൩. ഓവാദവഗ്ഗോ

൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൧-൧൪൪. ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ – ലാഭിനോ ഹോന്തീതി ഏത്ഥ ന തേസം ഭിക്ഖുനിയോ ദേന്തി, ന ദാപേന്തി, മഹാകുലേഹി പബ്ബജിതാ പന കുലധീതരോ അത്തനോ സന്തികം ആഗതാനം ഞാതിമനുസ്സാനം ‘‘കുതോ അയ്യേ ഓവാദം ഉദ്ദേസം പരിപുച്ഛം ലഭഥാ’’തി പുച്ഛന്താനം ‘‘അസുകോ ച അസുകോ ച ഥേരോ ഓവദതീ’’തി അസീതിമഹാസാവകേ ഉദ്ദിസിത്വാ കഥാനുസാരേന തേസം സീലസുതാചാരജാതിഗോത്താദിഭേദം വിജ്ജമാനഗുണം കഥയന്തി. ഏവരൂപാ ഹി വിജ്ജമാനഗുണാ കഥേതും വട്ടന്തി. തതോ പസന്നചിത്താ മനുസ്സാ ഥേരാനം ചീവരാദിഭേദം മഹന്തം ലാഭസക്കാരം അഭിഹരിംസു. തേന വുത്തം – ‘‘ലാഭിനോ ഹോന്തി ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരാന’’ന്തി.

ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാതി തേസം കിര സന്തികേ താസു ഏകാ ഭിക്ഖുനീപി ന ആഗച്ഛതി, ലാഭതണ്ഹായ പന ആകഡ്ഢിയമാനഹദയാ താസം ഉപസ്സയം അഗമംസു. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി. താപി ഭിക്ഖുനിയോ ചലചിത്തതായ തേസം വചനം അകംസുയേവ. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ…പേ… നിസീദിംസൂ’’തി. തിരച്ഛാനകഥന്തി സഗ്ഗമഗ്ഗഗമനേപി തിരച്ഛാനഭൂതം രാജകഥാദിമനേകവിധം നിരത്ഥകകഥം. ഇദ്ധോതി സമിദ്ധോ, സഹിതത്ഥോ ഗമ്ഭീരോ ബഹുരസോ ലക്ഖണപടിവേധസംയുത്തോതി അധിപ്പായോ.

൧൪൫-൧൪൭. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ യസ്മാ തേ ഭിക്ഖൂ ‘‘മാ തുമ്ഹേ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിത്ഥാ’’തി വുച്ചമാനാ അദിട്ഠസച്ചത്താ തഥാഗതേ ആഘാതം ബന്ധിത്വാ അപായുപഗാ ഭവേയ്യും, തസ്മാ നേസം തം അപായുപഗതം പരിഹരന്തോ ഭഗവാ അഞ്ഞേനേവ ഉപായേന തേ ഭിക്ഖുനോവാദതോ പരിബാഹിരേ കത്തുകാമോ ഇമം ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം അനുജാനീതി വേദിതബ്ബോ. ഏവം ഇധ പരിബാഹിരേ കത്തുകാമതായ അനുജാനിത്വാ പരതോ കരോന്തോവ ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗത’’ന്തിആദിമാഹ. ഇമാനി ഹി അട്ഠങ്ഗാനി ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം സുപിനന്തേനപി ന ഭൂതപുബ്ബാനീതി.

തത്ഥ സീലമസ്സ അത്ഥീതി സീലവാ. ഇദാനി യഞ്ച തം സീലം, യഥാ ച തം തസ്സ അത്ഥി നാമ ഹോതി, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ പാതിമോക്ഖോവ സംവരോ പാതിമോക്ഖസംവരോ. പാതിമോക്ഖസംവരേന സംവുതോ സമന്നാഗതോതി പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ.

വിഹരതീതി വത്തതി. വുത്തഞ്ഹേതം വിഭങ്ഗേ –

‘‘പാതിമോക്ഖന്തി സീലം പതിട്ഠാ ആദി ചരണം സംയമോ സംവരോ മോക്ഖം പമോക്ഖം കുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ; സംവരോതി കായികോ അവീതിക്കമോ വാചസികോ അവീതിക്കമോ കായികവാചസികോ അവീതിക്കമോ. സംവുതോതി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരേന ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോ ഉപഗതോ സമുപഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ, തേന വുച്ചതി ‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’തി. വിഹരതീതി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി ചരതി വിഹരതി, തേന വുച്ചതി ‘വിഹരതീ’’’തി (വിഭ. ൫൧൧-൫൧൨).

ആചാരഗോചരസമ്പന്നോതി മിച്ഛാജീവപടിസേധകേന ന വേളുദാനാദിനാ ആചാരേന, വേസിയാദിഅഗോചരം പഹായ സദ്ധാസമ്പന്നകുലാദിനാ ച ഗോചരേന സമ്പന്നോ. അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീതി അപ്പമത്തകേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, താനി വജ്ജാനി ഭയതോ ദസ്സനസീലോതി വുത്തം ഹോതി. സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസൂതി അധിസീലസിക്ഖാദിഭാവേന തിധാ ഠിതേസു സിക്ഖാപദേസു തം തം സിക്ഖാപദം സമാദായ സമ്മാ ആദായ സാധുകം ഗഹേത്വാ അവിജഹന്തോ സിക്ഖതീതി അത്ഥോ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന യോ ഇച്ഛതി, തേന വിസുദ്ധിമഗ്ഗതോ ഗഹേതബ്ബോ.

