൯. ഛത്തുപാഹനവഗ്ഗോ

൧. പഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൮൧. ഛത്തവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ – സകിമ്പി ധാരേതി ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതി മഗ്ഗഗമനേ ഏകപയോഗേനേവ ദിവസമ്പി ധാരേതി, ഏകാവ ആപത്തി. സചേ കദ്ദമാദീനി പത്വാ ഉപാഹനാ ഓമുഞ്ചിത്വാ ഛത്തമേവ ധാരേന്തീ ഗച്ഛതി, ദുക്കടം. അഥാപി ഗച്ഛാദീനി ദിസ്വാ ഛത്തം അപനാമേത്വാ ഉപാഹനാരുള്ഹാവ ഗച്ഛതി, ദുക്കടമേവ. സചേ ഛത്തമ്പി അപനാമേത്വാ ഉപാഹനാപി ഓമുഞ്ചിത്വാ പുന ധാരേതി, പുന പാചിത്തിയം. ഏവം പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ. സേസം ഉത്താനമേവ. ഏളകലോമസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പഠമസിക്ഖാപദം.

൨. ദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൮൪. ദുതിയേ – യാനേന യായന്തീതി ഏത്ഥാപി ഓരോഹിത്വാ പുനപ്പുനം അഭിരുഹന്തിയാ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ. സേസം പഠമേ വുത്തനയമേവാതി.

ദുതിയസിക്ഖാപദം.

൩. തതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൯൦. തതിയേ – വിപ്പകിരിയിംസൂതി മണയോ വിപ്പകിണ്ണാ. ഇധാപി ഓമുഞ്ചിത്വാ ധാരേന്തിയാ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. സമുട്ഠാനാദീനി വുത്തനയാനേവ. കേവലം ഇധ അകുസലചിത്തം ഹോതീതി.

തതിയസിക്ഖാപദം.

൪. ചതുത്ഥസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൯൪. ചതുത്ഥേ – സീസൂപഗാദീസു യം യം ധാരേതി, തസ്സ തസ്സ വസേന വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ. സേസം തതിയേ വുത്തനയമേവാതി.

ചതുത്ഥസിക്ഖാപദം.

൫. പഞ്ചമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൯൯. പഞ്ചമേ – ഗന്ധവണ്ണകേനാതി ഗന്ധേന ച വണ്ണകേന ച. സേസം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനി തതിയസദിസാനേവാതി.

പഞ്ചമസിക്ഖാപദം.

൬. ഛട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൦൨. ഛട്ഠേ – സബ്ബം പഞ്ചമേ വുത്തസദിസമേവാതി.

ഛട്ഠസിക്ഖാപദം.

൭. സത്തമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൦൮-൯. സത്തമേ – ഉമ്മദ്ദാപേതി ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതി ഏത്ഥ ഹത്ഥം അമോചേത്വാ ഉമ്മദ്ദനേ ഏകാവ ആപത്തി, മോചേത്വാ മോചേത്വാ ഉമ്മദ്ദനേ പയോഗഗണനായ ആപത്തിയോ. സമ്ബാഹനേപി ഏസേവ നയോ. ഗിലാനായാതി അന്തമസോ മഗ്ഗഗമനപരിസ്സമേനാപി സാബാധായ. ആപദാസൂതി ചോരഭയാദീഹി സരീരകമ്പനാദീസു. സേസം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനി തതിയസദിസാനേവാതി.

സത്തമസിക്ഖാപദം.

൮-൯-൧൦. അട്ഠമനവമദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൧൦. അട്ഠമാദീസു തീസു സിക്ഖമാനായ സാമണേരിയാ, ഗിഹിനിയാതി ഇദമേവ നാനാകരണം, സേസം സത്തമേ വുത്തസദിസമേവാതി.

അട്ഠമനവമദസമസിക്ഖാപദാനി.

൧൧. ഏകാദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൧൪. ഏകാദസമേ – ഭിക്ഖുസ്സ പുരതോതി അഭിമുഖമേവാതി അത്ഥോ. ഇദം പന ഉപചാരം സന്ധായ കഥിതന്തി വേദിതബ്ബം. സേസം ഉത്താനമേവ. കഥിനസമുട്ഠാനം – കായവാചതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ഏകാദസമസിക്ഖാപദം.

