സേദമോചനഗാഥാ

(൧) അവിപ്പവാസപഞ്ഹാവണ്ണനാ

൪൭൯. സേദമോചനഗാഥാസു അസംവാസോതി ഉപോസഥപവാരണാദിനാ സംവാസേന അസംവാസോ. സമ്ഭോഗോ ഏകച്ചോ തഹിം ന ലബ്ഭതീതി അകപ്പിയസമ്ഭോഗോ ന ലബ്ഭതി, നഹാപനഭോജനാദിപടിജഗ്ഗനം പന മാതരായേവ കാതും ലബ്ഭതി. അവിപ്പവാസേന അനാപത്തീതി സഹഗാരസേയ്യായ അനാപത്തി. പഞ്ഹാ മേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാതി ഏസാ പഞ്ഹാ കുസലേഹി പണ്ഡിതേഹി ചിന്തിതാ. അസ്സാ വിസ്സജ്ജനം ദാരകമാതുയാ ഭിക്ഖുനിയാ വേദിതബ്ബം, തസ്സാ ഹി പുത്തം സന്ധായേതം വുത്തന്തി.

അവിസ്സജ്ജിതഗാഥാ ഗരുഭണ്ഡം സന്ധായ വുത്താ, അത്ഥോ പനസ്സാ ഗരുഭണ്ഡവിനിച്ഛയേ വുത്തോയേവ.

ദസ പുഗ്ഗലേ ന വദാമീതി സേനാസനക്ഖന്ധകേ വുത്തേ ദസ പുഗ്ഗലേ ന വദാമി. ഏകാദസ വിവജ്ജിയാതി യേ മഹാഖന്ധകേ ഏകാദസ വിവജ്ജനീയപുഗ്ഗലാ വുത്താ, തേപി ന വദാമി. അയം പഞ്ഹാ നഗ്ഗം ഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്താ.

കഥം നു സിക്ഖായ അസാധാരണോതി പഞ്ഹാ നഹാപിതപുബ്ബകം ഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്താ. അയഞ്ഹി ഖുരഭണ്ഡം പരിഹരിതും ന ലഭതി, അഞ്ഞേ ലഭന്തി; തസ്മാ സിക്ഖായ അസാധാരണോ.

തം പുഗ്ഗലം കതമം വദന്തി ബുദ്ധാതി അയം പഞ്ഹാ നിമ്മിതബുദ്ധം സന്ധായ വുത്താ.

അധോനാഭിം വിവജ്ജിയാതി അധോനാഭിം വിവജ്ജേത്വാ. അയം പഞ്ഹാ യം തം അസീസകം കബന്ധം, യസ്സ ഉരേ അക്ഖീനി ചേവ മുഖഞ്ച ഹോതി, തം സന്ധായ വുത്താ.

ഭിക്ഖു സഞ്ഞാചികായ കുടിന്തി അയം പഞ്ഹാ തിണച്ഛാദനം കുടിം സന്ധായ വുത്താ. ദുതിയപഞ്ഹാ സബ്ബമത്തികാമയം കുടിം സന്ധായ വുത്താ.

ആപജ്ജേയ്യ ഗരുകം ഛേജ്ജവത്ഥുന്തി അയം പഞ്ഹാ വജ്ജപടിച്ഛാദികം ഭിക്ഖുനിം സന്ധായ വുത്താ. ദുതിയപഞ്ഹാ പണ്ഡകാദയോ അഭബ്ബപുഗ്ഗലേ സന്ധായ വുത്താ. ഏകാദസപി ഹി തേ ഗിഹിഭാവേയേവ പാരാജികം പത്താ.

