൧൨. മഹാപരിവാരവഗ്ഗോ

൧. മഹാപരിവാരകത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

അട്ഠസട്ഠിസഹസ്സേഹി, പാവിസി ബന്ധുമം തദാ.

൨. ‘‘നഗരാ അഭിനിക്ഖമ്മ, അഗമം ദീപചേതിയം;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം.

൩. ‘‘ചുല്ലാസീതിസഹസ്സാനി, യക്ഖാ മയ്ഹം ഉപന്തികേ;

ഉപട്ഠഹന്തി സക്കച്ചം [മം നിച്ചം (ക.)], ഇന്ദംവ തിദസാ ഗണാ.

൪. ‘‘ഭവനാ അഭിനിക്ഖമ്മ, ദുസ്സം പഗ്ഗയ്ഹഹം തദാ;

സിരസാ അഭിവാദേസിം, തഞ്ചാദാസിം മഹേസിനോ.

൫. ‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥു സമ്പദാ;

ബുദ്ധസ്സ ആനുഭാവേന, വസുധായം പകമ്പഥ.

൬. ‘‘തഞ്ച അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേമി, ദ്വിപദിന്ദമ്ഹി താദിനേ.

൭. ‘‘സോഹം ചിത്തം പസാദേത്വാ, ദുസ്സം ദത്വാന സത്ഥുനോ;

സരണഞ്ച ഉപാഗച്ഛിം, സാമച്ചോ സപരിജ്ജനോ.

൮. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൯. ‘‘ഇതോ പന്നരസേ കപ്പേ, സോളസാസും സുവാഹനാ [സോളസാസിംസു വാഹനോ (സ്യാ.)];

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഹാപരിവാരകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മഹാപരിവാരകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. സുമങ്ഗലത്ഥേരഅപദാനം

൧൧. ‘‘അത്ഥദസ്സീ ജിനവരോ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

വിഹാരാ അഭിനിക്ഖമ്മ, തളാകം ഉപസങ്കമി.

൧൨. ‘‘ന്ഹത്വാ പിത്വാ ച സമ്ബുദ്ധോ, ഉത്തരിത്വേകചീവരോ;

അട്ഠാസി ഭഗവാ തത്ഥ, വിലോകേന്തോ ദിസോദിസം.

൧൩. ‘‘ഭവനേ ഉപവിട്ഠോഹം, അദ്ദസം ലോകനായകം;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, അപ്ഫോടേസിം അഹം തദാ.

൧൪. ‘‘സതരംസിംവ ജോതന്തം, പഭാസന്തംവ കഞ്ചനം [ഇമിനാ പാദദ്വയേന പുരിമപാദദ്വയസ്സ പുരതോ ഭവിതബ്ബം];

നച്ചഗീതേ പയുത്തോഹം, പഞ്ചങ്ഗതൂരിയമ്ഹി ച.

൧൫. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

സബ്ബേ സത്തേ അഭിഭോമി, വിപുലോ ഹോതി മേ യസോ [അയഞ്ച ഗാഥാ പരിഗ്ഗഹേതിഗാഥായ അനന്തരമേവ ഠാതും യുത്താ].

൧൬. ‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

അത്താനം തോസയിത്വാന, പരേ തോസേസി ത്വം മുനി.

൧൭. ‘‘പരിഗ്ഗഹേ [പരിഗ്ഗയ്ഹ (സീ.), പരിഗ്ഗഹിത്വാ (സ്യാ.), പരിഗ്ഗഹേന (ക.)] നിസീദിത്വാ, ഹാസം കത്വാന സുബ്ബതേ;

ഉപട്ഠഹിത്വാ സമ്ബുദ്ധം, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

൧൮. ‘‘സോളസേതോ കപ്പസതേ, ദ്വിനവഏകചിന്തിതാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സുമങ്ഗലോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സുമങ്ഗലത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. സരണഗമനിയത്ഥേരഅപദാനം

൨൦. ‘‘ഉഭിന്നം ദേവരാജൂനം, സങ്ഗാമോ സമുപട്ഠിതോ;

അഹോസി സമുപബ്യൂള്ഹോ [സമുപബ്ബൂള്ഹോ (സീ.)], മഹാഘോസോ അവത്തഥ [പവത്തഥ (സീ.)].

൨൧. ‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

അന്തലിക്ഖേ ഠിതോ സത്ഥാ, സംവേജേസി മഹാജനം.