൧൨. ദ്വാദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൧൯-൨൩. ദ്വാദസമേ – അനോകാസകതന്തി അസുകസ്മിം നാമ ഠാനേ പുച്ഛാമീതി ഏവം അകതഓകാസം. തേനേവാഹ – ‘‘അനോകാസകതന്തി അനാപുച്ഛാ’’തി. അനോദിസ്സാതി അസുകസ്മിം നാമ ഠാനേ പുച്ഛാമീതി ഏവം അനിയമേത്വാ കേവലം ‘‘പുച്ഛിതബ്ബം അത്ഥി, പുച്ഛാമി അയ്യാ’’തി ഏവം വത്വാ. സേസം ഉത്താനമേവ. പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം – വാചതോ വാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ദ്വാദസമസിക്ഖാപദം.

൧൩. തേരസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൨൨൬. തേരസമേ – പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാതി ഏകേന പാദേന അതിക്കന്തേ ദുക്കടം, ദുതിയേന പാചിത്തിയം. ഉപചാരേപി ഏസേവ നയോ.

൧൨൨൭. അച്ഛിന്നചീവരികായാതിആദീസു സങ്കച്ചികചീവരമേവ ചീവരന്തി വേദിതബ്ബം. ആപദാസൂതി മഹഗ്ഘം ഹോതി സങ്കച്ചികം, പാരുപിത്വാ ഗച്ഛന്തിയാവ ഉപദ്ദവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ. ഏളകലോമസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

തേരസമസിക്ഖാപദം.

ഛത്തുപാഹനവഗ്ഗോ നവമോ.

ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ ഛസട്ഠിസതം പാചിത്തിയാ ധമ്മാതി ഏത്ഥ സബ്ബാനേവ ഭിക്ഖുനീനം ഖുദ്ദകേസു ഛന്നവുതി, ഭിക്ഖൂനം ദ്വേനവുതീതി അട്ഠാസീതിസതം സിക്ഖാപദാനി, തതോ സകലം ഭിക്ഖുനീവഗ്ഗം, പരമ്പരഭോജനം, അനതിരിത്തഭോജനം, അനതിരിത്തേന അഭിഹട്ഠും പവാരണം, പണീതഭോജനവിഞ്ഞത്തി, അചേലകസിക്ഖാപദം, ദുട്ഠുല്ലപടിച്ഛാദനം, ഊനവീസതിവസ്സുപസമ്പാദനം, മാതുഗാമേന സദ്ധിം സംവിധായ അദ്ധാനഗമനം, രാജന്തേപുരപ്പവേസനം, സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം, നിസീദനം വസ്സികസാടികന്തി ഇമാനി ദ്വാവീസതി സിക്ഖാപദാനി അപനേത്വാ സേസാനി സതഞ്ച ഛസട്ഠി ച സിക്ഖാപദാനി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസമഗ്ഗേന ഉദ്ദിട്ഠാനി ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി. തേനാഹ – ‘‘ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ ഛസട്ഠിസതം പാചിത്തിയാ ധമ്മാ…പേ… ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തത്രായം സങ്ഖേപതോ സമുട്ഠാനവിനിച്ഛയോ – ഗിരഗ്ഗസമജ്ജം, ചിത്താഗാരസിക്ഖാപദം, സങ്ഘാണി, ഇത്ഥാലങ്കാരോ, ഗന്ധവണ്ണകോ, വാസിതകപിഞ്ഞാകോ, ഭിക്ഖുനീആദീഹി ഉമ്മദ്ദനപരിമദ്ദനാനീതി ഇമാനി ദസ സിക്ഖാപദാനി അചിത്തകാനി ലോകവജ്ജാനി. അയം പനേത്ഥ അധിപ്പായോ – വിനാപി ചിത്തേന ആപജ്ജിതബ്ബത്താ അചിത്തകാനി, ചിത്തേ പന സതി അകുസലേനേവ ആപജ്ജിതബ്ബത്താ ലോകവജ്ജാനി. അവസേസാനി അചിത്തകാനി, പണ്ണത്തിവജ്ജാനേവ. ചോരീവുട്ഠാപനം, ഗാമന്തരം, ആരാമസിക്ഖാപദം ഗബ്ഭിനിവഗ്ഗേ ആദിതോ പട്ഠായ സത്ത, കുമാരിഭൂതവഗ്ഗേ ആദിതോ പട്ഠായ പഞ്ച, പുരിസസംസട്ഠം പാരിവാസിയഛന്ദദാനം, അനുവസ്സവുട്ഠാപനം, ഏകന്തരികവുട്ഠാപനന്തി ഇമാനി ഏകൂനവീസതി സിക്ഖാപദാനി സചിത്തകാനി പണ്ണത്തിവജ്ജാനി, അവസേസാനി സചിത്തകാനി ലോകവജ്ജാനേവാതി.

സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ

ഖുദ്ദകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാചിത്തിയകണ്ഡം നിട്ഠിതം.