ബഹു സുതമസ്സാതി ബഹുസ്സുതോ. സുതം ധാരേതീതി സുതധരോ; യദസ്സ തം ബഹു സുതം നാമ, തം ന സുതമത്തമേവ; അഥ ഖോ നം ധാരേതീതി അത്ഥോ. മഞ്ജൂസായം വിയ രതനം സുതം സന്നിചിതമസ്മിന്തി സുതസന്നിചയോ. ഏതേന യം സോ സുതം ധാരേതി, തസ്സ മഞ്ജൂസായ ഗോപേത്വാ സന്നിചിതരതനസ്സേവ ചിരകാലേനാപി അവിനാസനം ദസ്സേതി. ഇദാനി തം സുതം സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘യേ തേ ധമ്മാ’’തിആദിമാഹ, തം വേരഞ്ജകണ്ഡേ വുത്തനയമേവ. ഇദം പനേത്ഥ നിഗമനം – തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി, തസ്മാ ബഹുസ്സുതോ. ധാതാ, തസ്മാ സുതധരോ. വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ, ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ; തസ്മാ സുതസന്നിചയോ. തത്ഥ വചസാ പരിചിതാതി വാചായ പഗുണാ കതാ. മനസാനുപേക്ഖിതാതി മനസാ അനുപേക്ഖിതാ, ആവജ്ജന്തസ്സ ദീപസഹസ്സേന ഓഭാസിതാ വിയ ഹോന്തി. ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാതി അത്ഥതോ ച കാരണതോ ച പഞ്ഞായ സുട്ഠു പടിവിദ്ധാ സുപച്ചക്ഖകതാ ഹോന്തി.

അയം പന ബഹുസ്സുതോ നാമ തിവിധോ ഹോതി – നിസ്സയമുച്ചനകോ, പരിസുപട്ഠാപകോ, ഭിക്ഖുനോവാദകോതി. തത്ഥ നിസ്സയമുച്ചനകേന ഉപസമ്പദായ പഞ്ചവസ്സേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ദ്വേ മാതികാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ പക്ഖദിവസേസു ധമ്മസാവനത്ഥായ സുത്തന്തതോ ചത്താരോ ഭാണവാരാ, സമ്പത്താനം പരികഥനത്ഥായ അന്ധകവിന്ദമഹാരാഹുലോവാദഅമ്ബട്ഠസദിസോ ഏകോ കഥാമഗ്ഗോ, സങ്ഘഭത്തമങ്ഗലാമങ്ഗലേസു അനുമോദനത്ഥായ തിസ്സോ അനുമോദനാ, ഉപോസഥപവാരണാദിജാനനത്ഥം കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോ, സമണധമ്മകരണത്ഥം സമാധിവസേന വാ വിപസ്സനാവസേന വാ അരഹത്തപരിയോസാനമേകം കമ്മട്ഠാനം, ഏത്തകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. ഏത്താവതാ ഹി അയം ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ചാതുദ്ദിസോ, യത്ഥ കത്ഥചി അത്തനോ ഇസ്സരിയേന വസിതും ലഭതി.

പരിസുപട്ഠാപകേന ഉപസമ്പദായ ദസവസ്സേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പരിസം അഭിവിനയേ വിനേതും ദ്വേ വിഭങ്ഗാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ, അസക്കോന്തേന തീഹി ജനേഹി സദ്ധിം പരിവത്തനക്ഖമാ കാതബ്ബാ, കമ്മാകമ്മഞ്ച ഖന്ധകവത്തഞ്ച ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. പരിസായ പന അഭിധമ്മേ വിനയനത്ഥം സചേ മജ്ഝിമഭാണകോ ഹോതി മൂലപണ്ണാസകോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ദീഘഭാണകേന മഹാവഗ്ഗോ, സംയുത്തഭാണകേന ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാ മഹാവഗ്ഗോ വാ, അങ്ഗുത്തരഭാണകേന ഹേട്ഠാ വാ ഉപരി വാ ഉപഡ്ഢനികായോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, അസക്കോന്തേന തികനിപാതതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠാ ഉഗ്ഗഹേതുമ്പി വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഏകം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തേന ചതുക്കനിപാതം വാ പഞ്ചകനിപാതം വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ജാതകഭാണകേന സാട്ഠകഥം ജാതകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം, തതോ ഓരം ന വട്ടതി. ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ഉഗ്ഗഹേതും വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തതോ തതോ സമുച്ചയം കത്വാ മൂലപണ്ണാസകമത്തം വട്ടതി, ന വട്ടതീതി? ‘‘ന വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദട്ഠകഥായം പടിക്ഖിത്തം, ഇതരാസു വിചാരണായേവ നത്ഥി. അഭിധമ്മേ കിഞ്ചി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി ന വുത്തം. യസ്സ പന സാട്ഠകഥമ്പി വിനയപിടകം അഭിധമ്മപിടകഞ്ച പഗുണം, സുത്തന്തേ ച വുത്തപ്പകാരോ ഗന്ഥോ നത്ഥി, പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ന ലഭതി. യേന പന സുത്തന്തതോ വിനയതോ ച വുത്തപ്പമാണോ ഗന്ഥോ ഉഗ്ഗഹിതോ, അയം പരിസുപട്ഠാപകോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ദിസാപാമോക്ഖോ യേനകാമങ്ഗമോ, പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ലഭതി.

