൭. മഹാസമയസുത്തം

൩൩൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം മഹാവനേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സബ്ബേഹേവ അരഹന്തേഹി; ദസഹി ച ലോകധാതൂഹി ദേവതാ യേഭുയ്യേന സന്നിപതിതാ ഹോന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. അഥ ഖോ ചതുന്നം സുദ്ധാവാസകായികാനം ദേവതാനം [ദേവാനം (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം മഹാവനേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സബ്ബേഹേവ അരഹന്തേഹി; ദസഹി ച ലോകധാതൂഹി ദേവതാ യേഭുയ്യേന സന്നിപതിതാ ഹോന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. യംനൂന മയമ്പി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികേ പച്ചേകം ഗാഥം [പച്ചേകഗാഥം (സീ. സ്യാ. പീ.), പച്ചേകഗാഥാ (ക. സീ.)] ഭാസേയ്യാമാ’’തി.

൩൩൨. അഥ ഖോ താ ദേവതാ സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ സുദ്ധാവാസേസു ദേവേസു അന്തരഹിതാ ഭഗവതോ പുരതോ പാതുരഹേസും. അഥ ഖോ താ ദേവതാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘മഹാസമയോ പവനസ്മിം, ദേവകായാ സമാഗതാ;

ആഗതമ്ഹ ഇമം ധമ്മസമയം, ദക്ഖിതായേ അപരാജിതസങ്ഘ’’ന്തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘തത്ര ഭിക്ഖവോ സമാദഹംസു, ചിത്തമത്തനോ ഉജുകം അകംസു [ഉജുകമകംസു (സീ. സ്യാ. പീ.)];

സാരഥീവ നേത്താനി ഗഹേത്വാ, ഇന്ദ്രിയാനി രക്ഖന്തി പണ്ഡിതാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ഛേത്വാ ഖീലം ഛേത്വാ പലിഘം, ഇന്ദഖീലം ഊഹച്ച [ഉഹച്ച (ക.)] മനേജാ;

തേ ചരന്തി സുദ്ധാ വിമലാ, ചക്ഖുമതാ സുദന്താ സുസുനാഗാ’’തി.

അഥ ഖോ അപരാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘യേകേചി ബുദ്ധം സരണം ഗതാസേ, ന തേ ഗമിസ്സന്തി അപായഭൂമിം;

പഹായ മാനുസം ദേഹം, ദേവകായം പരിപൂരേസ്സന്തീ’’തി.

ദേവതാസന്നിപാതാ

൩൩൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, ദസസു ലോകധാതൂസു ദേവതാ സന്നിപതിതാ ഹോന്തി [( ) സീ. ഇപോത്ഥകേസു നത്ഥി], തഥാഗതം ദസ്സനായ ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, അഹേസും അതീതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേസമ്പി ഭഗവന്താനം ഏതംപരമായേവ [ഏതപരമായേവ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദേവതാ സന്നിപതിതാ അഹേസും സേയ്യഥാപി മയ്ഹം ഏതരഹി. യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി അനാഗതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേസമ്പി ഭഗവന്താനം ഏതംപരമായേവ ദേവതാ സന്നിപതിതാ ഭവിസ്സന്തി സേയ്യഥാപി മയ്ഹം ഏതരഹി. ആചിക്ഖിസ്സാമി, ഭിക്ഖവേ, ദേവകായാനം നാമാനി; കിത്തയിസ്സാമി, ഭിക്ഖവേ, ദേവകായാനം നാമാനി; ദേസേസ്സാമി, ഭിക്ഖവേ, ദേവകായാനം നാമാനി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസികരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും.

൩൩൪. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സിലോകമനുകസ്സാമി, യത്ഥ ഭുമ്മാ തദസ്സിതാ;

യേ സിതാ ഗിരിഗബ്ഭരം, പഹിതത്താ സമാഹിതാ.

‘‘പുഥൂസീഹാവ സല്ലീനാ, ലോമഹംസാഭിസമ്ഭുനോ;

ഓദാതമനസാ സുദ്ധാ, വിപ്പസന്നമനാവിലാ’’ [വിപ്പസന്നാമനാവിലാ (പീ. ക.)].

