സമുട്ഠാനസീസവണ്ണനാ

൨൫൭. തദനന്തരായ പന സമുട്ഠാനകഥായ അനത്താ ഇതി നിച്ഛയാതി അനത്താ ഇതി നിച്ഛിതാ. സഭാഗധമ്മാനന്തി അനിച്ചാകാരാദീഹി സഭാഗാനം സങ്ഖതധമ്മാനം. നാമമത്തം ന നായതീതി നാമമത്തമ്പി ന പഞ്ഞായതി. ദുക്ഖഹാനിന്തി ദുക്ഖഘാതനം. ഖന്ധകാ യാ ച മാതികാതി ഖന്ധകാ യാ ച മാതികാതി അത്ഥോ. അയമേവ വാ പാഠോ. സമുട്ഠാനം നിയതോ കതന്തി സമുട്ഠാനം നിയതോകതം നിയതകതം; നിയതസമുട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. ഏതേന ഭൂതാരോചനചോരിവുട്ഠാപനഅനനുഞ്ഞാതസിക്ഖാപദത്തയസ്സ സങ്ഗഹോ പച്ചേതബ്ബോ. ഏതാനേവ ഹി തീണി സിക്ഖാപദാനി നിയതസമുട്ഠാനാനി, അഞ്ഞേഹി സദ്ധിം അസമ്ഭിന്നസമുട്ഠാനാനി.

സമ്ഭേദം നിദാനഞ്ചഞ്ഞന്തി അഞ്ഞമ്പി സമ്ഭേദഞ്ച നിദാനഞ്ച. തത്ഥ സമ്ഭേദവചനേന സമുട്ഠാനസമ്ഭേദസ്സ ഗഹണം പച്ചേതബ്ബം, താനി ഹി തീണി സിക്ഖാപദാനി ഠപേത്വാ സേസാനി സമ്ഭിന്നസമുട്ഠാനാനി. നിദാനവചനേന സിക്ഖാപദാനം പഞ്ഞത്തിദേസസങ്ഖാതം നിദാനം പച്ചേതബ്ബം. സുത്തേ ദിസ്സന്തി ഉപരീതി സിക്ഖാപദാനം സമുട്ഠാനനിയമോ സമ്ഭേദോ നിദാനന്തി ഇമാനി തീണി സുത്തമ്ഹി ഏവ ദിസ്സന്തി; പഞ്ഞായന്തീതി അത്ഥോ. തത്ഥ ‘‘ഏകേന സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠാതി, കായതോ ച ചിത്തതോ ചാ’’തിആദിമ്ഹി താവ പുരിമനയേ സമുട്ഠാനനിയമോ ച സമ്ഭേദോ ച ദിസ്സന്തി. ഇതരം പന നിദാനം നാമ –

‘‘വേസാലിയാ രാജഗഹേ, സാവത്ഥിയാ ച ആളവീ;

കോസമ്ബിയാ ച സക്കേസു, ഭഗ്ഗേസു ചേവ പഞ്ഞത്താ’’തി.

ഏവം ഉപരി ദിസ്സതി, പരതോ ആഗതേ സുത്തേ ദിസ്സതീതി വേദിതബ്ബം.

‘‘വിഭങ്ഗേ ദ്വീസൂ’’തി ഗാഥായ അയമത്ഥോ – യം സിക്ഖാപദം ദ്വീസു വിഭങ്ഗേസു പഞ്ഞത്തം ഉപോസഥദിവസേ ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഉദ്ദിസന്തി, തസ്സ യഥാഞായം സമുട്ഠാനം പവക്ഖാമി, തം മേ സുണാഥാതി.

സഞ്ചരിത്താനുഭാസനഞ്ചാതി സഞ്ചരിത്തഞ്ച സമനുഭാസനഞ്ച. അതിരേകഞ്ച ചീവരന്തി അതിരേകചീവരം; കഥിനന്തി അത്ഥോ. ലോമാനി പദസോധമ്മോതി ഏളകലോമാനി ച പദസോധമ്മോ ച. ഭൂതം സംവിധാനേന ചാതി ഭൂതാരോചനഞ്ച സംവിദഹിത്വാ അദ്ധാനപ്പടിപജ്ജനഞ്ച. ഥേയ്യദേസനാ ചോരിം ചാതി ഥേയ്യസത്ഥോ ച ഛത്തപാണിസ്സ അഗിലാനസ്സ ധമ്മദേസനാ ച ചോരിവുട്ഠാപനഞ്ച. അനനുഞ്ഞാതായ തേരസാതി മാതാപിതുസാമികേഹി അനനുഞ്ഞാതായ സദ്ധിം ഇമാനി തേരസ സമുട്ഠാനാനി ഹോന്തി. സദിസാ ഇധ ദിസ്സരേതി ഇധ ഉഭതോവിഭങ്ഗേ ഏതേസു തേരസസു സമുട്ഠാനസീസേസു ഏകേകസ്മിം അഞ്ഞാനിപി സദിസാനി സമുട്ഠാനാനി ദിസ്സന്തി.

പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൫൮. ഇദാനി താനി ദസ്സേതും ‘‘മേഥുനം സുക്കസംസഗ്ഗോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ മേഥുനന്തി ഇദം താവ പഠമപാരാജികം നാമ ഏകം സമുട്ഠാനസീസം, സേസാനി തേന സദിസാനി. തത്ഥ സുക്കസംസഗ്ഗോതി സുക്കവിസ്സട്ഠി ചേവ കായസംസഗ്ഗോ ച. അനിയതാ പഠമികാതി പഠമം അനിയതസിക്ഖാപദം. പുബ്ബൂപപരിപാചിതാതി ‘‘ജാനം പുബ്ബൂപഗതം ഭിക്ഖു’’ന്തി സിക്ഖാപദഞ്ച ഭിക്ഖുനിപരിപാചിതപിണ്ഡപാതസിക്ഖാപദഞ്ച. രഹോ ഭിക്ഖുനിയാ സഹാതി ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം രഹോ നിസജ്ജസിക്ഖാപദഞ്ച.

സഭോജനേ രഹോ ദ്വേ ചാതി സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജനിസജ്ജസിക്ഖാപദഞ്ച ദ്വേ രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദാനി ച. അങ്ഗുലി ഉദകേ ഹസന്തി അങ്ഗുലിപതോദകഞ്ച ഉദകേ ഹസധമ്മസിക്ഖാപദഞ്ച. പഹാരേ ഉഗ്ഗിരേ ചേവാതി പഹാരദാനസിക്ഖാപദഞ്ച തലസത്തികഉഗ്ഗിരണസിക്ഖാപദഞ്ച. തേപഞ്ഞാസാ ച സേഖിയാതി പരിമണ്ഡലനിവാസനാദീനി ഖുദ്ദകവണ്ണനാവസാനേ വുത്താനി തേപഞ്ഞാസ സേഖിയസിക്ഖാപദാനി ച.

അധക്ഖഗാമാവസ്സുതാതി ഭിക്ഖുനീനം അധക്ഖകസിക്ഖാപദഞ്ച ഗാമന്തരഗമനം അവസ്സുതാ അവസ്സുതസ്സ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയഭോജനീയഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദഞ്ച. തലമട്ഠഞ്ച സുദ്ധികാതി തലഘാതകം ജതുമട്ഠം ഉദകസുദ്ധികാദിയനഞ്ച. വസ്സംവുട്ഠാ ച ഓവാദന്തി വസ്സംവുട്ഠാ ഛപ്പഞ്ചയോജനാനി സിക്ഖാപദഞ്ച ഓവാദായ അഗമനസിക്ഖാപദഞ്ച. നാനുബന്ധേ പവത്തിനിന്തി യാ പന ഭിക്ഖുനീ വുട്ഠാപിതം പവത്തിനിം ദ്വേ വസ്സാനി നാനുബന്ധേയ്യാതി വുത്തസിക്ഖാപദം.

ഇമേ സിക്ഖാതി ഇമാ സിക്ഖായോ; ലിങ്ഗവിപരിയായോ കതോ. കായമാനസികാ കതാതി കായചിത്തസമുട്ഠാനാ കതാ.

ദുതിയപാരാജികസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൫൯. അദിന്നന്തി ഇദം താവ അദിന്നാദാനന്തി വാ ദുതിയപാരാജികന്തി വാ ഏകം സമുട്ഠാനസീസം, സേസാനി തേന സദിസാനി. തത്ഥ വിഗ്ഗഹുത്തരീതി മനുസ്സവിഗ്ഗഹഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസിക്ഖാപദാനി. ദുട്ഠുല്ലാ അത്തകാമിനന്തി ദുട്ഠുല്ലവാചാഅത്തകാമപാരിചരിയസിക്ഖാപദാനി. അമൂലാ അഞ്ഞഭാഗിയാതി ദ്വേ ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദാനി. അനിയതാ ദുതിയികാതി ദുതിയം അനിയതസിക്ഖാപദം.

അച്ഛിന്ദേ പരിണാമനേതി സാമം ചീവരം ദത്വാ അച്ഛിന്ദനഞ്ച സങ്ഘികലാഭസ്സ അത്തനോ പരിണാമനഞ്ച. മുസാ ഓമസപേസുണാതി മുസാവാദോ ച ഓമസവാദോ ച ഭിക്ഖുപേസുഞ്ഞഞ്ച. ദുട്ഠുല്ലാ പഥവീഖണേതി ദുട്ഠുല്ലാപത്തിആരോചനഞ്ച പഥവീഖണഞ്ച. ഭൂതം അഞ്ഞായ ഉജ്ഝാപേതി ഭൂതഗാമഅഞ്ഞവാദകഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദാനി.

നിക്കഡ്ഢനം സിഞ്ചനഞ്ചാതി വിഹാരതോ നിക്കഡ്ഢനഞ്ച ഉദകേന തിണാദിസിഞ്ചനഞ്ച. ആമിസഹേതു ഭുത്താവീതി ‘‘ആമിസഹേതു ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദന്തീ’’തി സിക്ഖാപദഞ്ച, ഭുത്താവിം അനതിരിത്തേന ഖാദനീയാദിനാ പവാരണാസിക്ഖാപദഞ്ച. ഏഹി അനാദരി ഭിംസാതി ‘‘ഏഹാവുസോ ഗാമം വാ’’തി സിക്ഖാപദഞ്ച, അനാദരിയഞ്ച ഭിക്ഖുഭിംസാപനകഞ്ച. അപനിധേ ച ജീവിതന്തി പത്താദീനം അപനിധാനസിക്ഖാപദഞ്ച, സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാവോരോപനഞ്ച.

ജാനം സപ്പാണകം കമ്മന്തി ജാനം സപ്പാണകഉദകസിക്ഖാപദഞ്ച പുനകമ്മായ ഉക്കോടനഞ്ച. ഊനസംവാസനാസനാതി ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദഞ്ച ഉക്ഖിത്തകേന സദ്ധിം സംവാസസിക്ഖാപദഞ്ച നാസിതകസാമണേരസമ്ഭോഗസിക്ഖാപദഞ്ച. സഹധമ്മികം വിലേഖാതി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനസിക്ഖാപദഞ്ച, വിലേഖായ സംവത്തന്തീതി ആഗതസിക്ഖാപദഞ്ച. മോഹോ അമൂലകേന ചാതി മോഹനകേ പാചിത്തിയസിക്ഖാപദഞ്ച, അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസനസിക്ഖാപദഞ്ച.

കുക്കുച്ചം ധമ്മികം ചീവരം ദത്വാതി കുക്കുച്ചഉപദഹനഞ്ച, ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ ഖീയനഞ്ച, ചീവരം ദത്വാ ഖീയനഞ്ച. പരിണാമേയ്യ പുഗ്ഗലേതി സങ്ഘികം ലാഭം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമനസിക്ഖാപദം. കിം തേ അകാലം അച്ഛിന്ദേതി ‘‘കിം തേ അയ്യേ ഏസോ പുരിസപുഗ്ഗലോ കരിസ്സതീ’’തി ആഗതസിക്ഖാപദഞ്ച, ‘‘അകാലചീവരം കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജനസിക്ഖാപദഞ്ച, ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ചീവരം പരിവത്തേത്വാ അച്ഛിന്ദനസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുഗ്ഗഹീ നിരയേന ചാതി ദുഗ്ഗഹിതേന ദുപ്പധാരിതേന പരം ഉജ്ഝാപനസിക്ഖാപദഞ്ച, നിരയേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ അഭിസപനസിക്ഖാപദഞ്ച.

