൮. സക്കപഞ്ഹസുത്തം

൩൪൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി, പാചീനതോ രാജഗഹസ്സ അമ്ബസണ്ഡാ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തസ്സുത്തരതോ വേദിയകേ പബ്ബതേ ഇന്ദസാലഗുഹായം. തേന ഖോ പന സമയേന സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ ഉസ്സുക്കം ഉദപാദി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. അഥ ഖോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കഹം നു ഖോ ഭഗവാ ഏതരഹി വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തി? അദ്ദസാ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം മഗധേസു വിഹരന്തം പാചീനതോ രാജഗഹസ്സ അമ്ബസണ്ഡാ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തസ്സുത്തരതോ വേദിയകേ പബ്ബതേ ഇന്ദസാലഗുഹായം. ദിസ്വാന ദേവേ താവതിംസേ ആമന്തേസി – ‘‘അയം, മാരിസാ, ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി, പാചീനതോ രാജഗഹസ്സ അമ്ബസണ്ഡാ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തസ്സുത്തരതോ വേദിയകേ പബ്ബതേ ഇന്ദസാലഗുഹായം. യദി പന, മാരിസാ, മയം തം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമേയ്യാമ അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധ’’ന്തി? ‘‘ഏവം ഭദ്ദന്തവാ’’തി ഖോ ദേവാ താവതിംസാ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പച്ചസ്സോസും.

൩൪൫. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ പഞ്ചസിഖം ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തം [ഗന്ധബ്ബപുത്തം (സ്യാ.)] ആമന്തേസി – ‘‘അയം, താത പഞ്ചസിഖ, ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി പാചീനതോ രാജഗഹസ്സ അമ്ബസണ്ഡാ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തസ്സുത്തരതോ വേദിയകേ പബ്ബതേ ഇന്ദസാലഗുഹായം. യദി പന, താത പഞ്ചസിഖ, മയം തം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമേയ്യാമ അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധ’’ന്തി? ‘‘ഏവം ഭദ്ദന്തവാ’’തി ഖോ പഞ്ചസിഖോ ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ ബേലുവപണ്ഡുവീണം ആദായ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ അനുചരിയം ഉപാഗമി.

൩൪൬. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ദേവേഹി താവതിംസേഹി പരിവുതോ പഞ്ചസിഖേന ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തേന പുരക്ഖതോ സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ; ഏവമേവ ദേവേസു താവതിംസേസു അന്തരഹിതോ മഗധേസു പാചീനതോ രാജഗഹസ്സ അമ്ബസണ്ഡാ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തസ്സുത്തരതോ വേദിയകേ പബ്ബതേ പച്ചുട്ഠാസി. തേന ഖോ പന സമയേന വേദിയകോ പബ്ബതോ അതിരിവ ഓഭാസജാതോ ഹോതി അമ്ബസണ്ഡാ ച ബ്രാഹ്മണഗാമോ യഥാ തം ദേവാനം ദേവാനുഭാവേന. അപിസ്സുദം പരിതോ ഗാമേസു മനുസ്സാ ഏവമാഹംസു – ‘‘ആദിത്തസ്സു നാമജ്ജ വേദിയകോ പബ്ബതോ ഝായതിസു [ഝായതസ്സു (സ്യാ.), പജ്ഝായിതസ്സു (സീ. പീ.)] നാമജ്ജ വേദിയകോ പബ്ബതോ ജലതിസു [ജലതസ്സു (സ്യാ.), ജലിതസ്സു (സീ. പീ.)] നാമജ്ജ വേദിയകോ പബ്ബതോ കിംസു നാമജ്ജ വേദിയകോ പബ്ബതോ അതിരിവ ഓഭാസജാതോ അമ്ബസണ്ഡാ ച ബ്രാഹ്മണഗാമോ’’തി സംവിഗ്ഗാ ലോമഹട്ഠജാതാ അഹേസും.

൩൪൭. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ പഞ്ചസിഖം ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തം ആമന്തേസി – ‘‘ദുരുപസങ്കമാ ഖോ, താത പഞ്ചസിഖ, തഥാഗതാ മാദിസേന, ഝായീ ഝാനരതാ, തദന്തരം [തദനന്തരം (സീ. സ്യാ. പീ. ക.)] പടിസല്ലീനാ. യദി പന ത്വം, താത പഞ്ചസിഖ, ഭഗവന്തം പഠമം പസാദേയ്യാസി, തയാ, താത, പഠമം പസാദിതം പച്ഛാ മയം തം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമേയ്യാമ അരഹന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധ’’ന്തി. ‘‘ഏവം ഭദ്ദന്തവാ’’തി ഖോ പഞ്ചസിഖോ ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ ബേലുവപണ്ഡുവീണം ആദായ യേന ഇന്ദസാലഗുഹാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഏത്താവതാ മേ ഭഗവാ നേവ അതിദൂരേ ഭവിസ്സതി നാച്ചാസന്നേ, സദ്ദഞ്ച മേ സോസ്സതീ’’തി ഏകമന്തം അട്ഠാസി.

