അന്തരപേയ്യാലം

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൨൭൧. ഇദാനി ആപത്തിആദികോട്ഠാസേസു കോസല്ലജനനത്ഥം ‘‘കതി ആപത്തിയോ’’തിആദിനാ നയേന മാതികം ഠപേത്വാ നിദ്ദേസപ്പടിനിദ്ദേസവസേന വിഭങ്ഗോ വുത്തോ.

തത്ഥ കതി ആപത്തിയോതി മാതികായ ച വിഭങ്ഗേ ച ആഗതാപത്തിപുച്ഛാ. ഏസ നയോ ദുതിയപദേപി. കേവലഞ്ഹേത്ഥ ആപത്തിയോ ഏവ രാസിവസേന ഖന്ധാതി വുത്താ. വിനീതവത്ഥൂനീതി താസം ആപത്തീനം വിനയപുച്ഛാ; ‘‘വിനീതം വിനയോ വൂപസമോ’’തി ഇദഞ്ഹി അത്ഥതോ ഏകം, വിനീതാനിയേവ വിനീതവത്ഥൂനീതി അയമേത്ഥ പദത്ഥോ. ഇദാനി യേസു സതി ആപത്തിയോ ഹോന്തി, അസതി ന ഹോന്തി, തേ ദസ്സേതും ‘‘കതി അഗാരവാ’’തി പുച്ഛാദ്വയം. വിനീതവത്ഥൂനീതി അയം പന തേസം അഗാരവാനം വിനയപുച്ഛാ. യസ്മാ പന താ ആപത്തിയോ വിപത്തിം ആപത്താ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ‘‘കതി വിപത്തിയോ’’തി അയം ആപത്തീനം വിപത്തിഭാവപുച്ഛാ. കതി ആപത്തിസമുട്ഠാനാനീതി താസംയേവ ആപത്തീനം സമുട്ഠാനപുച്ഛാ. വിവാദമൂലാനി അനുവാദമൂലാനീതി ഇമാ ‘‘വിവാദാധികരണം അനുവാദാധികരണ’’ന്തി ആഗതാനം വിവാദാനുവാദാനം മൂലപുച്ഛാ. സാരണീയാ ധമ്മാതി വിവാദാനുവാദമൂലാനം അഭാവകരധമ്മപുച്ഛാ. ഭേദകരവത്ഥൂനീതി അയം ‘‘ഭേദനസംവത്തനികം വാ അധികരണ’’ന്തിആദീസു വുത്തഭേദകരണപുച്ഛാ. അധികരണാനീതി ഭേദകരവത്ഥൂസു സതി ഉപ്പജ്ജനധമ്മപുച്ഛാ. സമഥാതി തേസംയേവ വൂപസമനധമ്മപുച്ഛാ. പഞ്ച ആപത്തിയോതി മാതികായ ആഗതവസേന വുത്താ. സത്താതി വിഭങ്ഗേ ആഗതവസേന.

ആരകാ ഏതേഹി രമതീതി ആരതി; ഭുസാ വാ രതി ആരതി. വിനാ ഏതേഹി രമതീതി വിരതി. പച്ചേകം പച്ചേകം വിരമതീതി പടിവിരതി. വേരം മണതി വിനാസേതീതി വേരമണീ. ന ഏതായ ഏതേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ കരീയന്തീതി അകിരിയാ. യം ഏതായ അസതി ആപത്തിക്ഖന്ധകരണം ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തസ്സ പടിപക്ഖതോ അകരണം. ആപത്തിക്ഖന്ധഅജ്ഝാപത്തിയാ പടിപക്ഖതോ അനജ്ഝാപത്തി. വേലനതോ വേലാ; ചലയനതോ വിനാസനതോതി അത്ഥോ. നിയ്യാനം സിനോതി ബന്ധതി നിവാരേതീതി സേതു. ആപത്തിക്ഖന്ധാനമേതം അധിവചനം. സോ സേതു ഏതായ പഞ്ഞത്തിയാ ഹഞ്ഞതീതി സേതുഘാതോ. സേസവിനീതവത്ഥുനിദ്ദേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