ഭിക്ഖുനോവാദകേന പന സാട്ഠകഥാനി തീണി പിടകാനി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബാനി, അസക്കോന്തേന ചതൂസു നികായേസു ഏകസ്സ അട്ഠകഥാ പഗുണാ കാതബ്ബാ, ഏകനികായേന ഹി സേസനികായേസുപി പഞ്ഹം കഥേതും സക്ഖിസ്സതി. സത്തസു പകരണേസു ചതുപ്പകരണസ്സ അട്ഠകഥാ പഗുണാ കാതബ്ബാ, തത്ഥ ലദ്ധനയേന ഹി സേസപകരണേസു പഞ്ഹം കഥേതും സക്ഖിസ്സതി. വിനയപിടകം പന നാനത്ഥം നാനാകാരണം, തസ്മാ തം സദ്ധിം അട്ഠകഥായ പഗുണം കാതബ്ബമേവ. ഏത്താവതാ ഹി ഭിക്ഖുനോവാദകോ ബഹുസ്സുതോ നാമ ഹോതീതി.

ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സാതിആദി പന യസ്മാ അഞ്ഞസ്മിം സകലേ നവങ്ഗേപി ബാഹുസ്സച്ചേ സതി സാട്ഠകഥം വിനയപിടകം വിനാ ന വട്ടതിയേവ, തസ്മാ വിസും വുത്തം. തത്ഥ വിത്ഥാരേനാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗേന സദ്ധിം. സ്വാഗതാനീതി സുട്ഠു ആഗതാനി. യഥാ ആഗതാനി പന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘സുവിഭത്താനീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സുവിഭത്താനീതി സുട്ഠു വിഭത്താനി പദപച്ചാഭട്ഠസങ്കരദോസവിരഹിതാനി. സുപ്പവത്തീനീതി പഗുണാനി വാചുഗ്ഗതാനി. സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോതി ഖന്ധകപരിവാരതോ ആഹരിതബ്ബസുത്തവസേന സുട്ഠു വിനിച്ഛിതാനി. അനുബ്യഞ്ജനസോതി അക്ഖരപദപാരിപൂരിയാ ച സുവിനിച്ഛിതാനി അഖണ്ഡാനി അവിപരീതക്ഖരാനി. ഏതേന അട്ഠകഥാ ദീപിതാ, അട്ഠകഥാതോ ഹി ഏസ വിനിച്ഛയോ ഹോതീതി.

കല്യാണവാചോതി സിഥിലധനിതാദീനം യഥാവിധാനവചനേന പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗളായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ. കല്യാണവാക്കരണോതി മധുരസ്സരോ, മാതുഗാമോ ഹി സരസമ്പത്തിരതോ, തസ്മാ പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനമ്പി വചനം സരസമ്പത്തിരഹിതം ഹീളേതി. യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖുനീനം പിയോ ഹോതി മനാപോതി സബ്ബാസം പിയോ നാമ ദുല്ലഭോ, ബഹുതരാനം പന പണ്ഡിതാനം ഭിക്ഖുനീനം സീലാചാരസമ്പത്തിയാ പിയോ ഹോതി മനവഡ്ഢനകോ. പടിബലോ ഹോതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതുന്തി സുത്തഞ്ച കാരണഞ്ച ദസ്സേന്തോ വട്ടഭയേന തജ്ജേത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും താദിസം ധമ്മം ദേസേതും സമത്ഥോ ഹോതി. കാസായവത്ഥവസനായാതി കാസായവത്ഥനിവത്ഥായ. ഗരുധമ്മന്തി ഗിഹികാലേ ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗം വാ സിക്ഖമാനാസാമണേരീസു മേഥുനധമ്മം വാ അനജ്ഝാപന്നപുബ്ബോ ഹോതി. മാതുഗാമോ ഹി പുബ്ബേ കതമനുസ്സരന്തോ സംവരേ ഠിതസ്സാപി ധമ്മദേസനായ ഗാരവം ന കരോതി. അഥ വാ തസ്മിയേവ അസദ്ധമ്മേ ചിത്തം ഉപ്പാദേതി. വീസതിവസ്സോ വാതി ഉപസമ്പദായ വീസതിവസ്സോ തതോ അതിരേകവസ്സോ വാ. ഏവരൂപോ ഹി വിസഭാഗേഹി വത്ഥൂഹി പുനപ്പുനം സമാഗച്ഛന്തോപി ദഹരോ വിയ സഹസാ സീലവിനാസം ന പാപുണാതി, അത്തനോ വയം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അയുത്തട്ഠാനേ ഛന്ദരാഗം വിനേതും പടിബലോ ഹോതി, തേന വുത്തം – ‘‘വീസതിവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകവീസതിവസ്സോ വാ’’തി.