പഞ്ചസിഖഗീതഗാഥാ

൩൪൮. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ പഞ്ചസിഖോ ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ ബേലുവപണ്ഡുവീണം [വേളുവപണ്ഡുവീണം ആദായ (സ്യാ.)] അസ്സാവേസി, ഇമാ ച ഗാഥാ അഭാസി ബുദ്ധൂപസഞ്ഹിതാ ധമ്മൂപസഞ്ഹിതാ സങ്ഘൂപസഞ്ഹിതാ അരഹന്തൂപസഞ്ഹിതാ കാമൂപസഞ്ഹിതാ –

‘‘വന്ദേ തേ പിതരം ഭദ്ദേ, തിമ്ബരും സൂരിയവച്ഛസേ;

യേന ജാതാസി കല്യാണീ, ആനന്ദജനനീ മമ.

‘‘വാതോവ സേദതം കന്തോ, പാനീയംവ പിപാസതോ;

അങ്ഗീരസി പിയാമേസി, ധമ്മോ അരഹതാമിവ.

‘‘ആതുരസ്സേവ ഭേസജ്ജം, ഭോജനംവ ജിഘച്ഛതോ;

പരിനിബ്ബാപയ മം ഭദ്ദേ, ജലന്തമിവ വാരിനാ.

‘‘സീതോദകം പോക്ഖരണിം, യുത്തം കിഞ്ജക്ഖരേണുനാ;

നാഗോ ഘമ്മാഭിതത്തോവ, ഓഗാഹേ തേ ഥനൂദരം.

‘‘അച്ചങ്കുസോവ നാഗോവ, ജിതം മേ തുത്തതോമരം;

കാരണം നപ്പജാനാമി, സമ്മത്തോ ലക്ഖണൂരുയാ.

‘‘തയി ഗേധിതചിത്തോസ്മി, ചിത്തം വിപരിണാമിതം;

പടിഗന്തും ന സക്കോമി, വങ്കഘസ്തോവ അമ്ബുജോ.

‘‘വാമൂരു സജ മം ഭദ്ദേ, സജ മം മന്ദലോചനേ;

പലിസ്സജ മം കല്യാണി, ഏതം മേ അഭിപത്ഥിതം.

‘‘അപ്പകോ വത മേ സന്തോ, കാമോ വേല്ലിതകേസിയാ;

അനേകഭാവോ സമുപ്പാദി, അരഹന്തേവ ദക്ഖിണാ.

‘‘യം മേ അത്ഥി കതം പുഞ്ഞം, അരഹന്തേസു താദിസു;

തം മേ സബ്ബങ്ഗകല്യാണി, തയാ സദ്ധിം വിപച്ചതം.

‘‘യം മേ അത്ഥി കതം പുഞ്ഞം, അസ്മിം പഥവിമണ്ഡലേ;

തം മേ സബ്ബങ്ഗകല്യാണി, തയാ സദ്ധിം വിപച്ചതം.

‘‘സക്യപുത്തോവ ഝാനേന, ഏകോദി നിപകോ സതോ;

അമതം മുനി ജിഗീസാനോ [ജിഗിംസാനോ (സീ. സ്യാ. പീ.)], തമഹം സൂരിയവച്ഛസേ.

‘‘യഥാപി മുനി നന്ദേയ്യ, പത്വാ സമ്ബോധിമുത്തമം;

ഏവം നന്ദേയ്യം കല്യാണി, മിസ്സീഭാവം ഗതോ തയാ.

‘‘സക്കോ ചേ മേ വരം ദജ്ജാ, താവതിംസാനമിസ്സരോ;

താഹം ഭദ്ദേ വരേയ്യാഹേ, ഏവം കാമോ ദള്ഹോ മമ.

‘‘സാലംവ ന ചിരം ഫുല്ലം, പിതരം തേ സുമേധസേ;

വന്ദമാനോ നമസ്സാമി, യസ്സാ സേതാദിസീ പജാ’’തി.

