന്തവസേന സീ. സ്യാ. പോത്ഥകേസു ദിസ്സതി].

൨൭. ‘‘മഹച്ചാ [സഹത്ഥാ (സ്യാ. ക.)] കംസപാതിയാ, വഡ്ഢേത്വാ പായസം [പായാസം (സ്യാ. ക.)] അഹം;

ആഹുതിം യിട്ഠുകാമോ സോ, ഉപനേസിം ബലിം അഹം.

൨൮. ‘‘ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

ചങ്കമം സുസമാരൂള്ഹോ, അമ്ബരേ അനിലായനേ.

൨൯. ‘‘തഞ്ച അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

ഠപയിത്വാ കംസപാതിം, വിപസ്സിം അഭിവാദയിം.

൩൦. ‘‘തുവം ദേവോസി [ബുദ്ധോസി (സ്യാ.)] സബ്ബഞ്ഞൂ, സദേവേ സഹമാനുസേ;

അനുകമ്പം ഉപാദായ, പടിഗണ്ഹ മഹാമുനി.

൩൧. ‘‘പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ, സബ്ബഞ്ഞൂ ലോകനായകോ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, സത്ഥാ ലോകേ മഹാമുനി [അനുത്തരോ (സ്യാ.)].

൩൨. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പായസസ്സ [പായാസസ്സ (സ്യാ. ക.)] ഇദം ഫലം.

൩൩. ‘‘ഏകതാലീസിതോ കപ്പേ, ബുദ്ധോ നാമാസി ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൩൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പായസദായകോ [പായാസദായകോ (സ്യാ. ക.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പായസദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ഗന്ധോദകിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൫. ‘‘നിസജ്ജ പാസാദവരേ, വിപസ്സിം അദ്ദസം ജിനം;

കകുധം വിലസന്തംവ, സബ്ബഞ്ഞും തമനാസകം [സബ്ബഞ്ഞുത്തമനായകം (സ്യാ.), സബ്ബഞ്ഞുതമനാസവം (ക.)].

൩൬. ‘‘പാസാദസ്സാവിദൂരേ ച, ഗച്ഛതി ലോകനായകോ;

പഭാ നിദ്ധാവതേ തസ്സ, യഥാ ച സതരംസിനോ.

൩൭. ‘‘ഗന്ധോദകഞ്ച പഗ്ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസേട്ഠം സമോകിരിം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൩൮. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഗന്ധോദകമാകിരിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൩൯. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, സുഗന്ധോ നാമ ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഗന്ധോദകിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഗന്ധോദകിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. സമ്മുഖാഥവികത്ഥേരഅപദാനം

൪൧. ‘‘ജായമാനേ വിപസ്സിമ്ഹി, നിമിത്തം ബ്യാകരിം അഹം;

‘നിബ്ബാപയിഞ്ച [നിബ്ബാപയം ച (സീ. സ്യാ.), നിബ്ബാപയന്തോ (?)] ജനതം, ബുദ്ധോ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൨. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, ദസസഹസ്സി കമ്പതി;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൩. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, ആലോകോ വിപുലോ അഹു;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൪. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, സരിതായോ ന സന്ദയും [സന്ദിസും (സീ. സ്യാ.)];

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൫. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, അവീചഗ്ഗി ന പജ്ജലി;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൬. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, പക്ഖിസങ്ഘോ ന സംചരി;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൭. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, വാതക്ഖന്ധോ ന വായതി;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൮. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, സബ്ബരതനാനി ജോതയും [ജോതിസും (സീ. സ്യാ.)];

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൪൯. ‘‘‘യസ്മിഞ്ച ജായമാനസ്മിം, സത്താസും പദവിക്കമാ;

സോ ദാനി ഭഗവാ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൫൦. ‘‘‘ജാതമത്തോ ച സമ്ബുദ്ധോ, ദിസാ സബ്ബാ വിലോകയി;

വാചാസഭിമുദീരേസി, ഏസാ ബുദ്ധാന ധമ്മതാ’.

൫൧. ‘‘സംവേജയിത്വാ ജനതം, ഥവിത്വാ ലോകനായകം;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, പക്കാമിം പാചിനാമുഖോ.

൫൨. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭിഥോമയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥോമനായ ഇദം ഫലം.

൫൩. ‘‘ഇതോ നവുതികപ്പമ്ഹി, സമ്മുഖാഥവികവ്ഹയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൪. ‘‘പഥവീദുന്ദുഭി നാമ [ദുദ്ദസി നാമ (ക.)], ഏകൂനനവുതിമ്ഹിതോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൫. ‘‘അട്ഠാസീതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, ഓഭാസോ നാമ ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൬. ‘‘സത്താസീതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, സരിതച്ഛേദനവ്ഹയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൭. ‘‘അഗ്ഗിനിബ്ബാപനോ നാമ, കപ്പാനം ഛളസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൮. ‘‘ഗതിപച്ഛേദനോ നാമ, കപ്പാനം പഞ്ചസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൯. ‘‘രാജാ വാതസമോ നാമ, കപ്പാനം ചുല്ലസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൦. ‘‘രതനപജ്ജലോ നാമ, കപ്പാനം തേഅസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൧. ‘‘പദവിക്കമനോ നാമ, കപ്പാനം ദ്വേഅസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൨. ‘‘രാജാ വിലോകനോ നാമ, കപ്പാനം ഏകസീതിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൩. ‘‘ഗിരസാരോതി നാമേന, കപ്പേസീതിമ്ഹി ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സമ്മുഖാഥവികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സമ്മുഖാഥവികത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. കുസുമാസനിയത്ഥേരഅപദാനം

൬൫. ‘‘നഗരേ ധഞ്ഞവതിയാ, അഹോസിം ബ്രാഹ്മണോ തദാ;

ലക്ഖണേ ഇതിഹാസേ ച, സനിഘണ്ഡുസകേടുഭേ.

൬൬. ‘‘പദകോ വേയ്യാകരണോ, നിമിത്തകോവിദോ അഹം;

മന്തേ ച സിസ്സേ വാചേസിം, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ.

൬൭. ‘‘പഞ്ച ഉപ്പലഹത്ഥാനി, പിട്ഠിയം ഠപിതാനി മേ;

ആഹുതിം യിട്ഠുകാമോഹം, പിതുമാതുസമാഗമേ.

൬൮. ‘‘തദാ വിപസ്സീ ഭഗവാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ;

ഓഭാസേന്തോ ദിസാ സബ്ബാ, ആഗച്ഛതി നരാസഭോ.

൬൯. ‘‘ആസനം പഞ്ഞപേത്വാന, നിമന്തേത്വാ മഹാമുനിം;