ബുദ്ധേ അഗാരവാദീസു യോ ബുദ്ധേ ധരമാനേ ഉപട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി, പരിനിബ്ബുതേ ചേതിയട്ഠാനം ബോധിട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി, ചേതിയം വാ ബോധിം വാ ന വന്ദതി, ചേതിയങ്ഗണേ സഛത്തോ സഉപാഹനോ ചരതി, നത്ഥേതസ്സ ബുദ്ധേ ഗാരവോതി വേദിതബ്ബോ. യോ പന സക്കോന്തോയേവ ധമ്മസ്സവനം ന ഗച്ഛതി, സരഭഞ്ഞം ന ഭണതി, ധമ്മകഥം ന കഥേതി, ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം ഭിന്ദിത്വാ ഗച്ഛതി, വിക്ഖിത്തോ വാ അനാദരോ വാ നിസീദതി, നത്ഥേതസ്സ ധമ്മേ ഗാരവോ. യോ ഥേരനവമജ്ഝിമേസു ചിത്തീകാരം ന പച്ചുപട്ഠാപേതി, ഉപോസഥാഗാരവിതക്കമാളകാദീസു കായപ്പാഗബ്ഭിയം ദസ്സേതി, യഥാവുഡ്ഢം ന വന്ദതി, നത്ഥേതസ്സ സങ്ഘേ ഗാരവോ. തിസ്സോ സിക്ഖാ സമാദായ അസിക്ഖമാനോയേവ പന സിക്ഖായ അഗാരവോതി വേദിതബ്ബോ. പമാദേ ച സതിവിപ്പവാസേ തിട്ഠമാനോയേവ അപ്പമാദലക്ഖണം അബ്രൂഹയമാനോ അപ്പമാദേ അഗാരവോതി വേദിതബ്ബോ. തഥാ ആമിസപ്പടിസന്ഥാരം ധമ്മപ്പടിസന്ഥാരന്തി ഇമം ദുവിധം പടിസന്ഥാരം അകരോന്തോയേവ പടിസന്ഥാരേ അഗാരവോതി വേദിതബ്ബോ. ഗാരവനിദ്ദേസേ വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

൨൭൨. വിവാദമൂലനിദ്ദേസേ ‘‘സത്ഥരിപി അഗാരവോ’’തിആദീനം ബുദ്ധേ അഗാരവാദീസു വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അപ്പതിസ്സോതി അനീചവുത്തി; ന സത്ഥാരം ജേട്ഠകം കത്വാ വിഹരതി. അജ്ഝത്തം വാതി അത്തനോ സന്താനേ വാ അത്തനോ പക്ഖേ വാ; സകായ പരിസായാതി അത്ഥോ. ബഹിദ്ധാ വാതി പരസന്താനേ വാ പരപക്ഖേ വാ. തത്ര തുമ്ഹേതി തസ്മിം അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാഭേദേ സപരസന്താനേ വാ സപരപരിസായ വാ. പഹാനായ വായമേയ്യാഥാതി മേത്താഭാവനാദീഹി നയേഹി പഹാനത്ഥം വായമേയ്യാഥ; മേത്താഭാവനാദിനയേന ഹി തം അജ്ഝത്തമ്പി ബഹിദ്ധാപി പഹീയതി. അനവസ്സവായാതി അപ്പവത്തിഭാവായ.

സന്ദിട്ഠിപരാമാസീതി സകമേവ ദിട്ഠിം പരാമസതി; യം അത്തനാ ദിട്ഠിഗതം ഗഹിതം, ഇദമേവ സച്ചന്തി ഗണ്ഹാതി. ആധാനഗ്ഗാഹീതി ദള്ഹഗ്ഗാഹീ.