൩൪൯. ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ പഞ്ചസിഖം ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘സംസന്ദതി ഖോ തേ, പഞ്ചസിഖ, തന്തിസ്സരോ ഗീതസ്സരേന, ഗീതസ്സരോ ച തന്തിസ്സരേന; ന ച പന [നേവ പന (സ്യാ.)] തേ പഞ്ചസിഖ, തന്തിസ്സരോ ഗീതസ്സരം അതിവത്തതി, ഗീതസ്സരോ ച തന്തിസ്സരം. കദാ സംയൂള്ഹാ പന തേ, പഞ്ചസിഖ, ഇമാ ഗാഥാ ബുദ്ധൂപസഞ്ഹിതാ ധമ്മൂപസഞ്ഹിതാ സങ്ഘൂപസഞ്ഹിതാ അരഹന്തൂപസഞ്ഹിതാ കാമൂപസഞ്ഹിതാ’’തി? ‘‘ഏകമിദം, ഭന്തേ, സമയം ഭഗവാ ഉരുവേലായം വിഹരതി നജ്ജാ നേരഞ്ജരായ തീരേ അജപാലനിഗ്രോധേ പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധോ. തേന ഖോ പനാഹം, ഭന്തേ, സമയേന ഭദ്ദാ നാമ സൂരിയവച്ഛസാ തിമ്ബരുനോ ഗന്ധബ്ബരഞ്ഞോ ധീതാ, തമഭികങ്ഖാമി. സാ ഖോ പന, ഭന്തേ, ഭഗിനീ പരകാമിനീ ഹോതി; സിഖണ്ഡീ നാമ മാതലിസ്സ സങ്ഗാഹകസ്സ പുത്തോ, തമഭികങ്ഖതി. യതോ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, തം ഭഗിനിം നാലത്ഥം കേനചി പരിയായേന. അഥാഹം ബേലുവപണ്ഡുവീണം ആദായ യേന തിമ്ബരുനോ ഗന്ധബ്ബരഞ്ഞോ നിവേസനം തേനുപസങ്കമിം; ഉപസങ്കമിത്വാ ബേലുവപണ്ഡുവീണം അസ്സാവേസിം, ഇമാ ച ഗാഥാ അഭാസിം ബുദ്ധൂപസഞ്ഹിതാ ധമ്മൂപസഞ്ഹിതാ സങ്ഘൂപസഞ്ഹിതാ അരഹന്തൂപസഞ്ഹിതാ കാമൂപസഞ്ഹിതാ –

‘‘വന്ദേ തേ പിതരം ഭദ്ദേ, തിമ്ബരും സൂരിയവച്ഛസേ;

യേന ജാതാസി കല്യാണീ, ആനന്ദജനനീ മമ. …പേ…

സാലംവ ന ചിരം ഫുല്ലം, പിതരം തേ സുമേധസേ;

വന്ദമാനോ നമസ്സാമി, യസ്സാ സേതാദിസീ പജാ’’തി.

‘‘ഏവം വുത്തേ, ഭന്തേ, ഭദ്ദാ സൂരിയവച്ഛസാ മം ഏതദവോച – ‘ന ഖോ മേ, മാരിസ, സോ ഭഗവാ സമ്മുഖാ ദിട്ഠോ അപി ച സുതോയേവ മേ സോ ഭഗവാ ദേവാനം താവതിംസാനം സുധമ്മായം സഭായം ഉപനച്ചന്തിയാ. യതോ ഖോ ത്വം, മാരിസ, തം ഭഗവന്തം കിത്തേസി, ഹോതു നോ അജ്ജ സമാഗമോ’തി. സോയേവ നോ, ഭന്തേ, തസ്സാ ഭഗിനിയാ സദ്ധിം സമാഗമോ അഹോസി. ന ച ദാനി തതോ പച്ഛാ’’തി.

സക്കൂപസങ്കമ

൩൫൦. അഥ ഖോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘പടിസമ്മോദതി പഞ്ചസിഖോ ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ ഭഗവതാ, ഭഗവാ ച പഞ്ചസിഖേനാ’’തി. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ പഞ്ചസിഖം ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തം ആമന്തേസി – ‘‘അഭിവാദേഹി മേ ത്വം, താത പഞ്ചസിഖ, ഭഗവന്തം – ‘സക്കോ, ഭന്തേ, ദേവാനമിന്ദോ സാമച്ചോ സപരിജനോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി’’. ‘‘ഏവം ഭദ്ദന്തവാ’’തി ഖോ പഞ്ചസിഖോ ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേതി – ‘‘സക്കോ, ഭന്തേ, ദേവാനമിന്ദോ സാമച്ചോ സപരിജനോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. ‘‘ഏവം സുഖീ ഹോതു, പഞ്ചസിഖ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ സാമച്ചോ സപരിജനോ; സുഖകാമാ ഹി ദേവാ മനുസ്സാ അസുരാ നാഗാ ഗന്ധബ്ബാ യേ ചഞ്ഞേ സന്തി പുഥുകായാ’’തി.