വാചാതി വാചായ അനാലപന്തോ. ഗിരം നോ ച പരേ ഭണേയ്യാതി ‘‘ഇതി ഇമേ സോസ്സന്തീ’’തി പരപുഗ്ഗലേ സന്ധായ സദ്ദമ്പി ന നിച്ഛാരേയ്യ. അയം പഞ്ഹാ ‘‘സന്തിം ആപത്തിം നാവികരേയ്യ, സമ്പജാനമുസാവാദസ്സ ഹോതീ’’തി ഇമം മുസാവാദം സന്ധായ വുത്താ. തസ്സ ഹി ഭിക്ഖുനോ അധമ്മികായ പടിഞ്ഞായ തുണ്ഹീഭൂതസ്സ നിസിന്നസ്സ മനോദ്വാരേ ആപത്തി നാമ നത്ഥി. യസ്മാ പന ആവികാതബ്ബം ന ആവികരോതി, തേനസ്സ വചീദ്വാരേ അകിരിയതോ അയം ആപത്തി സമുട്ഠാതീതി വേദിതബ്ബാ.

സങ്ഘാദിസേസാ ചതുരോതി അയം പഞ്ഹാ അരുണുഗ്ഗേ ഗാമന്തരപരിയാപന്നം നദിപാരം ഓക്കന്തഭിക്ഖുനിം സന്ധായ വുത്താ, സാ ഹി സകഗാമതോ പച്ചൂസസമയേ നിക്ഖമിത്വാ അരുണുഗ്ഗമനകാലേ വുത്തപ്പകാരം നദിപാരം ഓക്കന്തമത്താവ രത്തിവിപ്പവാസഗാമന്തരനദിപാരഗണമ്ഹാഓഹീയനലക്ഖണേന ഏകപ്പഹാരേനേവ ചതുരോ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി.

സിയാ ആപത്തിയോ നാനാതി അയം പഞ്ഹാ ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ദ്വേ ഭിക്ഖുനിയോ സന്ധായ വുത്താ. താസു ഹി ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ പാചിത്തിയം, ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം.

ചതുരോ ജനാ സംവിധായാതി ആചരിയോ ച തയോ ച അന്തേവാസികാ ഛമാസകം ഭണ്ഡം അവഹരിംസു, ആചരിയസ്സ സാഹത്ഥികാ തയോ മാസകാ, ആണത്തിയാപി തയോവ തസ്മാ ഥുല്ലച്ചയം ആപജ്ജതി, ഇതരേസം സാഹത്ഥികോ ഏകേകോ, ആണത്തികാ പഞ്ചാതി തസ്മാ പാരാജികം ആപജ്ജിംസു. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരോ പന അദിന്നാദാനപാരാജികേ സംവിദാവഹാരവണ്ണനായം വുത്തോ.

(൨) പാരാജികാദിപഞ്ഹാവണ്ണനാ

൪൮൦. ഛിദ്ദം തസ്മിം ഘരേ നത്ഥീതി അയം പഞ്ഹാ ദുസ്സകുടിആദീനി സന്ഥതപേയ്യാലഞ്ച സന്ധായ വുത്താ.

തേലം മധും ഫാണിതന്തി ഗാഥാ ലിങ്ഗപരിവത്തം സന്ധായ വുത്താ.

നിസ്സഗ്ഗിയേനാതി ഗാഥാ പരിണാമനം സന്ധായ വുത്താ. യോ ഹി സങ്ഘസ്സ പരിണതലാഭതോ ഏകം ചീവരം അത്തനോ, ഏകം അഞ്ഞസ്സാതി ദ്വേ ചീവരാനി ‘‘ഏകം മയ്ഹം, ഏകം തസ്സ ദേഹീ’’തി ഏകപയഓഗേന പരിണാമേതി, സോ നിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയഞ്ചേവ സുദ്ധികപാചിത്തിയഞ്ച ഏകതോ ആപജ്ജതി.

കമ്മഞ്ച തം കുപ്പേയ്യ വഗ്ഗപച്ചയാതി അയം പഞ്ഹാ ദ്വാദസയോജനപമാണേസു ബാരാണസിആദീസു നഗരേസു ഗാമസീമം സന്ധായ വുത്താ.

