(൧൭-൧൯) സീഹപുബ്ബദ്ധകായാദിതിലക്ഖണം

൨൨൪. ‘‘യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പുരിമം ജാതിം പുരിമം ഭവം പുരിമം നികേതം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതോ സമാനോ ബഹുജനസ്സ അത്ഥകാമോ അഹോസി ഹിതകാമോ ഫാസുകാമോ യോഗക്ഖേമകാമോ – ‘കിന്തിമേ സദ്ധായ വഡ്ഢേയ്യും, സീലേന വഡ്ഢേയ്യും, സുതേന വഡ്ഢേയ്യും [സുതേന വഡ്ഢേയ്യും, ബുദ്ധിയാ വഡ്ഢേയ്യും (സ്യാ.)], ചാഗേന വഡ്ഢേയ്യും, ധമ്മേന വഡ്ഢേയ്യും, പഞ്ഞായ വഡ്ഢേയ്യും, ധനധഞ്ഞേന വഡ്ഢേയ്യും, ഖേത്തവത്ഥുനാ വഡ്ഢേയ്യും, ദ്വിപദചതുപ്പദേഹി വഡ്ഢേയ്യും, പുത്തദാരേഹി വഡ്ഢേയ്യും, ദാസകമ്മകരപോരിസേഹി വഡ്ഢേയ്യും, ഞാതീഹി വഡ്ഢേയ്യും, മിത്തേഹി വഡ്ഢേയ്യും, ബന്ധവേഹി വഡ്ഢേയ്യു’ന്തി. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ കടത്താ…പേ… സോ തതോ ചുതോ ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ ഇമാനി തീണി മഹാപുരിസലക്ഖണാനി പടിലഭതി. സീഹപുബ്ബദ്ധകായോ ച ഹോതി ചിതന്തരംസോ ച സമവട്ടക്ഖന്ധോ ച.

‘‘സോ തേഹി ലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ…പേ… രാജാ സമാനോ കിം ലഭതി? അപരിഹാനധമ്മോ ഹോതി, ന പരിഹായതി ധനധഞ്ഞേന ഖേത്തവത്ഥുനാ ദ്വിപദചതുപ്പദേഹി പുത്തദാരേഹി ദാസകമ്മകരപോരിസേഹി ഞാതീഹി മിത്തേഹി ബന്ധവേഹി, ന പരിഹായതി സബ്ബസമ്പത്തിയാ. രാജാ സമാനോ ഇദം ലഭതി… ബുദ്ധോ സമാനോ കിം ലഭതി? അപരിഹാനധമ്മോ ഹോതി, ന പരിഹായതി സദ്ധായ സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ, ന പരിഹായതി സബ്ബസമ്പത്തിയാ. ബുദ്ധോ സമാനോ ഇദം ലഭതി’’. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച.

൨൨൫. തത്ഥേതം വുച്ചതി –

‘‘സദ്ധായ സീലേന സുതേന ബുദ്ധിയാ,

ചാഗേന ധമ്മേന ബഹൂഹി സാധുഹി;

ധനേന ധഞ്ഞേന ച ഖേത്തവത്ഥുനാ,

പുത്തേഹി ദാരേഹി ചതുപ്പദേഹി ച.

‘‘ഞാതീഹി മിത്തേഹി ച ബന്ധവേഹി ച,

ബലേന വണ്ണേന സുഖേന ചൂഭയം;

കഥം ന ഹായേയ്യും പരേതി ഇച്ഛതി,

അത്ഥസ്സ മിദ്ധീ ച [ഇദം സമിദ്ധഞ്ച (ക.), അദ്ധം സമിദ്ധഞ്ച (സ്യാ.)] പനാഭികങ്ഖതി.

‘‘സ സീഹപുബ്ബദ്ധസുസണ്ഠിതോ അഹു,

സമവട്ടക്ഖന്ധോ ച ചിതന്തരംസോ;

പുബ്ബേ സുചിണ്ണേന കതേന കമ്മുനാ,

അഹാനിയം പുബ്ബനിമിത്തമസ്സ തം.

‘‘ഗിഹീപി ധഞ്ഞേന ധനേന വഡ്ഢതി,

പുത്തേഹി ദാരേഹി ചതുപ്പദേഹി ച;

അകിഞ്ചനോ പബ്ബജിതോ അനുത്തരം,

പപ്പോതി ബോധിം അസഹാനധമ്മത’’ന്തി [സമ്ബോധിമഹാനധമ്മതന്തി (സ്യാ. ക.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ].