൮. പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൭. തേന സമയേനാതി ഉപക്ഖടസിക്ഖാപദം. തത്ഥ അത്ഥാവുസോ മം സോ ഉപട്ഠാകോതി ആവുസോ, യം ത്വം ഭണസി, അത്ഥി ഏവരൂപോ സോ മമ ഉപട്ഠാകോതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. അപി മേയ്യ ഏവം ഹോതീതി അപി മേ അയ്യ ഏവം ഹോതി, അപി മയ്യാ ഏവന്തിപി പാഠോ.

൫൨൮-൯. ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ഏത്ഥ ഉദ്ദിസ്സാതി അപദിസ്സ ആരബ്ഭ. യസ്മാ പന യം ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം ഹോതി, തം തസ്സത്ഥായ ഉപക്ഖടം നാമ ഹോതി. തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ഭിക്ഖുസ്സത്ഥായാ’’തി വുത്തം.

ഭിക്ഖും ആരമ്മണം കരിത്വാതി ഭിക്ഖും പച്ചയം കത്വാ, യഞ്ഹി ഭിക്ഖും ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം, തം നിയമേനേവ ഭിക്ഖും പച്ചയം കത്വാ ഉപക്ഖടം ഹോതി, തേന വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖും ആരമ്മണം കരിത്വാ’’തി. പച്ചയോപി ഹി ‘‘ലഭതി മാരോ ആരമ്മണ’’ന്തിആദീസു (സം. നി. ൪.൨൪൩) ആരമ്മണന്തി ആഗതോ. ഇദാനി ‘‘ഉദ്ദിസ്സാ’’തി ഏത്ഥ യോ കത്താ, തസ്സ ആകാരദസ്സനത്ഥം ‘‘ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമോ’’തി വുത്തം. ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമേന ഹി തേന തം ഉദ്ദിസ്സ ഉപക്ഖടം, ന അഞ്ഞേന കാരണേന. ഇതി സോ അച്ഛാദേതുകാമോ ഹോതി. തേന വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖും അച്ഛാദേതുകാമോ’’തി.

അഞ്ഞാതകസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാതി അഞ്ഞാതകേന ഗഹപതിനാ വാതി അത്ഥോ. കരണത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. പദഭാജനേ പന ബ്യഞ്ജനം അവിചാരേത്വാ അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ‘‘അഞ്ഞാതകോ നാമ…പേ… ഗഹപതി നാമാ’’തിആദി വുത്തം.

ചീവരചേതാപന്നന്തി ചീവരമൂലം, തം പന യസ്മാ ഹിരഞ്ഞാദീസു അഞ്ഞതരം ഹോതി, തസ്മാ പദഭാജനേ ‘‘ഹിരഞ്ഞം വാ’’തിആദി വുത്തം. ഉപക്ഖടം ഹോതീതി സജ്ജിതം ഹോതി, സംഹരിത്വാ ഠപിതം, യസ്മാ പന ‘‘ഹിരഞ്ഞം വാ’’തിആദിനാ വചനേനസ്സ ഉപക്ഖടഭാവോ ദസ്സിതോ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഉപക്ഖടം നാമാ’’തി പദം ഉദ്ധരിത്വാ വിസും പദഭാജനം ന വുത്തം. ഇമിനാതി ഉപക്ഖടം സന്ധായാഹ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘പച്ചുപട്ഠിതേനാ’’തി വുത്തം. യഞ്ഹി ഉപക്ഖടം സംഹരിത്വാ ഠപിതം, തം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതീതി. അച്ഛാദേസ്സാമീതി വോഹാരവചനമേതം ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സാമീ’’തി അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേപി ‘‘ദസ്സാമീ’’തി വുത്തം.

തത്ര ചേ സോ ഭിക്ഖൂതി യത്ര സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതാനീ വാ തത്ര സോ ഭിക്ഖു പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യ ചേതി അയമേത്ഥ പദസമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ഉപസങ്കമിത്വാതി ഇമസ്സ ഗന്ത്വാതി ഇമിനാവ അത്ഥേ സിദ്ധേ പചുരവോഹാരവസേന ‘‘ഘര’’ന്തി വുത്തം. യത്ര പന സോ ദായകോ തത്ര ഗന്ത്വാതി അയമേവേത്ഥ അത്ഥോ, തസ്മാ പുനപി വുത്തം ‘‘യത്ഥ കത്ഥചി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി. വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യാതി വിസിട്ഠകപ്പം അധികവിധാനം ആപജ്ജേയ്യ, പദഭാജനേ പന യേനാകാരേന വികപ്പം ആപന്നോ ഹോതി തമേവ ദസ്സേതും ‘‘ആയതം വാ’’തിആദി വുത്തം. സാധൂതി ആയാചനേ നിപാതോ. വതാതി പരിവിതക്കേ. മന്തി അത്താനം നിദ്ദിസതി. ആയസ്മാതി പരം ആലപതി ആമന്തേതി. യസ്മാ പനിദം സബ്ബം ബ്യഞ്ജനമത്തമേവ, ഉത്താനത്ഥമേവ, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ അത്ഥോ ന വുത്തോ. കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായാതി സുന്ദരകാമതം വിസിട്ഠകാമതം ചിത്തേന ഗഹേത്വാ, തസ്സ ‘‘ആപജ്ജേയ്യ ചേ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. യസ്മാ പന യോ കല്യാണകമ്യതം ഉപാദായ ആപജ്ജതി, സോ സാധത്ഥികോ മഹഗ്ഘത്ഥികോ ഹോതി, തസ്മാസ്സ പദഭാജനേ ബ്യഞ്ജനം പഹായ അധിപ്പേതത്ഥമേവ ദസ്സേതും തദേവ വചനം വുത്തം. യസ്മാ പന ന ഇമസ്സ ആപജ്ജനമത്തേനേവ ആപത്തി സീസം ഏതി, തസ്മാ ‘‘തസ്സ വചനേനാ’’തിആദി വുത്തം.

൫൩൧. അനാപത്തി ഞാതകാനന്തിആദീസു ഞാതകാനം ചീവരേ വികപ്പം ആപജ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. മഹഗ്ഘം ചേതാപേതുകാമസ്സ അപ്പഗ്ഘം ചേതാപേതീതി ഗഹപതിസ്സ വീസതിഅഗ്ഘനകം ചീവരം ചേതാപേതുകാമസ്സ ‘‘അലം മയ്ഹം ഏതേന, ദസഗ്ഘനകം വാ അട്ഠഗ്ഘനകം വാ ദേഹീ’’തി വദതി അനാപത്തി. അപ്പഗ്ഘന്തി ഇദഞ്ച അതിരേകനിവാരണത്ഥമേവ വുത്തം, സമകേപി പന അനാപത്തി, തഞ്ച ഖോ അഗ്ഘവസേനേവ ന പമാണവസേന, അഗ്ഘവഡ്ഢനകഞ്ഹി ഇദം സിക്ഖാപദം. തസ്മാ യോ വീസതിഅഗ്ഘനകം അന്തരവാസകം ചേതാപേതുകാമോ, ‘‘തം ഏത്തകമേവ മേ അഗ്ഘനകം ചീവരം ദേഹീ’’തി വത്തുമ്പി വട്ടതി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.

സമുട്ഠാനാദീനിപി തതുത്തരിസിക്ഖാപദസദിസാനേവാതി.

പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.