ഗണം വിഭങ്ഗ ദുബ്ബലന്തി ‘‘ഗണസ്സ ചീവരലാഭം അന്തരായം കരേയ്യാ’’തി ച ‘‘ധമ്മികം ചീവരവിഭങ്ഗം പടിബാഹേയ്യാ’’തി ച ‘‘ദുബ്ബലചീവരപച്ചാസായ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദാനി. കഥിനാ ഫാസു പസ്സയന്തി ‘‘ധമ്മികം കഥിനുദ്ധാരം പടിബാഹേയ്യ, ഭിക്ഖുനിയാ സഞ്ചിച്ച അഫാസും കരേയ്യ, ഭിക്ഖുനിയാ ഉപസ്സയം ദത്വാ കുപിതാ അനത്തമനാ നിക്കഡ്ഢേയ്യ വാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദാനി. അക്കോസചണ്ഡീ മച്ഛരീതി ‘‘ഭിക്ഖും അക്കോസേയ്യ വാ പരിഭാസേയ്യ വാ, ചണ്ഡികതാ ഗണം പരിഭാസേയ്യ, കുലേ മച്ഛരിനീ അസ്സാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദാനി. ഗബ്ഭിനിഞ്ച പായന്തിയാതി ‘‘ഗബ്ഭിനിം വുട്ഠാപേയ്യ, പായന്തിം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദാനി.

ദ്വേവസ്സം സിക്ഖാ സങ്ഘേനാതി ‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു അസിക്ഖിതസിക്ഖം സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യ, സിക്ഖിതസിക്ഖം സിക്ഖമാനം സങ്ഘേന അസമ്മതം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദാനി. തയോ ചേവ ഗിഹീഗതാതി ഊനദ്വാദസവസ്സം ഗിഹിഗതം, പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സം ഗിഹിഗതം ‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു അസിക്ഖിതസിക്ഖം ദ്വേ വസ്സാനി സിക്ഖിതസിക്ഖം സങ്ഘേന അസമ്മത’’ന്തി വുത്തസിക്ഖാപദാനി. കുമാരിഭൂതാ തിസ്സോതി ‘‘ഊനവീസതിവസ്സം കുമാരിഭൂത’’ന്തിആദിനാ നയേന വുത്താ തിസ്സോ. ഊനദ്വാദസസമ്മതാതി ‘‘ഊനദ്വാദസവസ്സാ വുട്ഠാപേയ്യ, പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സാ സങ്ഘേന അസമ്മതാ വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

അലം താവ സോകാവാസന്തി ‘‘അലം താവ തേ അയ്യേ വുട്ഠാപിതേനാ’’തി ച, ‘‘ചണ്ഡിം സോകാവാസം സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. ഛന്ദാ അനുവസ്സാ ച ദ്വേതി ‘‘പാരിവാസികഛന്ദദാനേന സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യ, അനുവസ്സം വുട്ഠാപേയ്യ, ഏകം വസ്സം ദ്വേ വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. സമുട്ഠാനാ തികാ കതാതി തികസമുട്ഠാനാ കതാ.

സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൦. സഞ്ചരീ കുടി വിഹാരോതി സഞ്ചരിത്തം സഞ്ഞാചികായ കുടികരണം മഹല്ലകവിഹാരകരണഞ്ച. ധോവനഞ്ച പടിഗ്ഗഹോതി അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ പുരാണചീവരധോവാപനഞ്ച ചീവരപടിഗ്ഗഹണഞ്ച. വിഞ്ഞത്തുത്തരി അഭിഹട്ഠുന്തി അഞ്ഞാതകം ഗഹപതിം ചീവരവിഞ്ഞാപനം തതുത്തരിസാദിയനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉഭിന്നം ദൂതകേന ചാതി ‘‘ചീവരചേതാപന്നം ഉപക്ഖടം ഹോതീ’’തി ആഗതസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച ദൂതേന ചീവരചേതാപന്നപഹിതസിക്ഖാപദഞ്ച.

കോസിയാ സുദ്ധദ്വേഭാഗാ, ഛബ്ബസ്സാനി നിസീദനന്തി ‘‘കോസിയമിസ്സകം സന്ഥത’’ന്തിആദീനി പഞ്ച സിക്ഖാപദാനി. രിഞ്ചന്തി രൂപികാ ചേവാതി വിഭങ്ഗേ ‘‘രിഞ്ചന്തി ഉദ്ദേസ’’ന്തി ആഗതം ഏളകലോമധോവാപനം രൂപിയപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉഭോ നാനപ്പകാരകാതി രൂപിയസംവോഹാരകയവിക്കയസിക്ഖാപദദ്വയം.

