൭. സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൧. സത്തമസിക്ഖാപദേ – പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം ചോരാ അച്ഛിന്ദിംസൂതി പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം പത്തചീവരം ചോരാ ഹരിംസു. ദൂസേസുന്തി താ ഭിക്ഖുനിയോ ചോരാ ദൂസയിംസു, സീലവിനാസം പാപയിംസൂതി അത്ഥോ.

൧൮൨-൩. സംവിധായാതി സംവിദഹിത്വാ, ഗമനകാലേ സങ്കേതം കത്വാതി അത്ഥോ. കുക്കുടസമ്പാദേതി ഏത്ഥ യസ്മാ ഗാമാ നിക്ഖമിത്വാ കുക്കുടോ പദസാവ അഞ്ഞം ഗാമം ഗച്ഛതി, അയം കുക്കുടസമ്പാദോതി വുച്ചതി. തത്രായം വചനത്ഥോ – സമ്പദന്തി ഏത്ഥാതി സമ്പാദോ. കേ സമ്പദന്തി? കുക്കുടാ. കുക്കുടാനം സമ്പാദോ കുക്കുടസമ്പാദോ. അഥ വാ സമ്പാദോതി ഗമനം, കുക്കുടാനം സമ്പാദോ ഏത്ഥ അത്ഥീതിപി കുക്കുടസമ്പാദോ. കുക്കുടസമ്പാതേ ഇതിപി പാഠോ, തത്ഥ യസ്സ ഗാമസ്സ ഗേഹച്ഛദനപിട്ഠിതോ കുക്കുടോ ഉപ്പതിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഗേഹച്ഛദനപിട്ഠിയം പതതി, അയം കുക്കുടസമ്പാതോതി വുച്ചതി. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ദ്വിധാ വുത്തപ്പകാരോപി ചേസ ഗാമോ അച്ചാസന്നോ ഹോതി, ഉപചാരോ ന ലബ്ഭതി. യസ്മിം പന ഗാമേ പച്ചൂസേ വസ്സന്തസ്സ കുക്കുടസ്സ സദ്ദോ അനന്തരേ ഗാമേ സുയ്യതി, താദിസേഹി ഗാമേഹി സമ്പുണ്ണരട്ഠേ ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ പാചിത്തിയന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം. കിഞ്ചാപി വുത്തം, ‘‘ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി വചനതോ പന സചേപി രതനമത്തന്തരോ ഗാമോ ഹോതി, യോ തസ്സ മനുസ്സേഹി ഠപിതഉപചാരോ, തം ഓക്കമന്തസ്സ ആപത്തിയേവ.

തത്രായം ആപത്തിവിനിച്ഛയോ – സംവിധാനകാലേ ഹി സചേ ഉഭോപി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ വാ അന്തരാരാമേ വാ ആസനസാലായ വാ തിത്ഥിയസേയ്യായ വാ ഠത്വാ സംവിദഹന്തി, അനാപത്തി കപ്പിയഭൂമി കിരായം. തസ്മാ ഏത്ഥ സംവിദഹനപച്ചയാ ദുക്കടാപത്തിം ന വദന്തി, ഗച്ഛന്തസ്സ യഥാവത്ഥുകമേവ. സചേ പന അന്തോഗാമേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയദ്വാരേ രഥികായ അഞ്ഞേസു വാ ചതുക്കസിങ്ഘാടകഹത്ഥിസാലാദീസു സംവിദഹന്തി, ഭിക്ഖുനോ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഏവം സംവിദഹിത്വാ ഗാമതോ നിക്ഖമന്തി, നിക്ഖമനേ അനാപത്തി, അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരോക്കമനേ പന ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയം. തത്രാപി ‘‘പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ പന യാവ അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരം ന ഓക്കമന്തി, ഏത്ഥന്തരേ സംവിദഹിതേപി ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരോക്കമനേ പുരിമനയേനേവ ആപത്തി. സചേ ദൂരം ഗന്തുകാമാ ഹോന്തി, ഗാമൂപചാരഗണനായ ഓക്കമനേ ഓക്കമനേ ആപത്തി, തസ്സ തസ്സ പന ഗാമസ്സ അതിക്കമനേ അനാപത്തി. സചേ പന ഭിക്ഖുനീ ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ഗമിസ്സാമീ’’തി ഉപസ്സയതോ നിക്ഖമതി, ഭിക്ഖുപി തമേവ ഗാമം സന്ധായ ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ഗമിസ്സാമീ’’തി വിഹാരതോ നിക്ഖമതി. അഥ ദ്വേപി ഗാമദ്വാരേ സമാഗന്ത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ കുഹിം ഗച്ഛഥ, അസുകം നാമ ഗാമം തുമ്ഹേ കുഹിന്തി, മയമ്പി തത്ഥേവാ’’തി വത്വാ ‘‘ഏഹി ദാനി, ഗച്ഛാമാ’’തി സംവിധായ ഗച്ഛന്തി, അനാപത്തി. കസ്മാ? പുബ്ബമേവ ഗമിസ്സാമാതി നിക്ഖന്തത്താതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തം നേവ പാളിയാ ന സേസഅട്ഠകഥായ സമേതി.

അദ്ധയോജനേ അദ്ധയോജനേതി ഏകമേകം അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സ ഇദാനി അതിക്കമിസ്സതീതി പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയം. ഇമസ്മിഞ്ഹി നയേ അതിക്കമനേ ആപത്തി, ഓക്കമനേ അനാപത്തി.

൧൮൪. ഭിക്ഖു സംവിദഹതീതി നഗരദ്വാരേ വാ രഥികായ വാ ഭിക്ഖുനിം ദിസ്വാ ‘‘അസുകം ഗാമം നാമ ഗതപുബ്ബത്ഥാ’’തി വദതി, ‘‘നാമ്ഹി അയ്യ ഗതപുബ്ബാ’’തി ‘‘ഏഹി ഗച്ഛാമാ’’തി വാ ‘‘സ്വേ അഹം ഗമിസ്സാമി, ത്വമ്പി ആഗച്ഛേയ്യാസീ’’തി വാ വദതി. ഭിക്ഖുനീ സംവിദഹതീതി ഗാമന്തരേ ചേതിയവന്ദനത്ഥം ഗാമതോ നിക്ഖമന്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘അയ്യ കുഹിം ഗച്ഛഥാ’’തി വദതി. ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ചേതിയവന്ദനത്ഥ’’ന്തി. ‘‘അഹമ്പി അയ്യ ആഗച്ഛാമീ’’തി ഏവം ഭിക്ഖുനീയേവ സംവിദഹതി, ന ഭിക്ഖു.

൧൮൫. വിസങ്കേതേനാതി ഏത്ഥ ‘‘പുരേഭത്തം ഗച്ഛിസ്സാമാ’’തി വത്വാ പച്ഛാഭത്തം ഗച്ഛന്തി, ‘‘അജ്ജ വാ ഗമിസ്സാമാ’’തി വത്വാ സ്വേ ഗച്ഛന്തി. ഏവം കാലവിസങ്കേതേയേവ അനാപത്തി, ദ്വാരവിസങ്കേതേ പന മഗ്ഗവിസങ്കേതേ വാ സതിപി ആപത്തിയേവ. ആപദാസൂതി രട്ഠഭേദേ ചക്കസമാരുള്ഹാ ജനപദാ പരിയായന്തി ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവാതി.

ചതുസമുട്ഠാനം – കായതോ കായവാചതോ കായചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സംവിധാനസിക്ഖാപദം സത്തമം.