(൧) സുപ്പതിട്ഠിതപാദതാലക്ഖണം

൨൦൧. ‘‘യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പുരിമം ജാതിം പുരിമം ഭവം പുരിമം നികേതം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതോ സമാനോ ദള്ഹസമാദാനോ അഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, അവത്ഥിതസമാദാനോ കായസുചരിതേ വചീസുചരിതേ മനോസുചരിതേ ദാനസംവിഭാഗേ സീലസമാദാനേ ഉപോസഥുപവാസേ മത്തേയ്യതായ പേത്തേയ്യതായ സാമഞ്ഞതായ ബ്രഹ്മഞ്ഞതായ കുലേ ജേട്ഠാപചായിതായ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേസു ച അധികുസലേസു ധമ്മേസു. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ കടത്താ ഉപചിതത്താ ഉസ്സന്നത്താ വിപുലത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. സോ തത്ഥ അഞ്ഞേ ദേവേ ദസഹി ഠാനേഹി അധിഗ്ഗണ്ഹാതി ദിബ്ബേന ആയുനാ ദിബ്ബേന വണ്ണേന ദിബ്ബേന സുഖേന ദിബ്ബേന യസേന ദിബ്ബേന ആധിപതേയ്യേന ദിബ്ബേഹി രൂപേഹി ദിബ്ബേഹി സദ്ദേഹി ദിബ്ബേഹി ഗന്ധേഹി ദിബ്ബേഹി രസേഹി ദിബ്ബേഹി ഫോട്ഠബ്ബേഹി. സോ തതോ ചുതോ ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ ഇമം മഹാപുരിസലക്ഖണം പടിലഭതി. സുപ്പതിട്ഠിതപാദോ ഹോതി. സമം പാദം ഭൂമിയം നിക്ഖിപതി, സമം ഉദ്ധരതി, സമം സബ്ബാവന്തേഹി പാദതലേഹി ഭൂമിം ഫുസതി.

൨൦൨. ‘‘സോ തേന ലക്ഖണേന സമന്നാഗതോ സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്തോ സത്തരതനസമന്നാഗതോ. തസ്സിമാനി സത്ത രതനാനി ഭവന്തി; സേയ്യഥിദം, ചക്കരതനം ഹത്ഥിരതനം അസ്സരതനം മണിരതനം ഇത്ഥിരതനം ഗഹപതിരതനം പരിണായകരതനമേവ സത്തമം. പരോസഹസ്സം ഖോ പനസ്സ പുത്താ ഭവന്തി സൂരാ വീരങ്ഗരൂപാ പരസേനപ്പമദ്ദനാ. സോ ഇമം പഥവിം സാഗരപരിയന്തം അഖിലമനിമിത്തമകണ്ടകം ഇദ്ധം ഫീതം ഖേമം സിവം നിരബ്ബുദം അദണ്ഡേന അസത്ഥേന ധമ്മേന അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസതി. രാജാ സമാനോ കിം ലഭതി? അക്ഖമ്ഭിയോ [അവിക്ഖമ്ഭിയോ (സീ. പീ.)] ഹോതി കേനചി മനുസ്സഭൂതേന പച്ചത്ഥികേന പച്ചാമിത്തേന. രാജാ സമാനോ ഇദം ലഭതി. ‘‘സചേ ഖോ പന അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി, അരഹം ഹോതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ലോകേ വിവട്ടച്ഛദോ. ബുദ്ധോ സമാനോ കിം ലഭതി? അക്ഖമ്ഭിയോ ഹോതി അബ്ഭന്തരേഹി വാ ബാഹിരേഹി വാ പച്ചത്ഥികേഹി പച്ചാമിത്തേഹി രാഗേന വാ ദോസേന വാ മോഹേന വാ സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിം. ബുദ്ധോ സമാനോ ഇദം ലഭതി’’. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച.

൨൦൩. തത്ഥേതം വുച്ചതി –

‘‘സച്ചേ ച ധമ്മേ ച ദമേ ച സംയമേ,

സോചേയ്യസീലാലയുപോസഥേസു ച;

ദാനേ അഹിംസായ അസാഹസേ രതോ,

ദള്ഹം സമാദായ സമത്തമാചരി [സമന്തമാചരി (സ്യാ. ക.)].

‘‘സോ തേന കമ്മേന ദിവം സമക്കമി [അപക്കമി (സ്യാ. ക.)],

സുഖഞ്ച ഖിഡ്ഡാരതിയോ ച അന്വഭി [അംന്വഭി (ടീകാ)];

തതോ ചവിത്വാ പുനരാഗതോ ഇധ,

സമേഹി പാദേഹി ഫുസീ വസുന്ധരം.

‘‘ബ്യാകംസു വേയ്യഞ്ജനികാ സമാഗതാ,

സമപ്പതിട്ഠസ്സ ന ഹോതി ഖമ്ഭനാ;

ഗിഹിസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ പുന [പന (സ്യാ.)],

തം ലക്ഖണം ഭവതി തദത്ഥജോതകം.

‘‘അക്ഖമ്ഭിയോ ഹോതി അഗാരമാവസം,

പരാഭിഭൂ സത്തുഭി നപ്പമദ്ദനോ;

മനുസ്സഭൂതേനിധ ഹോതി കേനചി,

അക്ഖമ്ഭിയോ തസ്സ ഫലേന കമ്മുനോ.

‘‘സചേ ച പബ്ബജ്ജമുപേതി താദിസോ,

നേക്ഖമ്മഛന്ദാഭിരതോ വിചക്ഖണോ;

അഗ്ഗോ ന സോ ഗച്ഛതി ജാതു ഖമ്ഭനം,

നരുത്തമോ ഏസ ഹി തസ്സ ധമ്മതാ’’തി.