ഊനബന്ധനവസ്സികാതി ഊനപഞ്ചബന്ധനപത്തസിക്ഖാപദഞ്ച വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദഞ്ച. സുത്തം വികപ്പനേന ചാതി സുത്തം വിഞ്ഞാപേത്വാ ചീവരവായാപനഞ്ച തന്തവായേ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പാപജ്ജനഞ്ച. ദ്വാരദാനസിബ്ബാനി ചാതി യാവ ദ്വാരകോസാ അഗ്ഗളട്ഠപനായ, ‘‘അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ദദേയ്യ, ചീവരം സിബ്ബേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. പൂവപച്ചയജോതി ചാതി പൂവേഹി വാ മന്ഥേഹി വാ അഭിഹട്ഠും പവാരണാസിക്ഖാപദം ചാതുമാസപച്ചയപ്പവാരണാജോതിസമാദഹനസിക്ഖാപദാനി ച.

രതനം സൂചി മഞ്ചോ ച, തൂലം നിസീദനകണ്ഡു ച, വസ്സികാ ച സുഗതേനാതി രതനസിക്ഖാപദഞ്ചേവ സൂചിഘരസിക്ഖാപദാദീനി ച സത്ത സിക്ഖാപദാനി. വിഞ്ഞത്തി അഞ്ഞം ചേതാപനാ, ദ്വേ സങ്ഘികാ മഹാജനികാ, ദ്വേ പുഗ്ഗലലഹുകാ ഗരൂതി ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേത്വാ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേയ്യാ’’തിആദീനി നവ സിക്ഖാപദാനി. ദ്വേ വിഘാസാ സാടികാ ചാതി ‘‘ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ സങ്കാരം വാ വിഘാസം വാ തിരോകുട്ടേ വാ തിരോപാകാരേ വാ ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാ, ഹരിതേ ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാ’’തി ഏവം വുത്താനി ദ്വേ വിഘാസസിക്ഖാപദാനി ച ഉദകസാടികാസിക്ഖാപദഞ്ച. സമണചീവരേന ചാതി ‘‘സമണചീവരം ദദേയ്യാ’’തി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം.

സമനുഭാസനാസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൧. ഭേദാനുവത്തദുബ്ബചദൂസദുട്ഠുല്ലദിട്ഠി ചാതി സങ്ഘഭേദാനുവത്തകദുബ്ബചകുലദൂസകദുട്ഠുല്ലപ്പടിച്ഛാദനദിട്ഠിഅപ്പടിനിസ്സജ്ജനസിക്ഖാപദാനി. ഛന്ദം ഉജ്ജഗ്ഘികാ ദ്വേ ചാതി ഛന്ദം അദത്വാ ഗമനസിക്ഖാപദം ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗമനനിസീദനസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. ദ്വേ ച സദ്ദാതി ‘‘അപ്പസദ്ദോ അന്തരഘരേ ഗമിസ്സാമി, നിസീദിസ്സാമീ’’തി സിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. ന ബ്യാഹരേതി ‘‘ന സകബളേന മുഖേന ബ്യാഹരിസ്സാമീ’’തി സിക്ഖാപദം.

ഛമാ നീചാസനേ ഠാനം, പച്ഛതോ ഉപ്പഥേന ചാതി ഛമായം നിസീദിത്വാ, നീചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ; ഠിതേന നിസിന്നസ്സ, പച്ഛതോ ഗച്ഛന്തേന പുരതോ ഗച്ഛന്തസ്സ, ഉപ്പഥേന ഗച്ഛന്തേന പഥേന ഗച്ഛന്തസ്സ ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദാനി. വജ്ജാനുവത്തിഗഹണാതി വജ്ജപ്പടിച്ഛാദന, ഉക്ഖിത്താനുവത്തക, ഹത്ഥഗ്ഗഹണാദിസങ്ഖാതാനി തീണി പാരാജികാനി. ഓസാരേ പച്ചാചിക്ഖനാതി ‘‘അനപലോകേത്വാ കാരകസങ്ഘം അനഞ്ഞായ ഗണസ്സ ഛന്ദം ഓസാരേയ്യാ’’തി ച ‘‘ബുദ്ധം പച്ചക്ഖാമീ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