൨൭൩. അനുവാദമൂലനിദ്ദേസോ കിഞ്ചാപി വിവാദമൂലനിദ്ദേസേനേവ സമാനോ, അഥ ഖോ അട്ഠാരസ ഭേദകരവത്ഥൂനി നിസ്സായ വിവദന്താനം കോധൂപനാഹാദയോ വിവാദമൂലാനി. തഥാ വിവദന്താ പന സീലവിപത്തിആദീസു അഞ്ഞതരവിപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ ‘‘അസുകോ ഭിക്ഖു അസുകം നാമ വിപത്തിം ആപന്നോ’’തി വാ, ‘‘പാരാജികം ആപന്നോസി, സങ്ഘാദിസേസം ആപന്നോസീ’’തി വാ അനുവദന്തി. ഏവം അനുവദന്താനം കോധൂപനാഹാദയോ അനുവാദമൂലാനീതി അയമേത്ഥ വിസേസോ.

൨൭൪. സാരണീയധമ്മനിദ്ദേസേ മേത്തചിത്തേന കതം കായകമ്മം മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ആവി ചേവ രഹോ ചാതി സമ്മുഖാ ച പരമ്മുഖാ ച. തത്ഥ നവകാനം ചീവരകമ്മാദീസു സഹായഭാവഗമനം സമ്മുഖാ മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ഥേരാനം പന പാദധോവനബീജനവാതദാനാദിഭേദമ്പി സബ്ബം സാമീചികമ്മം സമ്മുഖാ മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ഉഭയേഹിപി ദുന്നിക്ഖിത്താനം ദാരുഭണ്ഡാദീനം തേസു അവമഞ്ഞം അകത്വാ അത്തനാ ദുന്നിക്ഖിത്താനം വിയ പടിസാമനം പരമ്മുഖാ മേത്തം കായകമ്മം നാമ. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോതി അയം മേത്താകായകമ്മസങ്ഖാതോ ധമ്മോ സരിതബ്ബോ സതിജനകോ; യോ നം കരോതി, തം പുഗ്ഗലം; യേസം കതോ ഹോതി, തേ പസന്നചിത്താ ‘‘അഹോ സപ്പുരിസോ’’തി അനുസ്സരന്തീതി അധിപ്പായോ. പിയകരണോതി തം പുഗ്ഗലം സബ്രഹ്മചാരീനം പിയം കരോതി. ഗരുകരണോതി തം പുഗ്ഗലം സബ്രഹ്മചാരീനം ഗരും കരോതി. സങ്ഗഹായാതിആദീസു സബ്രഹ്മചാരീഹി സങ്ഗഹേതബ്ബഭാവായ. തേഹി സദ്ധിം അവിവാദായ സമഗ്ഗഭാവായ ഏകീഭാവായ ച സംവത്തതി.

മേത്തം വചീകമ്മന്തിആദീസു ദേവത്ഥേരോ തിസ്സത്ഥേരോതി ഏവം പഗ്ഗയ്ഹ വചനം സമ്മുഖാ മേത്തം വചീകമ്മം നാമ. വിഹാരേ അസന്തേ പന തം പടിപുച്ഛന്തസ്സ ‘‘കുഹിം അമ്ഹാകം ദേവത്ഥേരോ, കുഹിം അമ്ഹാകം തിസ്സത്ഥേരോ, കദാ നു ഖോ ആഗമിസ്സതീ’’തി ഏവം മമായനവചനം പരമ്മുഖാ മേത്തം വചീകമ്മം നാമ. മേത്താസിനേഹസിനിദ്ധാനി പന നയനാനി ഉമ്മീലേത്വാ പസന്നേന മുഖേന ഓലോകനം സമ്മുഖാ മേത്തം മനോകമ്മം നാമ. ‘‘ദേവത്ഥേരോ തിസ്സത്ഥേരോ അരോഗോ ഹോതു, അപ്പാബാധോ’’തി സമന്നാഹരണം പരമ്മുഖാ മേത്തം മനോകമ്മം നാമ.

