൨. അന്ധകാരവഗ്ഗോ

൧. പഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൩൯. അന്ധകാരവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ – അപ്പദീപേതി പദീപചന്ദസൂരിയഅഗ്ഗീസു ഏകേനാപി അനോഭാസിതേ. തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘അനാലോകേ’’തി വുത്തം. സല്ലപേയ്യ വാതി ഗേഹസ്സിതകഥം കഥേയ്യ.

൮൪൧. അരഹോപേക്ഖാ അഞ്ഞവിഹിതാതി ന രഹോഅസ്സാദാപേക്ഖാ രഹോഅസ്സാദതോ അഞ്ഞവിഹിതാവ ഹുത്വാ ഞാതിം വാ പുച്ഛതി, ദാനേ വാ പൂജായ വാ മന്തേതി. സേസം ഉത്താനമേവ. ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം – കായചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദ്വിവേദനന്തി.

പഠമസിക്ഖാപദം.

൨. ദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൪൨. ദുതിയേ – പടിച്ഛന്നേ ഓകാസേതി ഇദമേവ നാനം. സേസം സബ്ബം പുരിമസദിസമേവാതി.

ദുതിയസിക്ഖാപദം.

൩. തതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൪൬. തതിയേ – അജ്ഝോകാസേതി നാനം, സേസം സബ്ബം താദിസമേവാതി.

തതിയസിക്ഖാപദം.

൪. ചതുത്ഥസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൫൦-൩. ചതുത്ഥേ – നികണ്ണികന്തി കണ്ണമൂലം വുച്ചതി; കണ്ണമൂലേ ജപ്പേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. സതി കരണീയേതി സലാകഭത്താദീനം ആഹരണത്ഥായ വിഹാരേ വാ ദുന്നിക്ഖിത്തം പടിസാമനത്ഥായ. സേസം ഉത്താനമേവ. സമുട്ഠാനാദീനി പുരിമസദിസാനേവാതി.

ചതുത്ഥസിക്ഖാപദം.

൫. പഞ്ചമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൫൪. പഞ്ചമേ – ഘരം സോധേന്താതി തേസം കിര ഏതദഹോസി – ‘‘ഥേരിയാ കോചി കായികവാചസികോ വീതിക്കമോ ന ദിസ്സതി, ഘരമ്പി താവ സോധേമാ’’തി, തതോ ഘരം സോധേന്താ നം അദ്ദസംസു.

൮൫൬. അനോവസ്സകം അതിക്കാമേന്തിയാതി പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ദുക്കടം, ദുതിയം അതിക്കാമേന്തിയാ പാചിത്തിയം, ഉപചാരാതിക്കമേ ഏസേവ നയോ.

൮൫൮. ഗിലാനായാതി യാ താദിസേന ഗേലഞ്ഞേന ആപുച്ഛിതും ന സക്കോതി. ആപദാസൂതി ഘരേ അഗ്ഗി വാ ഉട്ഠിതോ ഹോതി, ചോരാ വാ; ഏവരൂപേ ഉപദ്ദവേ അനാപുച്ഛാ പക്കമതി, അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

കഥിനസമുട്ഠാനം – കായവാചതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പഞ്ചമസിക്ഖാപദം.

൬. ഛട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൬൦. ഛട്ഠേ – അഭിനിസീദേയ്യാതി നിസീദേയ്യ. നിസീദിത്വാ ഗച്ഛന്തിയാ ഏകാ ആപത്തി, അനിസീദിത്വാ നിപജ്ജിത്വാ ഗച്ഛന്തിയാ ഏകാ, നിസീദിത്വാ നിപജ്ജിത്വാ ഗച്ഛന്തിയാ ദ്വേ.

൮൬൩. ധുവപഞ്ഞത്തേതി ഭിക്ഖുനീനം അത്ഥായ നിച്ചപഞ്ഞത്തേ. സേസം ഉത്താനമേവ. കഥിനസമുട്ഠാനം…പേ… തിവേദനന്തി.

ഛട്ഠസിക്ഖാപദം.

൭. സത്തമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൬൪. സത്തമേപി – സബ്ബം ഛട്ഠേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

സത്തമസിക്ഖാപദം.

൮. അട്ഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൬൯. അട്ഠമേ – സബ്ബം ഉത്താനമേവ. തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

അട്ഠമസിക്ഖാപദം.

൯. നവമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൭൫. നവമേ – അഭിസപേയ്യാതി സപഥം കരേയ്യ. നിരയേന അഭിസപതി നാമ ‘‘നിരയേ നിബ്ബത്താമി, അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്താമി, നിരയേ നിബ്ബത്തതു, അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തതൂ’’തി ഏവമാദിനാ നയേന അക്കോസതി. ബ്രഹ്മചരിയേന അഭിസപതി നാമ ‘‘ഗിഹിനീ ഹോമി, ഓദാതവത്ഥാ ഹോമി, പരിബ്ബാജികാ ഹോമി, ഇതരാ വാ ഏദിസാ ഹോതൂ’’തി ഏവമാദിനാ നയേന അക്കോസതി; വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം. ഠപേത്വാ പന നിരയഞ്ച ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച ‘‘സുനഖീ സൂകരീ കാണാ കുണീ’’തിആദിനാ നയേന അക്കോസന്തിയാ വാചായ വാചായ ദുക്കടം.

൮൭൮. അത്ഥപുരേക്ഖാരായാതി അട്ഠകഥം കഥേന്തിയാ. ധമ്മപുരേക്ഖാരായാതി പാളിം വാചേന്തിയാ. അനുസാസനിപുരേക്ഖാരായാതി ‘‘ഇദാനിപി ത്വം ഏദിസാ, സാധു വിരമസ്സു, നോ ചേ വിരമസി, അദ്ധാ പുന ഏവരൂപാനി കമ്മാനി കത്വാ നിരയേ ഉപ്പജ്ജിസ്സസി, തിരച്ഛാനയോനിയാ ഉപ്പജ്ജിസ്സസീ’’തി ഏവം അനുസാസനിയം ഠത്വാ വദന്തിയാ അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ.

തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

നവമസിക്ഖാപദം.

൧൦. ദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൭൯. ദസമേ – സബ്ബം ഉത്താനമേവ. ധുരനിക്ഖേപസമുട്ഠാനം – കായവാചാചിത്തതോ സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലകമ്മം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

ദസമസിക്ഖാപദം.

അന്ധകാരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.