കിസ്മിം സംസട്ഠാ ദ്വേ വധീതി ‘‘കിസ്മിഞ്ചിദേവ അധികരണേ പച്ചാകതാ’’തി ച ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ പനേവ സംസട്ഠാ വിഹരന്തീ’’തി ച ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏവം വദേയ്യ സംസട്ഠാവ അയ്യേ തുമ്ഹേ വിഹരഥാ’’തി ച ‘‘അത്താനം വധിത്വാ വധിത്വാ രോദേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദാനി. വിസിബ്ബേ ദുക്ഖിതായ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം വിസിബ്ബേത്വാ വാ വിസിബ്ബാപേത്വാ വാ’’തി ച ‘‘ദുക്ഖിതം സഹജീവിനി’’ന്തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. പുന സംസട്ഠാ ന വൂപസമേതി ‘‘സംസട്ഠാ വിഹരേയ്യ ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ’’തി ഏവം പുന വുത്തസംസട്ഠസിക്ഖാപദഞ്ച ‘‘ഏഹയ്യേ, ഇമം അധികരണം വൂപസമേഹീ’’തി വുച്ചമാനാ, ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ ‘‘സാ പച്ഛാ അനന്തരായികിനീ നേവ വൂപസമ്മേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ആരാമഞ്ച പവാരണാതി ‘‘ജാനം സഭിക്ഖുകം ആരാമം അനാപുച്ഛാ പവിസേയ്യാ’’തി ച ‘‘ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി ന പവാരേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

അന്വദ്ധം സഹജീവിനിം ദ്വേതി ‘‘അന്വദ്ധമാസം ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച, ‘‘സഹജീവിനിം വുട്ഠാപേത്വാ ദ്വേ വസ്സാനി നേവ അനുഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, സഹജീവിനിം വുട്ഠാപേത്വാ നേവ വൂപകാസേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. ചീവരം അനുബന്ധനാതി ‘‘സചേ മേ ത്വം, അയ്യേ, ചീവരം ദസ്സസി, ഏവാഹം തം വുട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി ച ‘‘സചേ മം ത്വം, അയ്യേ, ദ്വേ വസ്സാനി അനുബന്ധിസ്സസി, ഏവാഹം തം വുട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

കഥിനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൨. ഉബ്ഭതം കഥിനം തീണീതി ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി വുത്താനി ആദിതോവ തീണി സിക്ഖാപദാനി. പഠമം പത്തഭേസജ്ജന്തി ‘‘ദസാഹപരമം അതിരേകപത്തോ’’തി വുത്തം പഠമപത്തസിക്ഖാപദഞ്ച ‘‘പടിസായനീയാനി ഭേസജ്ജാനീ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അച്ചേകഞ്ചാപി സാസങ്കന്തി അച്ചേകചീവരസിക്ഖാപദഞ്ച തദനന്തരമേവ സാസങ്കസിക്ഖാപദഞ്ച. പക്കമന്തേന വാ ദുവേതി ‘‘തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യാ’’തി ഭൂതഗാമവഗ്ഗേ വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

ഉപസ്സയം പരമ്പരാതി ‘‘ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യാ’’തി ച ‘‘പരമ്പരഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. അനതിരിത്തം നിമന്തനാതി ‘‘അനതിരിത്തം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ’’തി ച ‘‘നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. വികപ്പം രഞ്ഞോ വികാലേതി ‘‘സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ’’തി ച ‘‘രഞ്ഞോ ഖത്തിയസ്സാ’’തി ച ‘‘വികാലേ ഗാമം പവിസേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. വോസാസാരഞ്ഞകേന ചാതി ‘‘വോസാസമാനരൂപാ ഠിതാ’’തി ച ‘‘തഥാരൂപേസു ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിത’’ന്തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

ഉസ്സയാ സന്നിചയഞ്ചാതി ‘‘ഉസ്സയവാദികാ’’തി ച ‘‘പത്തസന്നിചയം കരേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. പുരേ പച്ഛാ വികാലേ ചാതി ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ പുരേഭത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി ച, ‘‘പച്ഛാഭത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി ച, ‘‘വികാലേ കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. പഞ്ചാഹികാ സങ്കമനീതി ‘‘പഞ്ചാഹികാ സങ്ഘാടിചാരം അതിക്കമേയ്യാ’’തി ച ‘‘ചീവരസങ്കമനീയം ധാരേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. ദ്വേപി ആവസഥേന ചാതി ‘‘ആവസഥചീവരം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആവസഥം അനിസ്സജ്ജിത്വാ ചാരികം പക്കമേയ്യാ’’തി ച ഏവം ആവസഥേന സദ്ധിം വുത്തസിക്ഖാപദാനി ച ദ്വേ.