പദവീതിഹാരമത്തേനാതി ഗാഥാ സഞ്ചരിത്തം സന്ധായ വുത്താ, അത്ഥോപി ചസ്സാ സഞ്ചരിത്തവണ്ണനായമേവ വുത്തോ.

സബ്ബാനി താനി നിസ്സഗ്ഗിയാനീതി അയം പഞ്ഹാ അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ധോവാപനം സന്ധായ വുത്താ. സചേ ഹി തിണ്ണമ്പി ചീവരാനം കാകഊഹദനം വാ കദ്ദമമക്ഖിതം വാ കണ്ണം ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖുനീ ഉദകേന ധോവതി, ഭിക്ഖുസ്സ കായഗതാനേവ നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തി.

സരണഗമനമ്പി ന തസ്സ അത്ഥീതി സരണഗമനഉപസമ്പദാപി നത്ഥി. അയം പന പഞ്ഹാ മഹാപജാപതിയാ ഉപസമ്പദം സന്ധായ വുത്താ.

ഹനേയ്യ അനരിയം മന്ദോതി തഞ്ഹി ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ അനരിയം ഹനേയ്യ. അയം പഞ്ഹാ ലിങ്ഗപരിവത്തേന ഇത്ഥിഭൂതം പിതരം പുരിസഭൂതഞ്ച മാതരം സന്ധായ വുത്താ.

ന തേനാനന്തരം ഫുസേതി അയം പഞ്ഹാ മിഗസിങ്ഗതാപസസീഹകുമാരാദീനം വിയ തിരച്ഛാനമാതാപിതരോ സന്ധായ വുത്താ.

അചോദയിത്വാതി ഗാഥാ ദൂതേനുപസമ്പദം സന്ധായ വുത്താ. ചോദയിത്വാതി ഗാഥാ പണ്ഡകാദീനം ഉപസമ്പദം സന്ധായ വുത്താ. കുരുന്ദിയം പന ‘‘പഠമഗാഥാ അട്ഠ അസമ്മുഖാകമ്മാനി, ദുതിയാ അനാപത്തികസ്സ കമ്മം സന്ധായ വുത്താ’’തി ആഗതം.

ഛിന്ദന്തസ്സ ആപത്തീതി വനപ്പതിം ഛിന്ദന്തസ്സ പാരാജികം, തിണലതാദിം ഛിന്ദന്തസ്സ പാചിത്തിയം, അങ്ഗജാതം ഛിന്ദന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയം. ഛിന്ദന്തസ്സ അനാപത്തീതി കേസേ ച നഖേ ച ഛിന്ദന്തസ്സ അനാപത്തി. ഛാദേന്തസ്സ ആപത്തീതി അത്തനോ ആപത്തിം ഛാദേന്തസ്സ അഞ്ഞേസം വാ ആപത്തിം. ഛാദേന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഗേഹാദീനി ഛാദേന്തസ്സ അനാപത്തി.

സച്ചം ഭണന്തോതി ഗാഥായ ‘‘സിഖരണീസി ഉഭതോബ്യഞ്ജനാസീ’’തി സച്ചം ഭണന്തോ ഗരുകം ആപജ്ജതി, സമ്പജാനമുസാവാദേ പന മുസാ ഭാസതോ ലഹുകാപത്തി ഹോതി, അഭൂതാരോചനേ മുസാ ഭണന്തോ ഗരുകം ആപജ്ജതി, ഭൂതാരോചനേ സച്ചം ഭാസതോ ലഹുകാപത്തി ഹോതീതി.

(൩) പാചിത്തിയാദിപഞ്ഹാവണ്ണനാ

൪൮൧. അധിട്ഠിതന്തി ഗാഥാ നിസ്സഗ്ഗിയചീവരം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തം സന്ധായ വുത്താ.

അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേതി ഗാഥാ രോമന്ഥകം സന്ധായ വുത്താ.

