൮. കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ

൧-൨-൩. പഠമദുതിയതതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൧൯. കുമാരിഭൂതവഗ്ഗസ്സ പഠമദുതിയതതിയസിക്ഖാപദാനി തീണി തീഹി ഗിഹിഗതസിക്ഖാപദേഹി സദിസാനി. യാ പന താ സബ്ബപഠമാ ദ്വേ മഹാസിക്ഖമാനാ, താ അതിക്കന്തവീസതിവസ്സാതി വേദിതബ്ബാ. താ ഗിഹിഗതാ വാ ഹോന്തു അഗിഹിഗതാ വാ, സിക്ഖമാനാ ഇച്ചേവ വത്തബ്ബാ, ഗിഹിഗതാതി വാ കുമാരിഭൂതാതി വാ ന വത്തബ്ബാ. ഗിഹിഗതായ ദസവസ്സകാലേ സിക്ഖാസമ്മുതിം ദത്വാ ദ്വാദസവസ്സകാലേ ഉപസമ്പദാ കാതബ്ബാ. ഏകാദസവസ്സകാലേ ദത്വാ തേരസവസ്സകാലേ കാതബ്ബാ, ദ്വാദസതേരസചുദ്ദസപന്നരസസോളസസത്തരസഅട്ഠാരസവസ്സകാലേ സമ്മുതിം ദത്വാ വീസതിവസ്സകാലേ ഉപസമ്പദാ കാതബ്ബാ. അട്ഠാരസവസ്സകാലതോ പട്ഠായ ച പനായം ഗിഹിഗതാതിപി കുമാരിഭൂതാതിപി വത്തും വട്ടതി, കുമാരിഭൂതാ പന ഗിഹിഗതാതി ന വത്തബ്ബാ, കുമാരിഭൂതാ ഇച്ചേവ വത്തബ്ബാ. മഹാസിക്ഖമാനാ പന ഗിഹിഗതാതിപി വത്തും ന വട്ടതി, കുമാരിഭൂതാതിപി വത്തും ന വട്ടതി, സിക്ഖാസമ്മുതിദാനവസേന പന തിസ്സോപി സിക്ഖമാനാതി വത്തും വട്ടതി.

പഠമദുതിയതതിയാനി.

൪-൫-൬. ചതുത്ഥപഞ്ചമഛട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൩൬. ചതുത്ഥപഞ്ചമഛട്ഠേസു സബ്ബം ഉത്താനമേവ. സബ്ബാനി തിസമുട്ഠാനാനി ചതുത്ഥം കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി. പഞ്ചമം കിരിയാകിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി. യഞ്ചേത്ഥ സങ്ഘേന പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബാതി വുത്തം, തസ്സ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബാതി അത്ഥോ. ഛട്ഠം കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം ദുക്ഖവേദനന്തി. യം പനേത്ഥ ‘‘പരിച്ഛിന്ദിത്വാ’’തി വുത്തം, തസ്സ ഉപപരിക്ഖിത്വാതി അത്ഥോ.

ചതുത്ഥപഞ്ചമഛട്ഠസിക്ഖാപദാനി

൭. സത്തമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൫൦. സത്തമേ – സബ്ബം ഉത്താനമേവ. ധുരനിക്ഖേപസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

സത്തമസിക്ഖാപദം.

൮. അട്ഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൫൪. അട്ഠമേപി – സബ്ബം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനിപി അനന്തരസദിസാനേവാതി.

അട്ഠമസിക്ഖാപദം.

൯. നവമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൫൮. നവമേ – സോകാവാസന്തി സങ്കേതം കത്വാ അഗച്ഛമാനാ പുരിസാനം അന്തോ സോകം പവേസേതീതി സോകാവാസാ, തം സോകാവാസം. തേനേവാഹ – ‘‘സോകാവാസാ നാമ പരേസം ദുക്ഖം ഉപ്പാദേതീ’’തി. അഥ വാ ഘരം വിയ ഘരസാമികാ, അയമ്പി പുരിസസമാഗമം അലഭമാനാ സോകം ആവിസതി. ഇതി യം ആവിസതി, സ്വാസ്സാ ആവാസോ ഹോതീതി സോകാവാസാ. തേനാഹ – ‘‘സോകം ആവിസതീ’’തി. അജാനന്തീതി ഏദിസാ അയന്തി അജാനമാനാ. സേസം ഉത്താനമേവ. തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

നവമസിക്ഖാപദം.

൧൦. ദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൬൪. ദസമേ – അനാപുച്ഛാതി അനാപുച്ഛിത്വാ. ഭിക്ഖുനീഹി ദ്വിക്ഖത്തും ആപുച്ഛിതബ്ബം – പബ്ബജ്ജാകാലേ ച ഉപസമ്പദാകാലേ ച, ഭിക്ഖൂനം പന സകിം ആപുച്ഛിതേപി വട്ടതി.

൧൧൬൫. അജാനന്തീതി മാതാദീനം അത്ഥിഭാവം അജാനന്തീ. സേസം ഉത്താനമേവ. ഇദം അപുബ്ബസമുട്ഠാനസീസം. ചതുസമുട്ഠാനം – വാചതോ കായവാചതോ വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി. കഥം? അബ്ഭാനകമ്മാദീസു കേനചിദേവ കരണീയേന ഖണ്ഡസീമായം നിസിന്നാ ‘‘പക്കോസഥ സിക്ഖമാനം, ഇധേവ നം ഉപസമ്പാദേസ്സാമാ’’തി ഉപസമ്പാദേതി; ഏവം വാചതോ സമുട്ഠാതി. ഉപസ്സയതോ പട്ഠായ ഉപസമ്പാദേസ്സാമീതി വത്വാ ഖണ്ഡസീമം ഗച്ഛന്തിയാ കായവാചതോ സമുട്ഠാതി. ദ്വീസുപി ഠാനേസു പണ്ണത്തിഭാവം ജാനിത്വാവ വീതിക്കമം കരോന്തിയാ വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി. അനനുജാനാപേത്വാ ഉപസമ്പാദനതോ കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ദസമസിക്ഖാപദം.

൧൧. ഏകാദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൬൭-൮. ഏകാദസമേ – പാരിവാസികഛന്ദദാനേനാതി പാരിവാസിയേന ഛന്ദദാനേന. തത്ഥ ചതുബ്ബിധം പാരിവാസിയം – പരിസപാരിവാസിയം, രത്തിപാരിവാസിയം, ഛന്ദപാരിവാസിയം, അജ്ഝാസയപാരിവാസിയന്തി. തത്ഥ പരിസപാരിവാസിയം നാമ ഭിക്ഖൂ കേനചിദേവ കരണീയേന സന്നിപതിതാ ഹോന്തി, അഥ മേഘോ വാ ഉട്ഠാതി, ഉസ്സാരണാ വാ കരിയതി, മനുസ്സാ വാ അജ്ഝോത്ഥരന്താ ആഗച്ഛന്തി, ഭിക്ഖൂ ‘‘അനോകാസാ മയം അഞ്ഞത്ര ഗച്ഛാമാ’’തി ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാവ ഉട്ഠഹന്തി. ഇദം പരിസപാരിവാസിയം. കിഞ്ചാപി പരിസപാരിവാസിയം, ഛന്ദസ്സ പന അവിസ്സട്ഠത്താ കമ്മം കാതും വട്ടതി.

പുന ഭിക്ഖൂ ‘‘ഉപോസഥാദീനി കരിസ്സാമാ’’തി രത്തിം സന്നിപതിത്വാ ‘‘യാവ സബ്ബേ സന്നിപതന്തി, താവ ധമ്മം സുണിസ്സാമാ’’തി ഏകം അജ്ഝേസന്തി, തസ്മിം ധമ്മകഥം കഥേന്തേയേവ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി. സചേ ‘‘ചാതുദ്ദസികം ഉപോസഥം കരിസ്സാമാ’’തി നിസിന്നാ ‘‘പന്നരസോ’’തി കാതും വട്ടതി. സചേ പന്നരസികം കാതും നിസിന്നാ പാടിപദേ അനുപോസഥേ ഉപോസഥം കാതും ന വട്ടതി, അഞ്ഞം പന സങ്ഘകിച്ചം കാതും വട്ടതി. ഇദം രത്തിപാരിവാസിയം നാമ.

പുന ഭിക്ഖൂ ‘‘കിഞ്ചിദേവ അബ്ഭാനാദിസങ്ഘകമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി നിസിന്നാ ഹോന്തി, തത്രേകോ നക്ഖത്തപാഠകോ ഭിക്ഖു ഏവം വദതി – ‘‘അജ്ജ നക്ഖത്തം ദാരുണം, മാ ഇമം കമ്മം കരോഥാ’’തി. തേ തസ്സ വചനേന ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാ തത്ഥേവ നിസിന്നാ ഹോന്തി. അഥഞ്ഞോ ആഗന്ത്വാ ‘‘നക്ഖത്തം പടിമാനേന്തം അത്ഥോ ബാലം ഉപച്ചഗാ’’തി (ജാ. ൧.൧.൪൯) വത്വാ ‘‘കിം നക്ഖത്തേന കരോഥാ’’തി വദതി. ഇദം ഛന്ദപാരിവാസിയഞ്ചേവ അജ്ഝാസയപാരിവാസിയഞ്ച. ഏതസ്മിം പാരിവാസിയേ പുന ഛന്ദപാരിസുദ്ധിം അനാനേത്വാ കമ്മം കാതും ന വട്ടതി.

വുട്ഠിതായ പരിസായാതി ഛന്ദം വിസ്സജ്ജേത്വാ കായേന വാ വാചായ വാ ഛന്ദവിസ്സജ്ജനമത്തേനേവ വാ ഉട്ഠിതായ പരിസായ.

൧൧൬൯. അനാപത്തി അവുട്ഠിതായ പരിസായാതി ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാ അവുട്ഠിതായ അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ. തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ഏകാദസമസിക്ഖാപദം.

൧൨. ദ്വാദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൭൦. ദ്വാദസമേ – ഉപസ്സയോ ന സമ്മതീതി വസനോകാസോ നപ്പഹോതി. സേസം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനി അനന്തരസദിസാനേവാതി.

ദ്വാദസമസിക്ഖാപദം.

൧൩. തേരസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൭൫. തേരസമേ – ഏകം വസ്സം ദ്വേതി ഏകന്തരികേ ഏകസ്മിം സംവച്ഛരേ ദ്വേ വുട്ഠാപേതി. സേസം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനിപി വുത്തസദിസാനേവാതി.

തേരസമസിക്ഖാപദം.

കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ അട്ഠമോ.