൩൫൧. ഏവഞ്ച പന തഥാഗതാ ഏവരൂപേ മഹേസക്ഖേ യക്ഖേ അഭിവദന്തി. അഭിവദിതോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഇന്ദസാലഗുഹം പവിസിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ദേവാപി താവതിംസാ ഇന്ദസാലഗുഹം പവിസിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. പഞ്ചസിഖോപി ഗന്ധബ്ബദേവപുത്തോ ഇന്ദസാലഗുഹം പവിസിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഇന്ദസാലഗുഹാ വിസമാ സന്തീ സമാ സമപാദി, സമ്ബാധാ സന്തീ ഉരുന്ദാ [ഉരുദ്ദാ (ക.)] സമപാദി, അന്ധകാരോ ഗുഹായം അന്തരധായി, ആലോകോ ഉദപാദി യഥാ തം ദേവാനം ദേവാനുഭാവേന.

൩൫൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയമിദം ആയസ്മതോ കോസിയസ്സ, അബ്ഭുതമിദം ആയസ്മതോ കോസിയസ്സ താവ ബഹുകിച്ചസ്സ ബഹുകരണീയസ്സ യദിദം ഇധാഗമന’’ന്തി. ‘‘ചിരപടികാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതുകാമോ; അപി ച ദേവാനം താവതിംസാനം കേഹിചി കേഹിചി [കേഹിചി (സ്യാ.)] കിച്ചകരണീയേഹി ബ്യാവടോ; ഏവാഹം നാസക്ഖിം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതും. ഏകമിദം, ഭന്തേ, സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി സലളാഗാരകേ. അഥ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, സാവത്ഥിം അഗമാസിം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേന ഖോ പന, ഭന്തേ, സമയേന ഭഗവാ അഞ്ഞതരേന സമാധിനാ നിസിന്നോ ഹോതി, ഭൂജതി [ഭുഞ്ജതീ ച (സീ. പീ.), ഭുജഗീ (സ്യാ.)] ച നാമ വേസ്സവണസ്സ മഹാരാജസ്സ പരിചാരികാ ഭഗവന്തം പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി, പഞ്ജലികാ നമസ്സമാനാ തിട്ഠതി. അഥ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭൂജതിം ഏതദവോചം – ‘അഭിവാദേഹി മേ ത്വം, ഭഗിനി, ഭഗവന്തം – ‘‘സക്കോ, ഭന്തേ, ദേവാനമിന്ദോ സാമച്ചോ സപരിജനോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ഭന്തേ, സാ ഭൂജതി മം ഏതദവോച – ‘അകാലോ ഖോ, മാരിസ, ഭഗവന്തം ദസ്സനായ; പടിസല്ലീനോ ഭഗവാ’തി. ‘തേന ഹീ, ഭഗിനി, യദാ ഭഗവാ തമ്ഹാ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠിതോ ഹോതി, അഥ മമ വചനേന ഭഗവന്തം അഭിവാദേഹി – ‘‘സക്കോ, ഭന്തേ, ദേവാനമിന്ദോ സാമച്ചോ സപരിജനോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. കച്ചി മേ സാ, ഭന്തേ, ഭഗിനീ ഭഗവന്തം അഭിവാദേസി? സരതി ഭഗവാ തസ്സാ ഭഗിനിയാ വചന’’ന്തി? ‘‘അഭിവാദേസി മം സാ, ദേവാനമിന്ദ, ഭഗിനീ, സരാമഹം തസ്സാ ഭഗിനിയാ വചനം. അപി ചാഹം ആയസ്മതോ നേമിസദ്ദേന [ചക്കനേമിസദ്ദേന (സ്യാ.)] തമ്ഹാ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠിതോ’’തി. ‘‘യേ തേ, ഭന്തേ, ദേവാ അമ്ഹേഹി പഠമതരം താവതിംസകായം ഉപപന്നാ, തേസം മേ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – ‘യദാ തഥാഗതാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, ദിബ്ബാ കായാ പരിപൂരേന്തി, ഹായന്തി അസുരകായാ’തി. തം മേ ഇദം, ഭന്തേ, സക്ഖിദിട്ഠം യതോ തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, ദിബ്ബാ കായാ പരിപൂരേന്തി, ഹായന്തി അസുരകായാതി.

