ദുതിയഗാഥാസങ്ഗണികം

ചോദനാദിപുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാവണ്ണനാ

൩൫൯. ദുതിയഗാഥാസങ്ഗണിയം ചോദനാതി വത്ഥുഞ്ച ആപത്തിഞ്ച ദസ്സേത്വാ ചോദനാ. സാരണാതി ദോസസാരണാ. സങ്ഘോ കിമത്ഥായാതി സങ്ഘസന്നിപാതോ കിമത്ഥായ. മതികമ്മം പന കിസ്സ കാരണാതി മതികമ്മം വുച്ചതി മന്തഗ്ഗഹണം; തം കിസ്സ കാരണാതി അത്ഥോ.

ചോദനാ സാരണത്ഥായാതി വുത്തപ്പകാരാ ചോദനാ, തേന ചുദിതകപുഗ്ഗലേന ചോദകദോസസാരണത്ഥായ. നിഗ്ഗഹത്ഥായ സാരണാതി ദോസസാരണാ പന തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ നിഗ്ഗഹത്ഥായ. സങ്ഘോ പരിഗ്ഗഹത്ഥായാതി തത്ഥ സന്നിപതിതോ സങ്ഘോ വിനിച്ഛയപരിഗ്ഗഹണത്ഥായ; ധമ്മാധമ്മം തുലനത്ഥായ സുവിനിച്ഛിതദുബ്ബിനിച്ഛിതം ജാനനത്ഥായാതി അത്ഥോ. മതികമ്മം പന പാടിയേക്കന്തി സുത്തന്തികത്ഥേരാനഞ്ച വിനയധരത്ഥേരാനഞ്ച മന്തഗ്ഗഹണം പാടേക്കം പാടേക്കം വിനിച്ഛയസന്നിട്ഠാപനത്ഥം.

മാ ഖോ പടിഘന്തി ചുദിതകേ വാ ചോദകേ വാ കോപം മാ ജനയി. സചേ അനുവിജ്ജകോ തുവന്തി സചേ ത്വം സങ്ഘമജ്ഝേ ഓതിണ്ണം അധികരണം വിനിച്ഛിതും നിസിന്നോ വിനയധരോ.

വിഗ്ഗാഹികന്തി ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസീ’’തിആദിനയപ്പവത്തം. അനത്ഥസംഹിതന്തി യാ അനത്ഥം ജനയതി, പരിസം ഖോഭേത്വാ ഉട്ഠാപേതി, ഏവരൂപിം കഥം മാ അഭണി. സുത്തേ വിനയേ വാതിആദീസു സുത്തം നാമ ഉഭതോവിഭങ്ഗോ. വിനയോ നാമ ഖന്ധകോ. അനുലോമോ നാമ പരിവാരോ. പഞ്ഞത്തം നാമ സകലം വിനയപിടകം. അനുലോമികം നാമ ചത്താരോ മഹാപദേസാ.

അനുയോഗവത്തം നിസാമയാതി അനുയുഞ്ജനവത്തം നിസാമേഹി. കുസലേന ബുദ്ധിമതാ കതന്തി ഛേകേന പണ്ഡിതേന ഞാണപാരമിപ്പത്തേന ഭഗവതാ നീഹരിത്വാ ഠപിതം. സുവുത്തന്തി സുപഞ്ഞാപിതം. സിക്ഖാപദാനുലോമികന്തി സിക്ഖാപദാനം അനുലോമം. അയം താവ പദത്ഥോ, അയം പനേത്ഥ സാധിപ്പായസങ്ഖേപവണ്ണനാ – ‘‘സചേ ത്വം അനുവിജ്ജകോ, മാ സഹസാ ഭണി, മാ അനത്ഥസംഹിതം വിഗ്ഗാഹികകഥം ഭണി. യം പന കുസലേന ബുദ്ധിമതാ ലോകനാഥേന ഏതേസു സുത്താദീസു അനുയോഗവത്തം കഥം സുപഞ്ഞത്തം സബ്ബസിക്ഖാപദാനം അനുലോമം, തം നിസാമയ തം ഉപധാരേഹീ’’തി. ഗതിം ന നാസേന്തോ സമ്പരായികന്തി അത്തനോ സമ്പരായേ സുഗതിനിബ്ബത്തിം അനാസേന്തോ അനുയോഗവത്തം നിസാമയ. യോ ഹി തം അനിസാമേത്വാ അനുയുഞ്ജതി, സോ സമ്പരായികം അത്തനോ ഗതിം നാസേതി, തസ്മാ ത്വം അനാസേന്തോ നിസാമയാതി അത്ഥോ. ഇദാനി തം അനുയോഗവത്തം ദസ്സേതും ഹിതേസീതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഹിതേസീതി ഹിതം ഏസന്തോ ഗവേസന്തോ; മേത്തഞ്ച മേത്താപുബ്ബഭാഗഞ്ച ഉപട്ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. കാലേനാതി യുത്തപത്തകാലേന; അജ്ഝേസിതകാലേയേവ തവ ഭാരേ കതേ അനുയുഞ്ജാതി അത്ഥോ.

