൩-൬. ഉപാലിത്ഥേരഅപദാനം

൪൪൧. ‘‘നഗരേ ഹംസവതിയാ, സുജാതോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ;

അസീതികോടിനിചയോ, പഹൂതധനധഞ്ഞവാ.

൪൪൨. ‘‘അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ;

ലക്ഖണേ ഇതിഹാസേ ച, സധമ്മേ പാരമിം ഗതോ.

൪൪൩. ‘‘പരിബ്ബാജാ ഏകസിഖാ [ഏകഭിക്ഖാ (ക.)], ഗോതമാ

ബുദ്ധസാവകാ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി].

ചരകാ താപസാ ചേവ, ചരന്തി മഹിയാ തദാ.

൪൪൪. ‘‘തേപി മം പരിവാരേന്തി, ബ്രാഹ്മണോ വിസ്സുതോ ഇതി;

ബഹുജ്ജനോ മം പൂജേതി, നാഹം പൂജേമി കിഞ്ചനം.

൪൪൫. ‘‘പൂജാരഹം ന പസ്സാമി, മാനത്ഥദ്ധോ അഹം തദാ;

ബുദ്ധോതി വചനം നത്ഥി, താവ നുപ്പജ്ജതേ ജിനോ.

൪൪൬. ‘‘അച്ചയേന അഹോരത്തം, പദുമുത്തരനാമകോ [നായകോ (സീ. സ്യാ.)];

സബ്ബം തമം വിനോദേത്വാ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജി ചക്ഖുമാ.

൪൪൭. ‘‘വിത്ഥാരികേ ബാഹുജഞ്ഞേ, പുഥുഭൂതേ ച സാസനേ;

ഉപാഗമി തദാ ബുദ്ധോ, നഗരം ഹംസസവ്ഹയം.

൪൪൮. ‘‘പിതു അത്ഥായ സോ ബുദ്ധോ, ധമ്മം ദേസേസി ചക്ഖുമാ;

തേന കാലേന പരിസാ, സമന്താ യോജനം തദാ.

൪൪൯. ‘‘സമ്മതോ മനുജാനം സോ, സുനന്ദോ നാമ താപസോ;

യാവതാ ബുദ്ധപരിസാ, പുപ്ഫേഹച്ഛാദയീ തദാ.

൪൫൦. ‘‘ചതുസച്ചം പകാസേന്തേ, സേട്ഠേ ച [ഹേട്ഠാ ച (ക.)] പുപ്ഫമണ്ഡപേ;

കോടിസതസഹസ്സാനം, ധമ്മാഭിസമയോ അഹു.

൪൫൧. ‘‘സത്തരത്തിന്ദിവം ബുദ്ധോ, വസ്സേത്വാ ധമ്മവുട്ഠിയോ;

അട്ഠമേ ദിവസേ പത്തേ, സുനന്ദം കിത്തയീ ജിനോ.

൪൫൨. ‘‘ദേവലോകേ മനുസ്സേ വാ, സംസരന്തോ അയം ഭവേ;

സബ്ബേസം പവരോ ഹുത്വാ, ഭവേസു സംസരിസ്സതി.

൪൫൩. ‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൫൪. ‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

മന്താണിപുത്തോ പുണ്ണോതി, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

൪൫൫. ‘‘ഏവം കിത്തയി സമ്ബുദ്ധോ, സുനന്ദം താപസം തദാ;

ഹാസയന്തോ ജനം സബ്ബം, ദസ്സയന്തോ സകം ബലം.

൪൫൬. ‘‘കതഞ്ജലീ നമസ്സന്തി, സുനന്ദം താപസം ജനാ;

ബുദ്ധേ കാരം കരിത്വാന, സോധേസി ഗതിമത്തനോ.

൪൫൭. ‘‘തത്ഥ മേ അഹു സങ്കപ്പോ, സുത്വാന മുനിനോ വചം;

അഹമ്പി കാരം കസ്സാമി, യഥാ പസ്സാമി ഗോതമം.

൪൫൮. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, കിരിയം ചിന്തയിം മമ;

ക്യാഹം കമ്മം ആചരാമി, പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ അനുത്തരേ.