ഗോപകവത്ഥു

൩൫൩. ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, കപിലവത്ഥുസ്മിം ഗോപികാ നാമ സക്യധീതാ അഹോസി ബുദ്ധേ പസന്നാ ധമ്മേ പസന്നാ സങ്ഘേ പസന്നാ സീലേസു പരിപൂരകാരിനീ. സാ ഇത്ഥിത്തം [ഇത്ഥിചിത്തം (സ്യാ.)] വിരാജേത്വാ പുരിസത്തം [പുരിസചിത്തം (സ്യാ.)] ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ. ദേവാനം താവതിംസാനം സഹബ്യതം അമ്ഹാകം പുത്തത്തം അജ്ഝുപഗതാ. തത്രപി നം ഏവം ജാനന്തി – ‘ഗോപകോ ദേവപുത്തോ, ഗോപകോ ദേവപുത്തോ’തി. അഞ്ഞേപി, ഭന്തേ, തയോ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാ ഹീനം ഗന്ധബ്ബകായം ഉപപന്നാ. തേ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാ സമങ്ഗീഭൂതാ പരിചാരയമാനാ അമ്ഹാകം ഉപട്ഠാനം ആഗച്ഛന്തി അമ്ഹാകം പാരിചരിയം. തേ അമ്ഹാകം ഉപട്ഠാനം ആഗതേ അമ്ഹാകം പാരിചരിയം ഗോപകോ ദേവപുത്തോ പടിചോദേസി – ‘കുതോമുഖാ നാമ തുമ്ഹേ, മാരിസാ, തസ്സ ഭഗവതോ ധമ്മം അസ്സുത്ഥ [ആയുഹിത്ഥ (സ്യാ.)] – അഹഞ്ഹി നാമ ഇത്ഥികാ സമാനാ ബുദ്ധേ പസന്നാ ധമ്മേ പസന്നാ സങ്ഘേ പസന്നാ സീലേസു പരിപൂരകാരിനീ ഇത്ഥിത്തം വിരാജേത്വാ പുരിസത്തം ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ, ദേവാനം താവതിംസാനം സഹബ്യതം സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പുത്തത്തം അജ്ഝുപഗതാ. ഇധാപി മം ഏവം ജാനന്തി ‘‘ഗോപകോ ദേവപുത്തോ ഗോപകോ ദേവപുത്തോ’തി. തുമ്ഹേ പന, മാരിസാ, ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാ ഹീനം ഗന്ധബ്ബകായം ഉപപന്നാ. ദുദ്ദിട്ഠരൂപം വത, ഭോ, അദ്ദസാമ, യേ മയം അദ്ദസാമ സഹധമ്മികേ ഹീനം ഗന്ധബ്ബകായം ഉപപന്നേ’തി. തേസം, ഭന്തേ, ഗോപകേന ദേവപുത്തേന പടിചോദിതാനം ദ്വേ ദേവാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സതിം പടിലഭിംസു കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതം, ഏകോ പന ദേവോ കാമേ അജ്ഝാവസി.

൩൫൪. ‘‘‘ഉപാസികാ ചക്ഖുമതോ അഹോസിം,

നാമമ്പി മയ്ഹം അഹു ‘ഗോപികാ’തി;

ബുദ്ധേ ച ധമ്മേ ച അഭിപ്പസന്നാ,

സങ്ഘഞ്ചുപട്ഠാസിം പസന്നചിത്താ.

‘‘‘തസ്സേവ ബുദ്ധസ്സ സുധമ്മതായ,

സക്കസ്സ പുത്തോമ്ഹി മഹാനുഭാവോ;

മഹാജുതീകോ തിദിവൂപപന്നോ,

ജാനന്തി മം ഇധാപി ‘ഗോപകോ’തി.

‘‘‘അഥദ്ദസം ഭിക്ഖവോ ദിട്ഠപുബ്ബേ,

ഗന്ധബ്ബകായൂപഗതേ വസീനേ;

ഇമേഹി തേ ഗോതമസാവകാസേ,

യേ ച മയം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതാ.

‘‘‘അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠഹിമ്ഹാ,

പാദൂപസങ്ഗയ്ഹ സകേ നിവേസനേ;

കുതോമുഖാ നാമ ഇമേ ഭവന്തോ,

ബുദ്ധസ്സ ധമ്മാനി പടിഗ്ഗഹേസും [ബുദ്ധസ്സ ധമ്മം ന പടിഗ്ഗഹേസും (സ്യാ.)].

‘‘‘പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ ഹി ധമ്മോ,

സുദേസിതോ ചക്ഖുമതാനുബുദ്ധോ;

അഹഞ്ഹി തുമ്ഹേവ ഉപാസമാനോ,

സുത്വാന അരിയാന സുഭാസിതാനി.

‘‘‘സക്കസ്സ പുത്തോമ്ഹി മഹാനുഭാവോ,

മഹാജുതീകോ തിദിവൂപപന്നോ;

തുമ്ഹേ പന സേട്ഠമുപാസമാനാ,

അനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാ.

‘‘‘ഹീനം കായം ഉപപന്നാ ഭവന്തോ,

അനാനുലോമാ ഭവതൂപപത്തി;

ദുദ്ദിട്ഠരൂപം വത അദ്ദസാമ,

സഹധമ്മികേ ഹീനകായൂപപന്നേ.