ന രത്തചിത്തോതി ഗാഥായ അയമത്ഥോ – രത്തചിത്തോ മേഥുനധമ്മപാരാജികം ആപജ്ജതി. ഥേയ്യചിത്തോ അദിന്നാദാനപാരാജികം, പരം മരണായ ചേതേന്തോ മനുസ്സവിഗ്ഗഹപാരാജികം, സങ്ഘഭേദകോ പന ന രത്തചിത്തോ ന ച പന ഥേയ്യചിത്തോ ന ചാപി സോ പരം മരണായ ചേതയി, സലാകം പനസ്സ ദേന്തസ്സ ഹോതി ഛേജ്ജം, പാരാജികം ഹോതി, സലാകം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ഭേദകാനുവത്തകസ്സ ഥുല്ലച്ചയം.

ഗച്ഛേയ്യ അഡ്ഢയോജനന്തി അയം പഞ്ഹാ സുപ്പതിട്ഠിതനിഗ്രോധസദിസം ഏകകുലസ്സ രുക്ഖമൂലം സന്ധായ വുത്താ.

കായികാനീതി അയം ഗാഥാ സമ്ബഹുലാനം ഇത്ഥീനം കേസേ വാ അങ്ഗുലിയോ വാ ഏകതോ ഗണ്ഹന്തം സന്ധായ വുത്താ.

വാചസികാനീതി അയം ഗാഥാ ‘‘സബ്ബാ തുമ്ഹേ സിഖരണിയോ’’തിആദിനാ നയേന ദുട്ഠുല്ലഭാണിം സന്ധായ വുത്താ.

തിസ്സിത്ഥിയോ മേഥുനം തം ന സേവേതി തിസ്സോ ഇത്ഥിയോ വുത്താ, താസുപി യം തം മേഥുനം നാമ, തം ന സേവതി. തയോ പുരിസേതി തയോ പുരിസേപി ഉപഗന്ത്വാ മേഥുനം ന സേവതി. തയോ അനരിയപണ്ഡകേതി ഉഭതോബ്യഞ്ജനസങ്ഖാതേ തയോ അനരിയേ തയോ ച പണ്ഡകേതി ഇമേപി ഛ ജനേ ഉപഗന്ത്വാ മേഥുനം ന സേവതി. ന ചാചരേ മേഥുനം ബ്യഞ്ജനസ്മിന്തി അനുലോമപാരാജികവസേനപി മേഥുനം നാചരതി. ഛേജ്ജം സിയാ മേഥുനധമ്മപച്ചയാതി സിയാ മേഥുനധമ്മപച്ചയാ പാരാജികന്തി. അയം പഞ്ഹാ അട്ഠവത്ഥുകം സന്ധായ വുത്താ, തസ്സാ ഹി മേഥുനധമ്മസ്സ പുബ്ബഭാഗം കായസംസഗ്ഗം ആപജ്ജിതും വായമന്തിയാ മേഥുനധമ്മപച്ചയാ ഛേജ്ജം ഹോതി.

മാതരം ചീവരന്തി അയം ഗാഥാ പിട്ഠിസമയേ വസ്സികസാടികത്ഥം സതുപ്പാദകരണം സന്ധായ വുത്താ. വിനിച്ഛയോ പനസ്സാ വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനായമേവ വുത്തോ.

കുദ്ധോ ആരാധകോ ഹോതീതി ഗാഥാ തിത്ഥിയവത്തം സന്ധായ വുത്താ. തിത്ഥിയോ ഹി വത്തം പൂരയമാനോ തിത്ഥിയാനം വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ കുദ്ധോ ആരാധകോ ഹോതി, വത്ഥുത്തയസ്സ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ കുദ്ധോ ഗാരയ്ഹോ ഹോതീതി തത്ഥേവസ്സാ വിത്ഥാരോ വുത്തോ. ദുതിയഗാഥാപി തമേവ സന്ധായ വുത്താ.