൨൨. ‘‘സബ്ബേ ദേവാ അത്തമനാ, നിക്ഖിത്തകവചാവുധാ;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, ഏകഗ്ഗാസിംസു താവദേ.

൨൩. ‘‘മയ്ഹം [അമ്ഹം (സീ.)] സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, വാചാസഭിമുദീരയി;

അനുകമ്പകോ ലോകവിദൂ, നിബ്ബാപേസി മഹാജനം.

൨൪. ‘‘പദുട്ഠചിത്തോ മനുജോ, ഏകപാണം വിഹേഠയം;

തേന ചിത്തപ്പദോസേന, അപായം ഉപപജ്ജതി.

൨൫. ‘‘സങ്ഗാമസീസേ നാഗോവ, ബഹൂ പാണേ വിഹേഠയം;

നിബ്ബാപേഥ സകം ചിത്തം, മാ ഹഞ്ഞിത്ഥോ പുനപ്പുനം.

൨൬. ‘‘ദ്വിന്നമ്പി യക്ഖരാജൂനം, സേനാ സാ വിമ്ഹിതാ അഹു [സേനായോ വിമ്ഹിതാ അഹൂ (സീ.), സേനാപി സമിതാ അഹു (സ്യാ.)];

സരണഞ്ച ഉപാഗച്ഛും, ലോകജേട്ഠം സുതാദിനം.

൨൭. ‘‘സഞ്ഞാപേത്വാന ജനതം, പദമുദ്ധരി [ഉദ്ധരി പന (സീ. സ്യാ.)] ചക്ഖുമാ;

പേക്ഖമാനോവ ദേവേഹി, പക്കാമി ഉത്തരാമുഖോ.

൨൮. ‘‘പഠമം സരണം ഗച്ഛിം, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

൨൯. ‘‘മഹാദുന്ദുഭിനാമാ ച, സോളസാസും രഥേസഭാ;

തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ.

൩൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സരണഗമനിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സരണഗമനിയത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ഏകാസനിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൧. ‘‘വരുണോ നാമ നാമേന, ദേവരാജാ അഹം തദാ;

ഉപട്ഠഹേസിം സമ്ബുദ്ധം, സയോഗ്ഗബലവാഹനോ.

൩൨. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, അത്ഥദസ്സീനരുത്തമേ;

തൂരിയം സബ്ബമാദായ, അഗമം ബോധിമുത്തമം.

൩൩. ‘‘വാദിതേന ച നച്ചേന, സമ്മതാളസമാഹിതോ;

സമ്മുഖാ വിയ സമ്ബുദ്ധം, ഉപട്ഠിം ബോധിമുത്തമം.

൩൪. ‘‘ഉപട്ഠഹിത്വാ തം ബോധിം, ധരണീരുഹപാദപം;

പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൩൫. ‘‘സകകമ്മാഭിരദ്ധോഹം, പസന്നോ ബോധിമുത്തമേ;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, നിമ്മാനം ഉപപജ്ജഹം.

൩൬. ‘‘സട്ഠിതൂരിയസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ;

മനുസ്സേസു ച ദേവേസു, വത്തമാനം ഭവാഭവേ.

൩൭. ‘‘തിവിധഗ്ഗീ നിബ്ബുതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ [അയഞ്ച ഗാഥാ പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സേതിഗാഥായ ഏകസമ്ബന്ധാ ഭവിതം യുത്താ].

൩൮. ‘‘സുബാഹൂ നാമ നാമേന, ചതുത്തിംസാസു ഖത്തിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, പഞ്ചകപ്പസതേ ഇതോ.

൩൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകാസനിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകാസനിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. സുവണ്ണപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൪൦. ‘‘വിപസ്സീ നാമ ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

നിസിന്നോ ജനകായസ്സ, ദേസേസി അമതം പദം.

൪൧. ‘‘തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാന, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ;

സോണ്ണപുപ്ഫാനി ചത്താരി, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

൪൨. ‘‘സുവണ്ണച്ഛദനം ആസി, യാവതാ പരിസാ തദാ;

ബുദ്ധാഭാ ച സുവണ്ണാഭാ, ആലോകോ വിപുലോ അഹു.

൪൩. ‘‘ഉദഗ്ഗചിത്തോ സുമനോ, വേദജാതോ കതഞ്ജലീ;

വിത്തിസഞ്ജനനോ തേസം, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹോ.