ഭിയ്യോ പഞ്ചസതേ ഞത്വാ, വനേ കാപിലവത്ഥവേ;

തതോ ആമന്തയീ സത്ഥാ, സാവകേ സാസനേ രതേ.

‘‘ദേവകായാ അഭിക്കന്താ, തേ വിജാനാഥ ഭിക്ഖവോ’’;

തേ ച ആതപ്പമകരും, സുത്വാ ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

തേസം പാതുരഹു ഞാണം, അമനുസ്സാനദസ്സനം;

അപ്പേകേ സതമദ്ദക്ഖും, സഹസ്സം അഥ സത്തരിം.

സതം ഏകേ സഹസ്സാനം, അമനുസ്സാനമദ്ദസും;

അപ്പേകേനന്തമദ്ദക്ഖും, ദിസാ സബ്ബാ ഫുടാ അഹും.

തഞ്ച സബ്ബം അഭിഞ്ഞായ, വവത്ഥിത്വാന [വവക്ഖിത്വാന (സീ. സ്യാ. പീ.), അവേക്ഖിത്വാന (ടീകാ)] ചക്ഖുമാ;

തതോ ആമന്തയീ സത്ഥാ, സാവകേ സാസനേ രതേ.

‘‘ദേവകായാ അഭിക്കന്താ, തേ വിജാനാഥ ഭിക്ഖവോ;

യേ വോഹം കിത്തയിസ്സാമി, ഗിരാഹി അനുപുബ്ബസോ.

൩൩൫. ‘‘സത്തസഹസ്സാ തേ യക്ഖാ, ഭുമ്മാ കാപിലവത്ഥവാ.

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘ഛസഹസ്സാ ഹേമവതാ, യക്ഖാ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതീമന്തോ [ജുതീമന്തോ (സീ. പീ.)], വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘സാതാഗിരാ തിസഹസ്സാ, യക്ഖാ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘ഇച്ചേതേ സോളസസഹസ്സാ, യക്ഖാ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘വേസ്സാമിത്താ പഞ്ചസതാ, യക്ഖാ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘കുമ്ഭീരോ രാജഗഹികോ, വേപുല്ലസ്സ നിവേസനം;

ഭിയ്യോ നം സതസഹസ്സം, യക്ഖാനം പയിരുപാസതി;

കുമ്ഭീരോ രാജഗഹികോ, സോപാഗാ സമിതിം വനം.

൩൩൬. ‘‘പുരിമഞ്ച ദിസം രാജാ, ധതരട്ഠോ പസാസതി.

ഗന്ധബ്ബാനം അധിപതി, മഹാരാജാ യസസ്സിസോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘ദക്ഖിണഞ്ച ദിസം രാജാ, വിരൂള്ഹോ തം പസാസതി [തപ്പസാസതി (സ്യാ.)];

കുമ്ഭണ്ഡാനം അധിപതി, മഹാരാജാ യസസ്സിസോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘പച്ഛിമഞ്ച ദിസം രാജാ, വിരൂപക്ഖോ പസാസതി;

നാഗാനഞ്ച അധിപതി, മഹാരാജാ യസസ്സിസോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘ഉത്തരഞ്ച ദിസം രാജാ, കുവേരോ തം പസാസതി;

യക്ഖാനഞ്ച അധിപതി, മഹാരാജാ യസസ്സിസോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘പുരിമം ദിസം ധതരട്ഠോ, ദക്ഖിണേന വിരൂള്ഹകോ;

പച്ഛിമേന വിരൂപക്ഖോ, കുവേരോ ഉത്തരം ദിസം.

‘‘ചത്താരോ തേ മഹാരാജാ, സമന്താ ചതുരോ ദിസാ;

ദദ്ദല്ലമാനാ [ദദ്ദള്ഹമാനാ (ക.)] അട്ഠംസു, വനേ കാപിലവത്ഥവേ.