ഏത്ഥ ച ‘‘സീലവാ’’തിആദി ഏകമങ്ഗം, ‘‘ബഹുസ്സുതോ ഹോതീ’’തിആദി ദുതിയം, ‘‘ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സാ’’തിആദി തതിയം, ‘‘കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ’’തി ചതുത്ഥം, ‘‘യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖുനീനം പിയോ ഹോതി മനാപോ’’തി പഞ്ചമം, ‘‘പടിബലോ ഹോതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’’ന്തി ഛട്ഠം, ‘‘ന ഖോ പനേത’’ന്തിആദി സത്തമം, ‘‘വീസതിവസ്സോ’’തിആദി അട്ഠമന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൪൮. ഞത്തിചതുത്ഥേനാതി പുബ്ബേ വത്ഥുസ്മിം വുത്തേനേവ. ഗരുധമ്മേഹീതി ഗരുകേഹി ധമ്മേഹി, തേ ഹി ഗാരവം കത്വാ ഭിക്ഖുനീഹി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബത്താ ഗരുധമ്മാതി വുച്ചന്തി. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഏകതോഉപസമ്പന്നായ, യോ ഗരുധമ്മേന ഓവദതി, തസ്സ ദുക്കടം. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന യഥാവത്ഥുകമേവ.

൧൪൯. പരിവേണം സമ്മജ്ജിത്വാതി സചേ പാതോ അസമ്മട്ഠം സമ്മട്ഠമ്പി വാ പുന തിണപണ്ണാദീഹി ഉക്ലാപം പാദപ്പഹാരേഹി ച വികിണ്ണവാലികം ജാതം, സമ്മജ്ജിതബ്ബം. അസമ്മട്ഠഞ്ഹി തം ദിസ്വാ ‘‘അയ്യോ അത്തനോ നിസ്സിതകേ ദഹരഭിക്ഖൂപി വത്തപടിപത്തിയം ന യോജേതി, ധമ്മംയേവ കഥേതീ’’തി താ ഭിക്ഖുനിയോ അസോതുകാമാ വിയ ഭവേയ്യും. തേന വുത്തം – ‘‘പരിവേണം സമ്മജ്ജിത്വാ’’തി. അന്തോഗാമതോ പന ഭിക്ഖുനിയോ ആഗച്ഛന്തിയോ പിപാസിതാ ച കിലന്താ ച ഹോന്തി, താ പാനീയഞ്ച ഹത്ഥപാദമുഖസീതലകരണഞ്ച പച്ചാസീസന്തി, തസ്മിഞ്ച അസതി പുരിമനയേനേവ അഗാരവം ജനേത്വാ അസോതുകാമാപി ഹോന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ’’തി.

ആസനന്തി നീചപീഠകഫലകതട്ടികകടസാരകാദിഭേദം അന്തമസോ സാഖാഭങ്ഗമ്പി ‘‘ഇദം താസം ആസനം ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ. ധമ്മദേസനാപത്തിമോചനത്ഥം പന ദുതിയോ ഇച്ഛിതബ്ബോ. തേന വുത്തം – ‘‘ദുതിയം ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി. നിസീദിതബ്ബന്തി ന വിഹാരപച്ചന്തേ, അഥ ഖോ വിഹാരമജ്ഝേ ഉപോസഥാഗാരസ്സ വാ ഭോജനസാലായ വാ ദ്വാരേ സബ്ബേസം ഓസരണട്ഠാനേ നിസീദിതബ്ബം. സമഗ്ഗാത്ഥാതി സബ്ബാ ആഗതത്ഥാതി അത്ഥോ. വത്തന്തീതി ആഗച്ഛന്തി; പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാതി അത്ഥോ. നിയ്യാദേതബ്ബോതി അപ്പേതബ്ബോ. ഓസാരേതബ്ബോതി പാളി വത്തബ്ബാ. വസ്സസതൂപസമ്പന്നായാതിആദി വത്തബ്ബപാളിദസ്സനം.

തത്ഥ സാമീചികമ്മന്തി മഗ്ഗസമ്പദാനബീജനപാനീയാപുച്ഛനാദികം അനുച്ഛവികവത്തം. ഏത്ഥ ച ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസ്സ അഭിവാദനം നാമ അന്തോഗാമേ വാ ബഹിഗാമേ വാ അന്തോവിഹാരേ വാ ബഹിവിഹാരേ വാ അന്തരഘരേ വാ രഥികായ വാ അന്തമസോ രാജുസ്സാരണായപി വത്തമാനായ ദേവേ വസ്സമാനേ സകദ്ദമായ ഭൂമിയാ ഛത്തപത്തഹത്ഥായപി ഹത്ഥിഅസ്സാദീഹി അനുബദ്ധായപി കാതബ്ബമേവ. ഏകാബദ്ധായ പാളിയാ ഭിക്ഖാചാരം പവിസന്തേ ദിസ്വാ ഏകസ്മിം ഠാനേ ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി വന്ദിതും വട്ടതി. സചേ അന്തരന്തരാ ദ്വാദസഹത്ഥേ മുഞ്ചിത്വാ ഗച്ഛന്തി, വിസും വിസും വന്ദിതബ്ബാ. മഹാസന്നിപാതേ നിസിന്നേ ഏകസ്മിംയേവ ഠാനേ വന്ദിതും വട്ടതി. ഏസ നയോ അഞ്ജലികമ്മേപി. യത്ഥ കത്ഥചി നിസിന്നായ പന പച്ചുട്ഠാനം കാതബ്ബം, തസ്സ തസ്സ സാമീചികമ്മസ്സ അനുരൂപേ പദേസേ ച കാലേ ച തം തം കാതബ്ബം.

