(൯-൧൦) ഉസ്സങ്ഖപാദഉദ്ധഗ്ഗലോമതാലക്ഖണാനി

൨൧൨. ‘‘യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പുരിമം ജാതിം പുരിമം ഭവം പുരിമം നികേതം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതോ സമാനോ [സമാനോ ബഹുനോ ജനസ്സ (സീ. പീ.)] അത്ഥൂപസംഹിതം ധമ്മൂപസംഹിതം വാചം ഭാസിതാ അഹോസി, ബഹുജനം നിദംസേസി, പാണീനം ഹിതസുഖാവഹോ ധമ്മയാഗീ. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ കടത്താ…പേ… സോ തതോ ചുതോ ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ ഇമാനി ദ്വേ മഹാപുരിസലക്ഖണാനി പടിലഭതി. ഉസ്സങ്ഖപാദോ ച ഹോതി, ഉദ്ധഗ്ഗലോമോ ച.

‘‘സോ തേഹി ലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ, സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ…പേ… രാജാ സമാനോ കിം ലഭതി? അഗ്ഗോ ച ഹോതി സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ച കാമഭോഗീനം. രാജാ സമാനോ ഇദം ലഭതി… ബുദ്ധോ സമാനോ കിം ലഭതി? അഗ്ഗോ ച ഹോതി സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ച സബ്ബസത്താനം. ബുദ്ധോ സമാനോ ഇദം ലഭതി’’. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച.

൨൧൩. തത്ഥേതം വുച്ചതി –

‘‘അത്ഥധമ്മസഹിതം [അത്ഥധമ്മസംഹിതം (ക. സീ. പീ.), അത്ഥധമ്മുപസംഹിതം (ക.)] പുരേ ഗിരം,

ഏരയം ബഹുജനം നിദംസയി;

പാണിനം ഹിതസുഖാവഹോ അഹു,

ധമ്മയാഗമയജീ [ധമ്മയാഗം അസ്സജി (ക.)] അമച്ഛരീ.

‘‘തേന സോ സുചരിതേന കമ്മുനാ,

സുഗ്ഗതിം വജതി തത്ഥ മോദതി;

ലക്ഖണാനി ച ദുവേ ഇധാഗതോ,

ഉത്തമപ്പമുഖതായ [ഉത്തമസുഖതായ (സ്യാ.), ഉത്തമപമുക്ഖതായ (ക.)] വിന്ദതി.

‘‘ഉബ്ഭമുപ്പതിതലോമവാ സസോ,

പാദഗണ്ഠിരഹു സാധുസണ്ഠിതാ;

മംസലോഹിതാചിതാ തചോത്ഥതാ,

ഉപരിചരണസോഭനാ [ഉപരിജാനുസോഭനാ (സ്യാ.), ഉപരി ച പന സോഭനാ (സീ. പീ.)] അഹു.

‘‘ഗേഹമാവസതി ചേ തഥാവിധോ,

അഗ്ഗതം വജതി കാമഭോഗിനം;

തേന ഉത്തരിതരോ ന വിജ്ജതി,

ജമ്ബുദീപമഭിഭുയ്യ ഇരിയതി.

‘‘പബ്ബജമ്പി ച അനോമനിക്കമോ,

അഗ്ഗതം വജതി സബ്ബപാണിനം;

തേന ഉത്തരിതരോ ന വിജ്ജതി,

സബ്ബലോകമഭിഭുയ്യ വിഹരതീ’’തി.