‘‘‘ഗന്ധബ്ബകായൂപഗതാ ഭവന്തോ,

ദേവാനമാഗച്ഛഥ പാരിചരിയം;

അഗാരേ വസതോ മയ്ഹം,

ഇമം പസ്സ വിസേസതം.

‘‘‘ഇത്ഥീ ഹുത്വാ സ്വജ്ജ പുമോമ്ഹി ദേവോ,

ദിബ്ബേഹി കാമേഹി സമങ്ഗിഭൂതോ’;

തേ ചോദിതാ ഗോതമസാവകേന,

സംവേഗമാപാദു സമേച്ച ഗോപകം.

‘‘‘ഹന്ദ വിയായാമ [വിഗായാമ (സ്യാ.), വിതായാമ (പീ.)] ബ്യായാമ [വിയായമാമ (സീ. പീ.)],

മാ നോ മയം പരപേസ്സാ അഹുമ്ഹാ’;

തേസം ദുവേ വീരിയമാരഭിംസു,

അനുസ്സരം ഗോതമസാസനാനി.

‘‘ഇധേവ ചിത്താനി വിരാജയിത്വാ,

കാമേസു ആദീനവമദ്ദസംസു;

തേ കാമസംയോജനബന്ധനാനി,

പാപിമയോഗാനി ദുരച്ചയാനി.

‘‘നാഗോവ സന്നാനി ഗുണാനി [സന്ദാനഗുണാനി (സീ. പീ.), സന്താനി ഗുണാനി (സ്യാ.)] ഛേത്വാ,

ദേവേ താവതിംസേ അതിക്കമിംസു;

സഇന്ദാ ദേവാ സപജാപതികാ,

സബ്ബേ സുധമ്മായ സഭായുപവിട്ഠാ.

‘‘തേസം നിസിന്നാനം അഭിക്കമിംസു,

വീരാ വിരാഗാ വിരജം കരോന്താ;

തേ ദിസ്വാ സംവേഗമകാസി വാസവോ,

ദേവാഭിഭൂ ദേവഗണസ്സ മജ്ഝേ.

‘‘‘ഇമേഹി തേ ഹീനകായൂപപന്നാ,

ദേവേ താവതിംസേ അഭിക്കമന്തി’;

സംവേഗജാതസ്സ വചോ നിസമ്മ,

സോ ഗോപകോ വാസവമജ്ഝഭാസി.

‘‘‘ബുദ്ധോ ജനിന്ദത്ഥി മനുസ്സലോകേ,

കാമാഭിഭൂ സക്യമുനീതി ഞായതി;

തസ്സേവ തേ പുത്താ സതിയാ വിഹീനാ,

ചോദിതാ മയാ തേ സതിമജ്ഝലത്ഥും.

‘‘‘തിണ്ണം തേസം ആവസിനേത്ഥ [അവസീനേത്ഥ (പീ.)] ഏകോ,

ഗന്ധബ്ബകായൂപഗതോ വസീനോ;

ദ്വേ ച സമ്ബോധിപഥാനുസാരിനോ,

ദേവേപി ഹീളേന്തി സമാഹിതത്താ.

‘‘‘ഏതാദിസീ ധമ്മപ്പകാസനേത്ഥ,

ന തത്ഥ കിംകങ്ഖതി കോചി സാവകോ;

നിതിണ്ണഓഘം വിചികിച്ഛഛിന്നം,

ബുദ്ധം നമസ്സാമ ജിനം ജനിന്ദം’.

‘‘യം തേ ധമ്മം ഇധഞ്ഞായ,

വിസേസം അജ്ഝഗംസു [അജ്ഝഗമംസു (സ്യാ.)] തേ;

കായം ബ്രഹ്മപുരോഹിതം,

ദുവേ തേസം വിസേസഗൂ.

‘‘തസ്സ ധമ്മസ്സ പത്തിയാ,

ആഗതമ്ഹാസി മാരിസ;

കതാവകാസാ ഭഗവതാ,

പഞ്ഹം പുച്ഛേമു മാരിസാ’’തി.

൩൫൫. അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘ദീഘരത്തം വിസുദ്ധോ ഖോ അയം യക്ഖോ [സക്കോ (സീ. സ്യാ. പീ.)], യം കിഞ്ചി മം പഞ്ഹം പുച്ഛിസ്സതി, സബ്ബം തം അത്ഥസഞ്ഹിതംയേവ പുച്ഛിസ്സതി, നോ അനത്ഥസഞ്ഹിതം. യഞ്ചസ്സാഹം പുട്ഠോ ബ്യാകരിസ്സാമി, തം ഖിപ്പമേവ ആജാനിസ്സതീ’’തി.