സക്കത്വാതി യഥാ കതോ സുകതോ ഹോതി, ഏവം കത്വാ. ഗരുംകത്വാതി തത്ഥ ഗാരവം ജനേത്വാ. മാനേത്വാതി മനേന പിയം കത്വാ. പൂജേത്വാതി ഇമേസംയേവ തിണ്ണം കിച്ചാനം കരണേന പൂജേത്വാ. അനതിക്കമനീയോതി ന അതിക്കമിതബ്ബോ.

അഭിക്ഖുകേ ആവാസേതി ഏത്ഥ സചേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയതോ അഡ്ഢയോജനബ്ഭന്തരേ ഓവാദദായകാ ഭിക്ഖൂ ന വസന്തി, അയം അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ നാമ. ഏത്ഥ വസ്സം ന വസിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അഭിക്ഖുകോ നാമ ആവാസോ ന സക്കാ ഹോതി ഓവാദായ വാ സംവാസായ വാ ഗന്തു’’ന്തി (പാചി. ൧൦൪൮). ന ച സക്കാ തതോ പരം പച്ഛാഭത്തം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ ആഗന്തും. സചേ തത്ഥ വസ്സം വസിതും അനിച്ഛമാനാ ഭിക്ഖുനിയോ ഞാതകാ വാ ഉപട്ഠാകാ വാ ഏവംവദന്തി – ‘‘വസഥ, അയ്യേ, മയം ഭിക്ഖൂ ആനേസ്സാമാ’’തി വട്ടതി. സചേ പന വുത്തപ്പമാണേ പദേസേ വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്ത്വാ സാഖാമണ്ഡപേപി ഏകരത്തം വുത്ഥാ ഹോന്തി; ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാ. ഏത്താവതാപി സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഹോതി, ഏത്ഥ വസ്സം ഉപഗന്തും വട്ടതി. ഉപഗച്ഛന്തീഹി ച പക്ഖസ്സ തേരസിയംയേവ ഭിക്ഖൂ യാചിതബ്ബാ – ‘‘മയം അയ്യാ തുമ്ഹാകം ഓവാദേന വസിസ്സാമാ’’തി. യതോ പന ഉജുനാ മഗ്ഗേന അഡ്ഢയോജനേ ഭിക്ഖൂനം വസനട്ഠാനം, തേന പന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തീനം ജീവിതന്തരായോ വാ ബ്രഹ്മചരിയന്തരായോ വാ ഹോതി, അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തീനം അതിരേകഡ്ഢയോജനം ഹോതി, അയം അഭിക്ഖുകാവാസട്ഠാനേയേവ തിട്ഠതി. സചേ പന തതോ ഗാവുതമത്തേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയോ ഖേമട്ഠാനേ ഹോതി, താഹി ഭിക്ഖുനീഹി താ ഭിക്ഖുനിയോ യാചിത്വാ പുന ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂ യാചിതബ്ബാ ‘‘അയ്യാ അമ്ഹാകം ഉജുമഗ്ഗേ അന്തരായോ അത്ഥി, അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന അതിരേകഡ്ഢയോജനം ഹോതി. അന്തരാമഗ്ഗേ പന അമ്ഹാകം ഉപസ്സയതോ ഗാവുതമത്തേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയോ അത്ഥി, അയ്യാനം സന്തികാ തത്ഥ ആഗതഓവാദേന വസിസ്സാമാ’’തി. തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. തതോ താഹി ഭിക്ഖുനീഹി തം ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ആഗന്ത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, താ വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദിസ്വാ അത്തനോ ഉപസ്സയമേവ ഗന്ത്വാ കാതുമ്പി വട്ടതി.

സചേ പന വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാ ഭിക്ഖൂ ചാതുദ്ദസേ വിഹാരം ആഗച്ഛന്തി, ഭിക്ഖുനീഹി ച ‘‘ഇധ അയ്യാ വസ്സം വസിസ്സഥാ’’തി പുച്ഛിതാ ‘‘ആമാ’’തി വത്വാ പുന താഹി ‘‘തേനഹി അയ്യാ മയമ്പി തുമ്ഹാകം ഓവാദം അനുജീവന്തിയോ വസിസ്സാമാ’’തി വുത്താ ദുതിയദിവസേ ഗാമേ ഭിക്ഖാചാരസമ്പദം അപസ്സന്താ ‘‘ന സക്കാ ഇധ വസിതു’’ന്തി പക്കമന്തി. അഥ താ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപോസഥദിവസേ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂ ന പസ്സന്തി, ഏത്ഥ കിം കാതബ്ബന്തി? യത്ഥ ഭിക്ഖൂ വസന്തി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ പച്ഛിമികായ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം. ‘‘പച്ഛിമികായ വസ്സം ഉപഗന്തും ആഗമിസ്സന്തീ’’തി വാ ആഭോഗം കത്വാ ആഗതാനം സന്തികേ ഓവാദേന വസിതബ്ബം. സചേ പന പച്ഛിമികായപി ന കേചി ആഗച്ഛന്തി, അന്തരാമഗ്ഗേ ച രാജഭയം വാ ചോരഭയം വാ ദുബ്ഭിക്ഖം വാ ഹോതി, അഭിക്ഖുകാവാസേ വസന്തിയാ ആപത്തി, വസ്സച്ഛേദം കത്വാ ഗച്ഛന്തിയാപി ആപത്തി, സാ രക്ഖിതബ്ബാ. ആപദാസു ഹി അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസന്തിയാ അനാപത്തി വുത്താ. സചേ ആഗന്ത്വാ വസ്സം ഉപഗതാ ഭിക്ഖൂ പുന കേനചി കാരണേന പക്കമന്തി, വസിതബ്ബമേവ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അനാപത്തി വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ പക്കന്താ വാ ഹോന്തി വിബ്ഭന്താ വാ കാലങ്കതാ വാ പക്ഖസങ്കന്താ വാ ആപദാസു ഉമ്മത്തികായ ആദികമ്മികായാ’’തി. പവാരേന്തിയാ പന യത്ഥ ഭിക്ഖൂ അത്ഥി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ പവാരേതബ്ബം.