സങ്ഘാദിസേസന്തിആദി ഗാഥാ യാ ഭിക്ഖുനീ അവസ്സുതാവ അവസ്സുതസ്സ പുരിസസ്സ ഹത്ഥതോ പിണ്ഡപാതം ഗഹേത്വാ മനുസ്സമംസലസുണപണീതഭോജനസേസഅകപ്പിയമംസേഹി സദ്ധിം ഓമദ്ദിത്വാ അജ്ഝോഹരതി, തം സന്ധായ വുത്താ.

ഏകോ ഉപസമ്പന്നോ ഏകോ അനുപസമ്പന്നോതി ഗാഥാ ആകാസഗതം സന്ധായ വുത്താ. സചേ ഹി ദ്വീസു സാമണേരേസു ഏകോ ഇദ്ധിയാ കേസഗ്ഗമത്തമ്പി പഥവിം മുഞ്ചിത്വാ നിസിന്നോ ഹോതി, സോ അനുപസമ്പന്നോ നാമ ഹോതി. സങ്ഘേനാപി ആകാസേ നിസീദിത്വാ ഭൂമിഗതസ്സ കമ്മം ന കാതബ്ബം. സചേ കരോതി, കുപ്പതി.

അകപ്പകതന്തി ഗാഥാ അച്ഛിന്നചീവരകം ഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്താ. തസ്മിംയേവ ചസ്സാ സിക്ഖാപദേ വിത്ഥാരേന വിനിച്ഛയോപി വുത്തോ.

ന ദേതി ന പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി നാപി ഉയ്യോജികാ ദേതി, ന ഉയ്യോജിതാ തസ്സാ ഹത്ഥതോ ഗണ്ഹാതി. പടിഗ്ഗഹോ തേന ന വിജ്ജതീതി തേനേവ കാരണേന ഉയ്യോജികായ ഹത്ഥതോ ഉയ്യോജിതായ പടിഗ്ഗഹോ ന വിജ്ജതി. ആപജ്ജതി ഗരുകന്തി ഏവം സന്തേപി അവസ്സുതസ്സ ഹത്ഥതോ പിണ്ഡപാതഗ്ഗഹണേ ഉയ്യോജേന്തീ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിം ആപജ്ജതി. തഞ്ച പരിഭോഗപച്ചയാതി തഞ്ച പന ആപത്തിം ആപജ്ജമാനാ തസ്സാ ഉയ്യോജിതായ പരിഭോഗപച്ചയാ ആപജ്ജതി. തസ്സാ ഹി ഭോജനപരിയോസാനേ ഉയ്യോജികായ സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതീതി. ദുതിയഗാഥാ തസ്സായേവ ഉദകദന്തപോനഗ്ഗഹണേ ഉയ്യോജനം സന്ധായ വുത്താ.

ന ഭിക്ഖുനീ നോ ച ഫുസേയ്യ വജ്ജന്തി സത്തരസകേസു ഹി അഞ്ഞതരം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ അനാദരിയേന ഛാദയമാനാപി ഭിക്ഖുനീ ഛാദനപച്ചയാ വജ്ജം ന ഫുസതി, അഞ്ഞം നവം ആപത്തിം നാപജ്ജതി, പടിച്ഛന്നായ വാ അപ്പടിച്ഛന്നായ വാ ആപത്തിയാ പക്ഖമാനത്തമേവ ലഭതി. അയം പന ഭിക്ഖുനീപി ന ഹോതി, സാവസേസഞ്ച ഗരുകം ആപജ്ജിത്വാ ഛാദേത്വാ വജ്ജം ന ഫുസതി. പഞ്ഹാ മേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാതി അയം കിര പഞ്ഹാ ഉക്ഖിത്തകഭിക്ഖും സന്ധായ വുത്താ. തേന ഹി സദ്ധിം വിനയകമ്മം നത്ഥി, തസ്മാ സോ സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജിത്വാ ഛാദേന്തോ വജ്ജം ന ഫുസതീതി.

സേദമോചനഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.