൩൫൬. അഥ ഖോ ഭഗവാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘പുച്ഛ വാസവ മം പഞ്ഹം, യം കിഞ്ചി മനസിച്ഛസി;

തസ്സ തസ്സേവ പഞ്ഹസ്സ, അഹം അന്തം കരോമി തേ’’തി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൩൫൭. കതാവകാസോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതാ ഇമം ഭഗവന്തം [ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം ഇമം (സീ. പീ.)] പഠമം പഞ്ഹം അപുച്ഛി –

‘‘കിം സംയോജനാ നു ഖോ, മാരിസ, ദേവാ മനുസ്സാ അസുരാ നാഗാ ഗന്ധബ്ബാ യേ ചഞ്ഞേ സന്തി പുഥുകായാ, തേ – ‘അവേരാ അദണ്ഡാ അസപത്താ അബ്യാപജ്ജാ വിഹരേമു അവേരിനോ’തി ഇതി ച നേസം ഹോതി, അഥ ച പന സവേരാ സദണ്ഡാ സസപത്താ സബ്യാപജ്ജാ വിഹരന്തി സവേരിനോ’’തി? ഇത്ഥം സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം പഞ്ഹം [ഇമം പഠമം പഞ്ഹം (സീ. പീ.)] അപുച്ഛി. തസ്സ ഭഗവാ പഞ്ഹം പുട്ഠോ ബ്യാകാസി –

‘‘ഇസ്സാമച്ഛരിയസംയോജനാ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ദേവാ മനുസ്സാ അസുരാ നാഗാ ഗന്ധബ്ബാ യേ ചഞ്ഞേ സന്തി പുഥുകായാ, തേ – ‘അവേരാ അദണ്ഡാ അസപത്താ അബ്യാപജ്ജാ വിഹരേമു അവേരിനോ’തി ഇതി ച നേസം ഹോതി, അഥ ച പന സവേരാ സദണ്ഡാ സസപത്താ സബ്യാപജ്ജാ വിഹരന്തി സവേരിനോ’’തി. ഇത്ഥം ഭഗവാ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പഞ്ഹം പുട്ഠോ ബ്യാകാസി. അത്തമനോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദി അനുമോദി – ‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം, സുഗത. തിണ്ണാ മേത്ഥ കങ്ഖാ വിഗതാ കഥംകഥാ ഭഗവതോ പഞ്ഹവേയ്യാകരണം സുത്വാ’’തി.

൩൫൮. ഇതിഹ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഭഗവന്തം ഉത്തരിം [ഉത്തരിം (സീ. സ്യാ. പീ.)] പഞ്ഹം അപുച്ഛി –

‘‘ഇസ്സാമച്ഛരിയം പന, മാരിസ, കിംനിദാനം കിംസമുദയം കിംജാതികം കിംപഭവം; കിസ്മിം സതി ഇസ്സാമച്ഛരിയം ഹോതി; കിസ്മിം അസതി ഇസ്സാമച്ഛരിയം ന ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇസ്സാമച്ഛരിയം ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, പിയാപ്പിയനിദാനം പിയാപ്പിയസമുദയം പിയാപ്പിയജാതികം പിയാപ്പിയപഭവം; പിയാപ്പിയേ സതി ഇസ്സാമച്ഛരിയം ഹോതി, പിയാപ്പിയേ അസതി ഇസ്സാമച്ഛരിയം ന ഹോതീ’’തി.

‘‘പിയാപ്പിയം ഖോ പന, മാരിസ, കിംനിദാനം കിംസമുദയം കിംജാതികം കിംപഭവം; കിസ്മിം സതി പിയാപ്പിയം ഹോതി; കിസ്മിം അസതി പിയാപ്പിയം ന ഹോതീ’’തി? ‘‘പിയാപ്പിയം ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ഛന്ദനിദാനം ഛന്ദസമുദയം ഛന്ദജാതികം ഛന്ദപഭവം; ഛന്ദേ സതി പിയാപ്പിയം ഹോതി; ഛന്ദേ അസതി പിയാപ്പിയം ന ഹോതീ’’തി.

‘‘ഛന്ദോ ഖോ പന, മാരിസ, കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ; കിസ്മിം സതി ഛന്ദോ ഹോതി; കിസ്മിം അസതി ഛന്ദോ ന ഹോതീ’’തി? ‘‘ഛന്ദോ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, വിതക്കനിദാനോ വിതക്കസമുദയോ വിതക്കജാതികോ വിതക്കപഭവോ; വിതക്കേ സതി ഛന്ദോ ഹോതി; വിതക്കേ അസതി ഛന്ദോ ന ഹോതീ’’തി.