൩൩൭. ‘‘തേസം മായാവിനോ ദാസാ, ആഗും [ആഗൂ (സ്യാ.), ആഗു (സീ. പീ.) ഏവമുപരിപി] വഞ്ചനികാ സഠാ.

മായാ കുടേണ്ഡു വിടേണ്ഡു [വേടേണ്ഡു (സീ. സ്യാ. പീ.)], വിടുച്ച [വിടൂ ച (സ്യാ.)] വിടുടോ സഹ.

‘‘ചന്ദനോ കാമസേട്ഠോ ച, കിന്നിഘണ്ഡു [കിന്നുഘണ്ഡു (സീ. സ്യാ. പീ.)] നിഘണ്ഡു ച;

പനാദോ ഓപമഞ്ഞോ ച, ദേവസൂതോ ച മാതലി.

‘‘ചിത്തസേനോ ച ഗന്ധബ്ബോ, നളോരാജാ ജനേസഭോ [ജനോസഭോ (സ്യാ.)];

ആഗാ പഞ്ചസിഖോ ചേവ, തിമ്ബരൂ സൂരിയവച്ചസാ [സുരിയവച്ചസാ (സീ. പീ.)].

‘‘ഏതേ ചഞ്ഞേ ച രാജാനോ, ഗന്ധബ്ബാ സഹ രാജുഭി;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

൩൩൮. ‘‘അഥാഗും നാഗസാ നാഗാ, വേസാലാ സഹതച്ഛകാ.

കമ്ബലസ്സതരാ ആഗും, പായാഗാ സഹ ഞാതിഭി.

‘‘യാമുനാ ധതരട്ഠാ ച, ആഗൂ നാഗാ യസസ്സിനോ;

ഏരാവണോ മഹാനാഗോ, സോപാഗാ സമിതിം വനം.

‘‘യേ നാഗരാജേ സഹസാ ഹരന്തി, ദിബ്ബാ ദിജാ പക്ഖി വിസുദ്ധചക്ഖൂ;

വേഹായസാ [വേഹാസയാ (സീ. പീ.)] തേ വനമജ്ഝപത്താ, ചിത്രാ സുപണ്ണാ ഇതി തേസ നാമം.

‘‘അഭയം തദാ നാഗരാജാനമാസി, സുപണ്ണതോ ഖേമമകാസി ബുദ്ധോ;

സണ്ഹാഹി വാചാഹി ഉപവ്ഹയന്താ, നാഗാ സുപണ്ണാ സരണമകംസു ബുദ്ധം.

൩൩൯. ‘‘ജിതാ വജിരഹത്ഥേന, സമുദ്ദം അസുരാസിതാ.

ഭാതരോ വാസവസ്സേതേ, ഇദ്ധിമന്തോ യസസ്സിനോ.

‘‘കാലകഞ്ചാ മഹാഭിസ്മാ [കാലകഞ്ജാ മഹാഭിംസാ (സീ. പീ.)], അസുരാ ദാനവേഘസാ;

വേപചിത്തി സുചിത്തി ച, പഹാരാദോ നമുചീ സഹ.

‘‘സതഞ്ച ബലിപുത്താനം, സബ്ബേ വേരോചനാമകാ;

സന്നയ്ഹിത്വാ ബലിസേനം [ബലീസേനം (സ്യാ.)], രാഹുഭദ്ദമുപാഗമും;

സമയോദാനി ഭദ്ദന്തേ, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

൩൪൦. ‘‘ആപോ ച ദേവാ പഥവീ, തേജോ വായോ തദാഗമും.

വരുണാ വാരണാ [വാരുണാ (സ്യാ.)] ദേവാ, സോമോ ച യസസാ സഹ.

‘‘മേത്താ കരുണാ കായികാ, ആഗും ദേവാ യസസ്സിനോ;

ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ.

‘‘ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘വേണ്ഡുദേവാ സഹലി ച [വേണ്ഹൂച ദേവാ സഹലീച (സീ. പീ.)], അസമാ ച ദുവേ യമാ;

ചന്ദസ്സൂപനിസാ ദേവാ, ചന്ദമാഗും പുരക്ഖത്വാ.