൪൪. ‘‘ആയാചിത്വാന സമ്ബുദ്ധം, വന്ദിത്വാന ച സുബ്ബതം;

പാമോജ്ജം ജനയിത്വാന, സകം ഭവനുപാഗമിം.

൪൫. ‘‘ഭവനേ ഉപവിട്ഠോഹം, ബുദ്ധസേട്ഠം അനുസ്സരിം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

൪൬. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൪൭. ‘‘സോളസാസിംസു രാജാനോ, നേമിസമ്മതനാമകാ;

തേതാലീസേ ഇതോ കപ്പേ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൪൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സുവണ്ണപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സുവണ്ണപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. ചിതകപൂജകത്ഥേരഅപദാനം

൪൯. ‘‘വസാമി രാജായതനേ, സാമച്ചോ സപരിജ്ജനോ;

പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി, സിഖിനോ ലോകബന്ധുനോ.

൫൦. ‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ചിതകം അഗമാസഹം;

തൂരിയം തത്ഥ വാദേത്വാ, ഗന്ധമാലം സമോകിരിം.

൫൧. ‘‘ചിതമ്ഹി പൂജം കത്വാന, വന്ദിത്വാ ചിതകം അഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സകം ഭവനുപാഗമിം.

൫൨. ‘‘ഭവനേ ഉപവിട്ഠോഹം, ചിതപൂജം അനുസ്സരിം;

തേന കമ്മേന ദ്വിപദിന്ദ, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ.

൫൩. ‘‘അനുഭോത്വാന സമ്പത്തിം, ദേവേസു മാനുസേസു ച;

പത്തോമ്ഹി അചലം ഠാനം, ഹിത്വാ ജയപരാജയം.

൫൪. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ചിതപൂജായിദം ഫലം.

൫൫. ‘‘ഏകൂനതിംസകപ്പമ്ഹി, ഇതോ സോളസ രാജാനോ;

ഉഗ്ഗതാ നാമ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൫൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ചിതകപൂജകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ചിതകപൂജകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൫൭. ‘‘യദാ വിപസ്സീ ലോകഗ്ഗോ, ആയുസങ്ഖാരമോസ്സജി;

പഥവീ സമ്പകമ്പിത്ഥ, മേദനീ ജലമേഖലാ.

൫൮. ‘‘ഓതതം വിത്ഥതം [ഓതതം വിതതം (സ്യാ.)] മയ്ഹം, സുവിചിത്തവടംസകം [സുചിചിത്തം പപഞ്ചകം (സ്യാ.)];

ഭവനമ്പി പകമ്പിത്ഥ, ബുദ്ധസ്സ ആയുസങ്ഖയേ.

൫൯. ‘‘താസോ മയ്ഹം സമുപ്പന്നോ, ഭവനേ സമ്പകമ്പിതേ;

ഉപ്പാദോ [ഉപ്പാതോ (?)] നു കിമത്ഥായ, ആലോകോ വിപുലോ അഹു.

൬൦. ‘‘വേസ്സവണോ ഇധാഗമ്മ, നിബ്ബാപേസി മഹാജനം;

പാണഭൂതേ [പാണഭുതം (സ്യാ.), പാണഭൂനം (സീ. ക.)] ഭയം നത്ഥി, ഏകഗ്ഗാ ഹോഥ സംവുതാ [സഗാരവാ (സ്യാ.)].

൬൧. ‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥു സമ്പദാ;

യസ്മിം ഉപ്പജ്ജമാനമ്ഹി, പഥവീ [പഠവീ (സീ. സ്യാ.)] സമ്പകമ്പതി.

൬൨. ‘‘ബുദ്ധാനുഭാവം കിത്തേത്വാ, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദഹം;

അവസേസേസു കപ്പേസു, കുസലം ചരിതം [കരിതം (സീ. സ്യാ.), കാരിതം (ക.)] മയാ.

൬൩. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൬൪. ‘‘ഇതോ ചുദ്ദസകപ്പമ്ഹി, രാജാ ആസിം പതാപവാ;

സമിതോ നാമ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ബുദ്ധസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. മഗ്ഗസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൬൬. ‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, സാവകാ വനചാരിനോ;

വിപ്പനട്ഠാ ബ്രഹാരഞ്ഞേ, അന്ധാവ അനുസുയ്യരേ [അനുസുയരേ (സീ.)].

൬൭. ‘‘അനുസ്സരിത്വാ സമ്ബുദ്ധം, പദുമുത്തരനായകം;