സഹസാ വോഹാരം മാ പധാരേസീതി യോ ഏതേസം സഹസാ വോഹാരോ ഹോതി, സഹസാ ഭാസിതം, തം മാ പധാരേസി, മാ ഗണ്ഹിത്ഥ.

പടിഞ്ഞാനുസന്ധിതേന കാരയേതി ഏത്ഥ അനുസന്ധിതന്തി കഥാനുസന്ധി വുച്ചതി, തസ്മാ പടിഞ്ഞാനുസന്ധിനാ കാരയേ; കഥാനുസന്ധിം സല്ലക്ഖേത്വാ പടിഞ്ഞായ കാരയേതി അത്ഥോ. അഥ വാ പടിഞ്ഞായ ച അനുസന്ധിതേന ച കാരയേ, ലജ്ജിം പടിഞ്ഞായ കാരയേ; അലജ്ജിം വത്താനുസന്ധിനാതി അത്ഥോ. തസ്മാ ഏവ പടിഞ്ഞാ ലജ്ജീസൂതി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ വത്താനുസന്ധിതേന കാരയേതി വത്താനുസന്ധിനാ കാരയേ, യാ അസ്സ വത്തേന സദ്ധിം പടിഞ്ഞാ സന്ധിയതി, തായ പടിഞ്ഞായ കാരയേതി അത്ഥോ.

സഞ്ചിച്ചാതി ജാനന്തോ ആപജ്ജതി. പരിഗൂഹതീതി നിഗൂഹതി ന ദേസേതി ന വുട്ഠാതി.

സാ അഹമ്പി ജാനാമീതി യം തുമ്ഹേഹി വുത്തം, തം സച്ചം, അഹമ്പി നം ഏവമേവ ജാനാമി. അഞ്ഞഞ്ച താഹന്തി അഞ്ഞഞ്ച തം അഹം പുച്ഛാമി.

പുബ്ബാപരം ന ജാനാതീതി പുരേകഥിതഞ്ച പച്ഛാകഥിതഞ്ച ന ജാനാതി. അകോവിദോതി തസ്മിം പുബ്ബാപരേ അകുസലോ. അനുസന്ധിവചനപഥം ന ജാനാതീതി കഥാനുസന്ധിവചനം വിനിച്ഛയാനുസന്ധിവചനഞ്ച ന ജാനാതി.

സീലവിപത്തിയാ ചോദേതീതി ദ്വീഹി ആപത്തിക്ഖന്ധേഹി ചോദേതി. ആചാരദിട്ഠിയാതി ആചാരവിപത്തിയാ ചേവ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ ച. ആചാരവിപത്തിയാ ചോദേന്തോ പഞ്ചഹാപത്തിക്ഖന്ധേഹി ചോദേതി, ദിട്ഠിവിപത്തിയാ ചോദേന്തോ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ചേവ അന്തഗ്ഗാഹികദിട്ഠിയാ ച ചോദേതി. ആജീവേനപി ചോദേതീതി ആജീവഹേതുപഞ്ഞത്തേഹി ഛഹി സിക്ഖാപദേഹി ചോദേതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ദുതിയഗാഥാസങ്ഗണികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.