പസാഖേ ആസനേ ചേവാതി ‘‘പസാഖേ ജാതം ഗണ്ഡം വാ’’തി ച ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ പുരതോ അനാപുച്ഛാ ആസനേ നിസീദേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

ഏളകലോമസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൩. ഏളകലോമാ ദ്വേ സേയ്യാതി ഏളകലോമസിക്ഖാപദഞ്ചേവ ദ്വേ ച സഹസേയ്യസിക്ഖാപദാനി. ആഹച്ച പിണ്ഡഭോജനന്തി ആഹച്ചപാദകസിക്ഖാപദഞ്ച ആവസഥപിണ്ഡഭോജനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗണവികാലസന്നിധീതി ഗണഭോജനവികാലഭോജനസന്നിധികാരകസിക്ഖാപദത്തയം. ദന്തപോനേന ചേലകാതി ദന്തപോനസിക്ഖാപദഞ്ച അചേലകസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉയ്യുത്തം സേനം ഉയ്യോധീതി ‘‘ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യ, സേനായ വസേയ്യ, ഉയ്യോധികം വാ…പേ… അനീകദസ്സനം വാ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. സുരാ ഓരേന ന്ഹായനാതി സുരാപാനസിക്ഖാപദഞ്ച ഓരേനദ്ധമാസനഹാനസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുബ്ബണ്ണേ ദ്വേ ദേസനികാതി ‘‘തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാന’’ന്തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച വുത്താവസേസപാടിദേസനീയദ്വയഞ്ച. ലസുണുപതിട്ഠേ നച്ചനാതി ലസുണസിക്ഖാപദം, ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാനീയേന വാ വിധൂപനേന വാ ഉപതിട്ഠേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദം, ‘‘നച്ചം വാ ഗീതം വാ വാദിതം വാ ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഇതോ പരം പാളിം വിരജ്ഝിത്വാ ലിഖന്തി. യഥാ പന അത്ഥം വണ്ണയിസ്സാമ; ഏവമേത്ഥ അനുക്കമോ വേദിതബ്ബോ.

ന്ഹാനമത്ഥരണം സേയ്യാതി ‘‘നഗ്ഗാ നഹായേയ്യ, ഏകത്ഥരണപാവുരണാ തുവട്ടേയ്യും, ഏകമഞ്ചേ തുവട്ടേയ്യു’’ന്തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. അന്തോരട്ഠേ തഥാ ബഹീതി ‘‘അന്തോരട്ഠേ സാസങ്കസമ്മതേ, തിരോരട്ഠേ സാസങ്കസമ്മതേ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. അന്തോവസ്സം ചിത്താഗാരന്തി ‘‘അന്തോവസ്സം ചാരികം പക്കമേയ്യ, രാജാഗാരം വാ ചിത്താഗാരം വാ…പേ… പോക്ഖരണിം വാ ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. ആസന്ദിം സുത്തകന്തനാതി ‘‘ആസന്ദിം വാ പല്ലങ്കം വാ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, സുത്തം കന്തേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം.

വേയ്യാവച്ചം സഹത്ഥാ ചാതി ‘‘ഗിഹിവേയ്യാവച്ചം കരേയ്യ, അഗാരികസ്സ വാ പരിബ്ബാജകസ്സ വാ പരിബ്ബാജികായ വാ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദദേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. അഭിക്ഖുകാവാസേന ചാതി ‘‘അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസ്സം വസേയ്യാ’’തി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം. ഛത്തം യാനഞ്ച സങ്ഘാണിന്തി ‘‘ഛത്തുപാഹനം ധാരേയ്യ, യാനേന യായേയ്യ, സങ്ഘാണിം ധാരേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. അലങ്കാരഗന്ധവാസിതന്തി ‘‘ഇത്ഥാലങ്കാരം ധാരേയ്യ, ഗന്ധചുണ്ണകേന നഹായേയ്യ, വാസിതകേന പിഞ്ഞാകേന നഹായേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. ഭിക്ഖുനീതിആദിനാ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ഉമ്മദ്ദാപേയ്യാ’’തിആദീനി ചത്താരി സിക്ഖാപദാനി വുത്താനി. അസങ്കച്ചികാ ആപത്തീതി ‘‘അസങ്കച്ചികാ ഗാമം പവിസേയ്യ പാചിത്തിയ’’ന്തി ഏവം വുത്തആപത്തി ച. ചത്താരീസാ ചതുത്തരീതി ഏതാനി സബ്ബാനിപി ചതുചത്താലീസ സിക്ഖാപദാനി വുത്താനി.