൪൫൯. ‘‘അയഞ്ച പാഠികോ ഭിക്ഖു, സബ്ബപാഠിസ്സ സാസനേ;

വിനയേ അഗ്ഗനിക്ഖിത്തോ, തം ഠാനം പത്ഥയേ അഹം.

൪൬൦. ‘‘ഇദം മേ അമിതം ഭോഗം, അക്ഖോഭം സാഗരൂപമം;

തേന ഭോഗേന ബുദ്ധസ്സ, ആരാമം മാപയേ അഹം.

൪൬൧. ‘‘സോഭനം നാമ ആരാമം, നഗരസ്സ പുരത്ഥതോ;

കിണിത്വാ [കീത്വാ (സീ.), കിത്വാ (ക.)] സതസഹസ്സേന, സങ്ഘാരാമം അമാപയിം.

൪൬൨. ‘‘കൂടാഗാരേ ച പാസാദേ, മണ്ഡപേ ഹമ്മിയേ ഗുഹാ;

ചങ്കമേ സുകതേ കത്വാ, സങ്ഘാരാമം അമാപയിം.

൪൬൩. ‘‘ജന്താഘരം അഗ്ഗിസാലം, അഥോ ഉദകമാളകം;

ന്ഹാനഘരം മാപയിത്വാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സദാസഹം.

൪൬൪. ‘‘ആസന്ദിയോ പീഠകേ ച, പരിഭോഗേ ച ഭാജനേ;

ആരാമികഞ്ച ഭേസജ്ജം, സബ്ബമേതം അദാസഹം.

൪൬൫. ‘‘ആരക്ഖം പട്ഠപേത്വാന, പാകാരം കാരയിം ദള്ഹം;

മാ നം കോചി വിഹേഠേസി, സന്തചിത്താന താദിനം.

൪൬൬. ‘‘സതസഹസ്സേനാവാസം [ആവാസം സതസഹസ്സേന (സീ.), ആവാസേ സതസഹസ്സേ (സ്യാ.)], സങ്ഘാരാമേ അമാപയിം;

വേപുല്ലം തം മാപയിത്വാ [വേപുല്ലതം പാപയിത്വാ (സീ.)], സമ്ബുദ്ധം ഉപനാമയിം.

൪൬൭. ‘‘നിട്ഠാപിതോ മയാരാമോ, സമ്പടിച്ഛ തുവം മുനി;

നിയ്യാദേസ്സാമി തം വീര [തേ വീര (സീ.), തം ധീര (സ്യാ.)], അധിവാസേഹി ചക്ഖുമ.

൪൬൮. ‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, അധിവാസേസി നായകോ.

൪൬൯. ‘‘അധിവാസനമഞ്ഞായ, സബ്ബഞ്ഞുസ്സ മഹേസിനോ;

ഭോജനം പടിയാദേത്വാ, കാലമാരോചയിം അഹം.

൪൭൦. ‘‘ആരോചിതമ്ഹി കാലമ്ഹി, പദുമുത്തരനായകോ;

ഖീണാസവസഹസ്സേഹി, ആരാമം മേ ഉപാഗമി.

൪൭൧. ‘‘നിസിന്നം കാലമഞ്ഞായ, അന്നപാനേന തപ്പയിം;

ഭുത്താവിം കാലമഞ്ഞായ, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൪൭൨. ‘‘കീതോ സതസഹസ്സേന, തത്തകേനേവ കാരിതോ;

സോഭനോ നാമ ആരാമോ, സമ്പടിച്ഛ തുവം മുനി.

൪൭൩. ‘‘ഇമിനാരാമദാനേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ഭവേ നിബ്ബത്തമാനോഹം, ലഭാമി മമ പത്ഥിതം.

൪൭൪. ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ സമ്ബുദ്ധോ, സങ്ഘാരാമം സുമാപിതം;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവി.

൪൭൫. ‘‘യോ സോ ബുദ്ധസ്സ പാദാസി, സങ്ഘാരാമം സുമാപിതം;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൪൭൬. ‘‘ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ, സേനാ ച ചതുരങ്ഗിനീ;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, സങ്ഘാരാമസ്സിദം ഫലം.

൪൭൭. ‘‘സട്ഠി തൂരസഹസ്സാനി [തുരിയസഹസ്സാനി (സീ. സ്യാ.)], ഭേരിയോ സമലങ്കതാ;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, സങ്ഘാരാമസ്സിദം ഫലം.