‘‘സൂരിയസ്സൂപനിസാ [സുരിയസ്സൂപനിസാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദേവാ, സൂരിയമാഗും പുരക്ഖത്വാ;

നക്ഖത്താനി പുരക്ഖത്വാ, ആഗും മന്ദവലാഹകാ.

‘‘വസൂനം വാസവോ സേട്ഠോ, സക്കോപാഗാ പുരിന്ദദോ;

ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ.

‘‘ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘അഥാഗും സഹഭൂ ദേവാ, ജലമഗ്ഗിസിഖാരിവ;

അരിട്ഠകാ ച രോജാ ച, ഉമാപുപ്ഫനിഭാസിനോ.

‘‘വരുണാ സഹധമ്മാ ച, അച്ചുതാ ച അനേജകാ;

സൂലേയ്യരുചിരാ ആഗും, ആഗും വാസവനേസിനോ;

ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ.

‘‘ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘സമാനാ മഹാസമനാ, മാനുസാ മാനുസുത്തമാ;

ഖിഡ്ഡാപദോസികാ ആഗും, ആഗും മനോപദോസികാ.

‘‘അഥാഗും ഹരയോ ദേവാ, യേ ച ലോഹിതവാസിനോ;

പാരഗാ മഹാപാരഗാ, ആഗും ദേവാ യസസ്സിനോ;

ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ.

‘‘ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘സുക്കാ കരമ്ഭാ [കരുമ്ഹാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] അരുണാ, ആഗും വേഘനസാ സഹ;

ഓദാതഗയ്ഹാ പാമോക്ഖാ, ആഗും ദേവാ വിചക്ഖണാ.

‘‘സദാമത്താ ഹാരഗജാ, മിസ്സകാ ച യസസ്സിനോ;

ഥനയം ആഗ പജ്ജുന്നോ, യോ ദിസാ അഭിവസ്സതി.

‘‘ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘ഖേമിയാ തുസിതാ യാമാ, കട്ഠകാ ച യസസ്സിനോ;

ലമ്ബീതകാ ലാമസേട്ഠാ, ജോതിനാമാ ച ആസവാ;

നിമ്മാനരതിനോ ആഗും, അഥാഗും പരനിമ്മിതാ.

‘‘ദസേതേ ദസധാ കായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ;

ഇദ്ധിമന്തോ ജുതിമന്തോ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

മോദമാനാ അഭിക്കാമും, ഭിക്ഖൂനം സമിതിം വനം.

‘‘സട്ഠേതേ ദേവനികായാ, സബ്ബേ നാനത്തവണ്ണിനോ;

നാമന്വയേന ആഗച്ഛും [ആഗഞ്ഛും (സീ. സ്യാ. പീ.)], യേ ചഞ്ഞേ സദിസാ സഹ.

‘‘‘പവുട്ഠജാതിമഖിലം [പവുത്ഥജാതിം അഖിലം (സീ. പീ.)], ഓഘതിണ്ണമനാസവം;

ദക്ഖേമോഘതരം നാഗം, ചന്ദംവ അസിതാതിഗം’.

൩൪൧. ‘‘സുബ്രഹ്മാ പരമത്തോ ച [പരമത്ഥോ ച (ക.)], പുത്താ ഇദ്ധിമതോ സഹ.

സനങ്കുമാരോ തിസ്സോ ച, സോപാഗ സമിതിം വനം.

‘‘സഹസ്സം ബ്രഹ്മലോകാനം, മഹാബ്രഹ്മാഭിതിട്ഠതി;

ഉപപന്നോ ജുതിമന്തോ, ഭിസ്മാകായോ യസസ്സിസോ.

‘‘ദസേത്ഥ ഇസ്സരാ ആഗും, പച്ചേകവസവത്തിനോ;

തേസഞ്ച മജ്ഝതോ ആഗ, ഹാരിതോ പരിവാരിതോ.

൩൪൨. ‘‘തേ ച സബ്ബേ അഭിക്കന്തേ, സഇന്ദേ [സിന്ദേ (സ്യാ.)] ദേവേ സബ്രഹ്മകേ.