‘‘വിതക്കോ ഖോ പന, മാരിസ, കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ; കിസ്മിം സതി വിതക്കോ ഹോതി; കിസ്മിം അസതി വിതക്കോ ന ഹോതീ’’തി? ‘‘വിതക്കോ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാനിദാനോ പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാസമുദയോ പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാജാതികോ പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാപഭവോ; പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖായ സതി വിതക്കോ ഹോതി; പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖായ അസതി വിതക്കോ ന ഹോതീ’’തി.

‘‘കഥം പടിപന്നോ പന, മാരിസ, ഭിക്ഖു പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാനിരോധസാരുപ്പഗാമിനിം പടിപദം പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി?

വേദനാകമ്മട്ഠാനം

൩൫൯. ‘‘സോമനസ്സംപാഹം [പഹം (സീ. പീ.), ചാഹം (സ്യാ. കം.)], ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി. ദോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി. ഉപേക്ഖംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി.

൩൬൦. ‘‘സോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ സോമനസ്സം ‘ഇമം ഖോ മേ സോമനസ്സം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപം സോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബം. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ സോമനസ്സം ‘ഇമം ഖോ മേ സോമനസ്സം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപം സോമനസ്സം സേവിതബ്ബം. തത്ഥ യം ചേ സവിതക്കം സവിചാരം, യം ചേ അവിതക്കം അവിചാരം, യേ അവിതക്കേ അവിചാരേ, തേ [സേ (സീ. പീ.)] പണീതതരേ. സോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി. ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൬൧. ‘‘ദോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി. ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ ദോമനസ്സം ‘ഇമം ഖോ മേ ദോമനസ്സം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപം ദോമനസ്സം ന സേവിതബ്ബം. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ ദോമനസ്സം ‘ഇമം ഖോ മേ ദോമനസ്സം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപം ദോമനസ്സം സേവിതബ്ബം. തത്ഥ യം ചേ സവിതക്കം സവിചാരം, യം ചേ അവിതക്കം അവിചാരം, യേ അവിതക്കേ അവിചാരേ, തേ പണീതതരേ. ദോമനസ്സംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൬൨. ‘‘ഉപേക്ഖംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ ഉപേക്ഖം ‘ഇമം ഖോ മേ ഉപേക്ഖം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപാ ഉപേക്ഖാ ന സേവിതബ്ബാ. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ ഉപേക്ഖം ‘ഇമം ഖോ മേ ഉപേക്ഖം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപാ ഉപേക്ഖാ സേവിതബ്ബാ. തത്ഥ യം ചേ സവിതക്കം സവിചാരം, യം ചേ അവിതക്കം അവിചാരം, യേ അവിതക്കേ അവിചാരേ, തേ പണീതതരേ. ഉപേക്ഖംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൬൩. ‘‘ഏവം പടിപന്നോ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖു പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാനിരോധസാരുപ്പഗാമിനിം പടിപദം പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥം ഭഗവാ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പഞ്ഹം പുട്ഠോ ബ്യാകാസി. അത്തമനോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദി അനുമോദി – ‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം, സുഗത, തിണ്ണാ മേത്ഥ കങ്ഖാ വിഗതാ കഥംകഥാ ഭഗവതോ പഞ്ഹവേയ്യാകരണം സുത്വാ’’തി.

പാതിമോക്ഖസംവരോ

൩൬൪. ഇതിഹ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഭഗവന്തം ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി –

‘‘കഥം പടിപന്നോ പന, മാരിസ, ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖസംവരായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി? ‘‘കായസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി. വചീസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പി. പരിയേസനംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബ’’മ്പി.

‘‘കായസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി സേവിതബ്ബമ്പി അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ കായസമാചാരം ‘ഇമം ഖോ മേ കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ കായസമാചാരം ‘ഇമം ഖോ മേ കായസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപോ കായസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ. കായസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘വചീസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീ’തി. ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ വചീസമാചാരം ‘ഇമം ഖോ മേ വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപോ വചീസമാചാരോ ന സേവിതബ്ബോ. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ വചീസമാചാരം ‘ഇമം ഖോ മേ വചീസമാചാരം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപോ വചീസമാചാരോ സേവിതബ്ബോ. വചീസമാചാരംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘പരിയേസനംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ പരിയേസനം ‘ഇമം ഖോ മേ പരിയേസനം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, കുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തീ’തി, ഏവരൂപാ പരിയേസനാ ന സേവിതബ്ബാ. തത്ഥ യം ജഞ്ഞാ പരിയേസനം ‘ഇമം ഖോ മേ പരിയേസനം സേവതോ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി, ഏവരൂപാ പരിയേസനാ സേവിതബ്ബാ. പരിയേസനംപാഹം, ദേവാനമിന്ദ, ദുവിധേന വദാമി – സേവിതബ്ബമ്പി, അസേവിതബ്ബമ്പീതി ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.