അന്വദ്ധമാസന്തി അദ്ധമാസേ അദ്ധമാസേ. ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാതി ദ്വേ ധമ്മാ ഇച്ഛിതബ്ബാ. ഉപോസഥപുച്ഛകന്തി ഉപോസഥപുച്ഛനം, തത്ഥ പന്നരസികേ ഉപോസഥേ പക്ഖസ്സ ചാതുദ്ദസിയം ചാതുദ്ദസികേ തേരസിയം ഗന്ത്വാ ഉപോസഥോ പുച്ഛിതബ്ബോ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘പക്ഖസ്സ തേരസിയംയേവ ഗന്ത്വാ ‘അയം ഉപോസഥോ ചാതുദ്ദസികോ പന്നരസികോ’തി പുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. ഉപോസഥദിവസേ ഓവാദത്ഥായ ഉപസങ്കമിതബ്ബം. പാടിപദദിവസതോ പന പട്ഠായ ധമ്മസവനത്ഥായ ഗന്തബ്ബം. ഇതി ഭഗവാ അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സ ഓകാസം അദത്വാ നിരന്തരം ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഗമനമേവ പഞ്ഞപേസി. കസ്മാ? മന്ദപഞ്ഞത്താ മാതുഗാമസ്സ. മന്ദപഞ്ഞോ ഹി മാതുഗാമോ, തസ്മാ നിച്ചം ധമ്മസവനം ബഹൂപകാരം. ഏവഞ്ച സതി ‘‘യം മയം ജാനാമ, തമേവ അയ്യാ ജാനന്തീ’’തി മാനം അകത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പയിരൂപാസമാനാ സാത്ഥികം പബ്ബജ്ജം കരിസ്സന്തി, തസ്മാ ഭഗവാ ഏവമകാസി. ഭിക്ഖുനിയോപി ‘‘യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജിസ്സാമാ’’തി സബ്ബായേവ നിരന്തരം വിഹാരം ഉപസങ്കമിംസു. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദം ഗച്ഛതി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി ‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനിമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും – ‘ന, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ഓവാദോ ഗന്തബ്ബോ, ഗച്ഛേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഓവാദം ഗന്തു’ന്തി. പുനപി തഥേവ ഉജ്ഝായിംസു. പുന ഭഗവാ ‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ തിസ്സോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദം ഗന്തു’’’ന്തി ആഹ.

തസ്മാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ദ്വേ തിസ്സോ ഭിക്ഖുനിയോ യാചിത്വാ പേസേതബ്ബാ – ‘‘ഏഥയ്യേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഓവാദൂപസങ്കമനം യാചഥ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യാ…പേ… ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൩). താഹി ഭിക്ഖുനീഹി ആരാമം ഗന്തബ്ബം. തതോ ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകം ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ സോ ഭിക്ഖു ഏകായ ഭിക്ഖുനിയാ ഏവമസ്സ വചനീയോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. തേന ഭിക്ഖുനാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഭിക്ഖു ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ ‘‘അത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ’’തി. സചേ ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി.

സചേ ന ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘‘കോ ആയസ്മാ ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’’ന്തി. സചേ കോചി ഭിക്ഖു ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, സോ ച ഹോതി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ, സമ്മന്നിത്വാ വത്തബ്ബോ – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി.

സചേ പന കോചി ന ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി. ഏത്താവതാ ഹി സകലം സിക്ഖത്തയസങ്ഗഹം സാസനമാരോചിതം ഹോതി. തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പാടിപദേ ഭിക്ഖുനീനം ആരോചേതബ്ബം. ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനപി താ ഭിക്ഖുനിയോ പേസേതബ്ബാ ‘‘ഗച്ഛഥയ്യേ, പുച്ഛഥ ‘കിം അയ്യ ലഭതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’’ന്തി. താഹി ‘‘സാധു അയ്യേ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ ആരാമം ഗന്ത്വാ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വത്തബ്ബം – ‘‘കിം അയ്യ ലഭതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. തേന വത്തബ്ബം – ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി. താഹി ‘‘സാധു അയ്യാ’’തി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. ഏകതോ ആഗതാനം വസേന ചേതം വുത്തം, താസു പന ഏകായ ഭിക്ഖുനിയാ വത്തബ്ബഞ്ച സമ്പടിച്ഛിതബ്ബഞ്ച, ഇതരാ തസ്സാ സഹായികാ.