അപ്പടിവിഭത്തഭോഗീതി നേവ ആമിസം പടിവിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതി, ന പുഗ്ഗലം. യോ ഹി ‘‘ഏത്തകം പരേസം ദസ്സാമി, ഏത്തകം അത്തനാ ഭുഞ്ജിസ്സാമി, ഏത്തകം വാ അസുകസ്സ ച അസുകസ്സ ച ദസ്സാമി, ഏത്തകം അത്തനാ ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി വിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതി, അയം പടിവിഭത്തഭോഗീ നാമ. അയം പന ഏവം അകത്വാ ആഭതം പിണ്ഡപാതം ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ദത്വാ ഗഹിതാവസേസം ഭുഞ്ജതി. ‘‘സീലവന്തേഹീ’’തി വചനതോ ദുസ്സീലസ്സ അദാതുമ്പി വട്ടതി, സാരണീയധമ്മപൂരകേന പന സബ്ബേസം ദാതബ്ബമേവാതി വുത്തം. ഗിലാന-ഗിലാനുപട്ഠാക-ആഗന്തുക-ഗമികചീവരകമ്മാദിപസുതാനം വിചേയ്യ ദാതുമ്പി വട്ടതി. ന ഹി ഏതേ വിചിനിത്വാ ദേന്തേന പുഗ്ഗലവിഭാഗോ കതോ ഹോതി, ഈദിസാനഞ്ഹി കിച്ഛലാഭത്താ വിസേസോ കാതബ്ബോയേവാതി അയം കരോതി.

അഖണ്ഡാനീതിആദീസു യസ്സ സത്തസു ആപത്തിക്ഖന്ധേസു ആദിമ്ഹി വാ അന്തേ വാ സിക്ഖാപദം ഭിന്നം ഹോതി, തസ്സ സീലം പരിയന്തേ ഛിന്നസാടകോ വിയ ഖണ്ഡം നാമ. യസ്സ പന വേമജ്ഝേ ഭിന്നം, തസ്സ മജ്ഝേ ഛിദ്ദസാടകോ വിയ ഛിദ്ദം നാമ ഹോതി. യസ്സ പടിപാടിയാ ദ്വേ തീണി ഭിന്നാനി, തസ്സ പിട്ഠിയം വാ കുച്ഛിയം വാ ഉട്ഠിതേന വിസഭാഗവണ്ണേന കാളരത്താദീനം അഞ്ഞതരസരീരവണ്ണാ ഗാവീ വിയ സബലം നാമ ഹോതി. യസ്സ അന്തരന്തരാ ഭിന്നാനി, തസ്സ അന്തരന്തരാ വിസഭാഗവണ്ണബിന്ദുവിചിത്രാ ഗാവീ വിയ കമ്മാസം നാമ ഹോതി. യസ്സ പന സബ്ബേന സബ്ബം അഭിന്നാനി സീലാനി, തസ്സ താനി സീലാനി അഖണ്ഡാനി അച്ഛിദ്ദാനി അസബലാനി അകമ്മാസാനി നാമ ഹോന്തി. താനി പനേതാനി ഭുജിസ്സഭാവകരണതോ ഭുജിസ്സാനി. വിഞ്ഞൂഹി പസത്ഥത്താ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാനി. തണ്ഹാദിട്ഠീഹി അപരാമട്ഠത്താ അപരാമട്ഠാനി. ഉപചാരസമാധിം അപ്പനാസമാധിം വാ സംവത്തയന്തീതി സമാധിസംവത്തനികാനീതി വുച്ചന്തി. സീലസാമഞ്ഞഗതോ വിഹരതീതി തേസു തേസു ദിസാഭാഗേസു വിഹരന്തേഹി കല്യാണസീലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സമാനഭാവൂപഗതസീലോ വിഹരതി.

യായം ദിട്ഠീതി മഗ്ഗസമ്പയുത്താ സമ്മാദിട്ഠി. അരിയാതി നിദ്ദോസാ. നിയ്യാതീതി നിയ്യാനികാ. തക്കരസ്സാതി യോ തഥാകാരീ ഹോതി, തസ്സ. ദുക്ഖക്ഖയായാതി സബ്ബദുക്ഖസ്സ ഖയത്ഥം. സേസം യാവ സമഥഭേദപരിയോസാനാ ഉത്താനത്ഥമേവ.

കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.