൪൭൮. ‘‘ഛളസീതിസഹസ്സാനി, നാരിയോ സമലങ്കതാ;

വിചിത്തവത്ഥാഭരണാ, ആമുത്തമണികുണ്ഡലാ.

൪൭൯. ‘‘അളാരപമ്ഹാ ഹസുലാ, സുസഞ്ഞാ തനുമജ്ഝിമാ;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, സങ്ഘാരാമസ്സിദം ഫലം.

൪൮൦. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

സഹസ്സക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി.

൪൮൧. ‘‘ദേവരാജേന പത്തബ്ബം, സബ്ബം പടിലഭിസ്സതി;

അനൂനഭോഗോ ഹുത്വാന, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി.

൪൮൨. ‘‘സഹസ്സക്ഖത്തും ചക്കവത്തീ, രാജാ രട്ഠേ ഭവിസ്സതി;

പഥബ്യാ രജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം.

൪൮൩. ‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൮൪. ‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

ഉപാലി നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

൪൮൫. ‘‘വിനയേ പാരമിം പത്വാ, ഠാനാഠാനേ ച കോവിദോ;

ജിനസാസനം ധാരേന്തോ, വിഹരിസ്സതിനാസവോ.

൪൮൬. ‘‘സബ്ബമേതം അഭിഞ്ഞായ, ഗോതമോ സക്യപുങ്ഗവോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസ്സതി.

൪൮൭. ‘‘അപരിമേയ്യുപാദായ, പത്ഥേമി തവ സാസനം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, സബ്ബസംയോജനക്ഖയോ.

൪൮൮. ‘‘യഥാ സൂലാവുതോ പോസോ, രാജദണ്ഡേന തജ്ജിതോ;

സൂലേ സാതം അവിന്ദന്തോ, പരിമുത്തിംവ ഇച്ഛതി.

൪൮൯. ‘‘തഥേവാഹം മഹാവീര, ഭവദണ്ഡേന തജ്ജിതോ;

കമ്മസൂലാവുതോ സന്തോ, പിപാസാവേദനട്ടിതോ.

൪൯൦. ‘‘ഭവേ സാതം ന വിന്ദാമി, ഡയ്ഹന്തോ തീഹി അഗ്ഗിഭി;

പരിമുത്തിം ഗവേസാമി, യഥാപി രാജദണ്ഡിതോ.

൪൯൧. ‘‘യഥാ വിസാദോ പുരിസോ, വിസേന പരിപീളിതോ;

അഗദം സോ ഗവേസേയ്യ, വിസഘാതായുപാലനം [വിസഘാതായുപായനം (സ്യാ. ക.)].

൪൯൨. ‘‘ഗവേസമാനോ പസ്സേയ്യ, അഗദം വിസഘാതകം;

തം പിവിത്വാ സുഖീ അസ്സ, വിസമ്ഹാ പരിമുത്തിയാ.

൪൯൩. ‘‘തഥേവാഹം മഹാവീര, യഥാ വിസഹതോ നരോ;

സമ്പീളിതോ അവിജ്ജായ, സദ്ധമ്മാഗദമേസഹം.

൪൯൪. ‘‘ധമ്മാഗദം ഗവേസന്തോ, അദ്ദക്ഖിം സക്യസാസനം;

അഗ്ഗം സബ്ബോസധാനം തം, സബ്ബസല്ലവിനോദനം.

൪൯൫. ‘‘ധമ്മോസധം പിവിത്വാന, വിസം സബ്ബം സമൂഹനിം;

അജരാമരം സീതിഭാവം, നിബ്ബാനം ഫസ്സയിം അഹം.

൪൯൬. ‘‘യഥാ ഭൂതട്ടിതോ പോസോ, ഭൂതഗ്ഗാഹേന പീളിതോ;

ഭൂതവേജ്ജം ഗവേസേയ്യ, ഭൂതസ്മാ പരിമുത്തിയാ.

൪൯൭. ‘‘ഗവേസമാനോ പസ്സേയ്യ, ഭൂതവിജ്ജാസു കോവിദം;

തസ്സ സോ വിഹനേ ഭൂതം, സമൂലഞ്ച വിനാസയേ.