കായേന ന വാചാചിത്തേന, കായചിത്തേന ന വാചതോതി കായേന ചേവ കായചിത്തേന ച സമുട്ഠഹന്തി; ന വാചാചിത്തേന ന വാചതോതി അത്ഥോ. ദ്വിസമുട്ഠാനികാ സബ്ബേ, സമാ ഏളകലോമികാതി ഇദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

പദസോധമ്മസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൪. പദഞ്ഞത്ര അസമ്മതാതി ‘‘പദസോ ധമ്മം, മാതുഗാമസ്സ ഉത്തരിഛപ്പഞ്ചവാചാഹി ധമ്മം ദേസേയ്യ, അഞ്ഞത്ര വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേന, അസമ്മതോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. തഥാ അത്ഥങ്ഗതേന ചാതി ‘‘അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഓവദേയ്യാ’’തി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം. തിരച്ഛാനവിജ്ജാ ദ്വേതി ‘‘തിരച്ഛാനവിജ്ജം പരിയാപുണേയ്യ, വാചേയ്യാ’’തി ഏവം വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയം. അനോകാസോ ച പുച്ഛനാതി ‘‘അനോകാസകതം ഭിക്ഖും പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാ’’തി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം.

അദ്ധാനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൫. അദ്ധാനനാവം പണീതന്തി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം സംവിധായ ഏകദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപജ്ജേയ്യ, ഏകം നാവം അഭിരുഹേയ്യ, പണീതഭോജനാനി അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. മാതുഗാമേന സംഹരേതി മാതുഗാമേന സദ്ധിം സംവിധായ ഗമനഞ്ച ‘‘സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ധഞ്ഞം നിമന്തിതാ ചേവാതി ‘‘ധഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേത്വാ വാ’’തി ച ‘‘നിമന്തിതാ വാ പവാരിതാ വാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അട്ഠ ചാതി ഭിക്ഖുനീനം വുത്താ അട്ഠ പാടിദേസനീയാ വാ.

ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൬. ഥേയ്യസത്ഥം ഉപസ്സുതീതി ഥേയ്യസത്ഥേന സദ്ധിം സംവിധായ ഏകദ്ധാനമഗ്ഗഗമനഞ്ച ഉപസ്സുതിതിട്ഠനഞ്ച. സൂപവിഞ്ഞാപനേന ചാതി ഇദം സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിം സന്ധായ വുത്തം. രത്തിഛന്നഞ്ച ഓകാസന്തി ‘‘രത്തന്ധകാരേ അപ്പദീപേ, പടിച്ഛന്നേ ഓകാസേ, അജ്ഝോകാസേ പുരിസേന സദ്ധി’’ന്തി ഏവം വുത്തസിക്ഖാപദത്തയം. ബ്യൂഹേന സത്തമാതി ഇദം തദനന്തരമേവ ‘‘രഥികായ വാ ബ്യൂഹേ വാ സിങ്ഘാടകേ വാ പുരിസേന സദ്ധി’’ന്തി ആഗതസിക്ഖാപദം സന്ധായ വുത്തം.

ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനവണ്ണനാ

൨൬൭. ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനാനി ഏകാദസ ഉത്താനാനേവ. ഏവം താവ സമ്ഭിന്നസമുട്ഠാനം വേദിതബ്ബം. നിയതസമുട്ഠാനം പന തിവിധം, തം ഏകേകസ്സേവ സിക്ഖാപദസ്സ ഹോതി, തം വിസുംയേവ ദസ്സേതും ‘‘ഭൂതം കായേന ജായതീ’’തിആദി വുത്തം, തം ഉത്താനമേവ. നേത്തിധമ്മാനുലോമികന്തി വിനയപാളിധമ്മസ്സ അനുലോമന്തി.

സമുട്ഠാനസീസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.