൪൯൮. ‘‘തഥേവാഹം മഹാവീര, തമഗ്ഗാഹേന പീളിതോ;

ഞാണാലോകം ഗവേസാമി, തമതോ പരിമുത്തിയാ.

൪൯൯. ‘‘അഥദ്ദസം സക്യമുനിം, കിലേസതമസോധനം;

സോ മേ തമം വിനോദേസി, ഭൂതവേജ്ജോവ ഭൂതകം.

൫൦൦. ‘‘സംസാരസോതം സഞ്ഛിന്ദിം, തണ്ഹാസോതം നിവാരയിം;

ഭവം ഉഗ്ഘാടയിം സബ്ബം, ഭൂതവേജ്ജോവ മൂലതോ.

൫൦൧. ‘‘ഗരുളോ യഥാ ഓപതതി, പന്നഗം ഭക്ഖമത്തനോ;

സമന്താ യോജനസതം, വിക്ഖോഭേതി മഹാസരം.

൫൦൨. ‘‘പന്നഗം സോ ഗഹേത്വാന, അധോസീസം വിഹേഠയം;

ആദായ സോ പക്കമതി, യേനകാമം വിഹങ്ഗമോ.

൫൦൩. ‘‘തഥേവാഹം മഹാവീര, യഥാപി ഗരുളോ ബലീ;

അസങ്ഖതം ഗവേസന്തോ, ദോസേ വിക്ഖാലയിം അഹം.

൫൦൪. ‘‘ദിട്ഠോ അഹം ധമ്മവരം, സന്തിപദമനുത്തരം;

ആദായ വിഹരാമേതം, ഗരുളോ പന്നഗം യഥാ.

൫൦൫. ‘‘ആസാവതീ നാമ ലതാ, ജാതാ ചിത്തലതാവനേ;

തസ്സാ വസ്സസഹസ്സേന, ഏകം നിബ്ബത്തതേ ഫലം.

൫൦൬. ‘‘തം ദേവാ പയിരുപാസന്തി, താവദൂരഫലേ സതി;

ദേവാനം സാ പിയാ ഏവം, ആസാവതീ ലതുത്തമാ.

൫൦൭. ‘‘സതസഹസ്സുപാദായ, താഹം പരിചരേ മുനി;

സായം പാതം നമസ്സാമി, ദേവാ ആസാവതിം യഥാ.

൫൦൮. ‘‘അവഞ്ഝാ പാരിചരിയാ, അമോഘാ ച നമസ്സനാ;

ദൂരാഗതമ്പി മം സന്തം, ഖണോയം ന വിരാധയി.

൫൦൯. ‘‘പടിസന്ധിം ന പസ്സാമി, വിചിനന്തോ ഭവേ അഹം;

നിരൂപധി വിപ്പമുത്തോ [വിപ്പയുത്തോ (ക.)], ഉപസന്തോ ചരാമഹം.

൫൧൦. ‘‘യഥാപി പദുമം നാമ, സൂരിയരംസേന പുപ്ഫതി;

തഥേവാഹം മഹാവീര, ബുദ്ധരംസേന പുപ്ഫിതോ.

൫൧൧. ‘‘യഥാ ബലാകയോനിമ്ഹി, ന വിജ്ജതി പുമോ [പുമാ (സീ. സ്യാ.)] സദാ;

മേഘേസു ഗജ്ജമാനേസു, ഗബ്ഭം ഗണ്ഹന്തി താ സദാ.

൫൧൨. ‘‘ചിരമ്പി ഗബ്ഭം ധാരേന്തി, യാവ മേഘോ ന ഗജ്ജതി;

ഭാരതോ പരിമുച്ചന്തി, യദാ മേഘോ പവസ്സതി.

൫൧൩. ‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, ധമ്മമേഘേന ഗജ്ജതോ;

സദ്ദേന ധമ്മമേഘസ്സ, ധമ്മഗബ്ഭം അഗണ്ഹഹം.

൫൧൪. സതസഹസ്സുപാദായ, പുഞ്ഞഗബ്ഭം ധരേമഹം;

നപ്പമുച്ചാമി ഭാരതോ, ധമ്മമേഘോ ന ഗജ്ജതി.