സചേ പന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ വാ ന പൂരതി, ഉഭയതോപി വാ ഗണമത്തമേവ പുഗ്ഗലമത്തം വാ ഹോതി, ഏകാ ഭിക്ഖുനീ വാ ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹി ഓവാദത്ഥായ പേസിതാ ഹോതി, തത്രായം വചനക്കമോ – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദാമി; ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനീസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദാമി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദന്തി; ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദാമി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അയ്യാനം അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദതി വന്ദന്തി വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി യാചന്തി യാചതി, ലഭതു കിര ലഭന്തു കിര ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

തേനപി ഭിക്ഖുനാ ഉപോസഥകാലേ ഏവം വത്തബ്ബം – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനീ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനീ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീ ഭന്തേ ആയസ്മന്താനം പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനീ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആയസ്മന്താനം പാദേ വന്ദതി വന്ദന്തി വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി യാചന്തി യാചതി, ലഭതു കിര ലഭന്തു കിര ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേനാപി സചേ സമ്മതോ ഭിക്ഖു അത്ഥി, പുരിമനയേനേവ തം ഭിക്ഖുനിയോ, തം ഭിക്ഖുനീ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഉപസങ്കമന്തു ഉപസങ്കമതു ഉപസങ്കമതൂതി വത്തബ്ബം. സചേ നത്ഥി, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച സമ്പാദേതു സമ്പാദേന്തു സമ്പാദേതൂതി വത്തബ്ബം.

ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകേന പാടിപദേ പച്ചാഹരിത്വാ തഥേവ വത്തബ്ബം. ഓവാദം പന ബാലഗിലാനഗമികേ ഠപേത്വാ അഞ്ഞോ സചേപി ആരഞ്ഞകോ ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം ഠപേത്വാ ഗിലാനം ഠപേത്വാ ഗമികം അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൪).

തത്ഥ യോ ചാതുദ്ദസികപന്നരസികേസു വാ ഉപോസഥേസു പാടിപദേ വാ ഗന്തുകാമോ, സോ ഗമികോ ദുതിയപക്ഖദിവസേ ഗച്ഛന്തോപി അഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി, ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ, യോ ന ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൪) വുത്തം ആപത്തിം ആപജ്ജതിയേവ. ഓവാദം ഗഹേത്വാ ച ഉപോസഥഗ്ഗേ അനാരോചേതും വാ പാടിപദേ ഭിക്ഖുനീനം അപച്ചാഹരിതും വാ ന വട്ടതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ആരോചേതബ്ബോ. യോ ന ആരോചേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

അപരമ്പി വുത്തം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന പച്ചാഹരിതബ്ബോ. യോ ന പച്ചാഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

തത്ഥ ആരഞ്ഞകേന പച്ചാഹരണത്ഥം സങ്കേതോ കാതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞകേന ഭിക്ഖുനാ ഓവാദം ഗഹേതും, സങ്കേതഞ്ച കാതും, അത്ര പടിഹരിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ആരഞ്ഞകോ ഭിക്ഖു സചേ ഭിക്ഖുനീനം വസനഗാമേ ഭിക്ഖം ലഭതി, തത്ഥേവ ചരിത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദിസ്വാ ആരോചേത്വാ ഗന്തബ്ബം. നോ ചസ്സ തത്ഥ ഭിക്ഖാ സുലഭാ ഹോതി, സാമന്തഗാമേ ചരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ഗാമം ആഗമ്മ തഥേവ കാതബ്ബം. സചേ ദൂരം ഗന്തബ്ബം ഹോതി, സങ്കേതോ കാതബ്ബോ – ‘‘അഹം അമുകം നാമ തുമ്ഹാകം ഗാമദ്വാരേ സഭം വാ മണ്ഡപം വാ രുക്ഖമൂലം വാ ഉപസങ്കമിസ്സാമി, തത്ഥ ആഗച്ഛേയ്യാഥാ’’തി. ഭിക്ഖുനീഹി തത്ഥ ഗന്തബ്ബം, അഗന്തും ന ലബ്ഭതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സങ്കേതം ന ഗന്തബ്ബം. യാ ന ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനീഹി ചാതുദ്ദസേ അത്തനാ പവാരേത്വാ ഉപോസഥേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പവാരേതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ജതനായ പവാരേത്വാ അപരജ്ജു ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൨൭).

ഭിക്ഖുനിഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ ചേത്ഥ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ പവാരേന്തോ കോലാഹലമകാസി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകം ഭിക്ഖുനിം ബ്യത്തം പടിബലം സമ്മന്നിതും ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ. പഠമം ഭിക്ഖുനീ യാചിതബ്ബാ, യാചിത്വാ ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നേയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ സങ്ഘോ, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നേയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. യസ്സാ അയ്യായ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഭിക്ഖുനിയാ സമ്മുതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും, സാ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സാ നക്ഖമതി, സാ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (ചൂളവ. ൪൨൭).

തായ സമ്മതായ ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ. വദതയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതി. ദുതിയമ്പി അയ്യ, തതിയമ്പി അയ്യ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ…പേ… പടികരിസ്സതീ’’തി.

സചേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ന പൂരതി, ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു മം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

സചേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ന പൂരതി, ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യാ അയ്യേ പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തയ്യാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതീ’’തി ച, ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

ഉഭിന്നം അപാരിപൂരിയാ ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യാ അയ്യേ പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തയ്യാ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യം പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യോ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യാ അയ്യേ പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം അയ്യാ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യം പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു മം അയ്യോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

മാനത്തചരണഞ്ച ഉപസമ്പദാപരിയേസനാ ച യഥാഠാനേയേവ ആവി ഭവിസ്സതി.

ന ഭിക്ഖുനിയാ കേനചി പരിയായേനാതി ദസഹി വാ അക്കോസവത്ഥൂഹി അഞ്ഞേന വാ കേനചി പരിയായേന ഭിക്ഖു നേവ അക്കോസിതബ്ബോ, ന പരിഭാസിതബ്ബോ, ന ഭയേന തജ്ജേതബ്ബോ. ഓവടോതി പിഹിതോ വാരിതോ പടിക്ഖിത്തോ. വചനയേവ വചനപഥോ. അനോവടോതി അപിഹിതോ അവാരിതോ അപ്പടിക്ഖിത്തോ. തസ്മാ ഭിക്ഖുനിയാ ആധിപച്ചട്ഠാനേ ജേട്ഠകട്ഠാനേ ഠത്വാ ‘‘ഏവം അഭിക്കമ, ഏവം പടിക്കമ, ഏവം നിവാസേഹി, ഏവം പാരുപാഹീ’’തി കേനചി പരിയായേന നേവ ഭിക്ഖു ഓവദിതബ്ബോ, ന അനുസാസിതബ്ബോ. ദോസം പന ദിസ്വാ ‘‘പുബ്ബേ മഹാഥേരാ ന ഏവം അഭിക്കമന്തി, ന പടിക്കമന്തി, ന നിവാസേന്തി, ന പാരുപന്തി, ഈദിസം കാസാവമ്പി ന ധാരേന്തി, ന ഏവം അക്ഖീനി അഞ്ജേന്തീ’’തിആദിനാ നയേന വിജ്ജമാനദോസം ദസ്സേതും വട്ടതി. ഭിക്ഖൂഹി പന ‘‘അയം വുഡ്ഢസമണീ ഏവം നിവാസേതി, ഏവം പാരുപതി, മാ ഏവം നിവാസേഹി, മാ ഏവം പാരുപാഹി, മാ തിലകമ്മപണ്ണകമ്മാദീനി കരോഹീ’’തി യഥാസുഖം ഭിക്ഖുനിം ഓവദിതും അനുസാസിതും വട്ടതി.

സമഗ്ഗമ്ഹയ്യാതി ഭണന്തന്തി ‘‘സമഗ്ഗാ അമ്ഹ അയ്യ’’ ഇതി ഭണന്തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം. അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണതീതി അഞ്ഞം സുത്തന്തം വാ അഭിധമ്മം വാ. സമഗ്ഗമ്ഹയ്യാതി വചനേന ഹി ഓവാദം പച്ചാസീസന്തി, തസ്മാ ഠപേത്വാ ഓവാദം അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണന്തസ്സ ദുക്കടം. ഓവാദം അനിയ്യാദേത്വാതി ഏസോ ഭഗിനിയോ ഓവാദോതി അവത്വാ.

൧൫൦. അധമ്മകമ്മേതിആദീസു ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതികമ്മം കമ്മന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ അധമ്മകമ്മേ ദ്വിന്നം നവകാനം വസേന അട്ഠാരസ പാചിത്തിയാനി. ധമ്മകമ്മേ ദുതിയസ്സ നവകസ്സ അവസാനപദേ അനാപത്തി, സേസേസു സത്തരസ ദുക്കടാനി.

൧൫൨. ഉദ്ദേസം ദേന്തോതി അട്ഠന്നം ഗരുധമ്മാനം പാളിം ഉദ്ദിസന്തോ. പരിപുച്ഛം ദേന്തോതി തസ്സായേവ പഗുണായ ഗരുധമ്മപാളിയാ അട്ഠകഥം കഥേന്തോതി അത്ഥോ. ഓസാരേഹി അയ്യാതി വുച്ചമാനോ ഓസാരേതീതി ഏവം വുച്ചമാനോ അട്ഠഗരുധമ്മപാളിം ഓസാരേതീതി അത്ഥോ. ഏവം ഉദ്ദേസം ദേന്തോ, പരിപുച്ഛം ദേന്തോ, യോ ച ഓസാരേഹീതി വുച്ചമാനോ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ ഭണതി, തസ്സ പാചിത്തിയേന അനാപത്തി. അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണന്തസ്സ ദുക്കടേന അനാപത്തി. പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പഞ്ഹം പുട്ഠോ കഥേതീതി ഭിക്ഖുനീ ഗരുധമ്മനിസ്സിതം വാ ഖന്ധാദിനിസ്സിതം വാ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, തം യോ ഭിക്ഖു കഥേതി, തസ്സാപി അനാപത്തി. അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഭണന്തന്തി ചതുപരിസതിം ധമ്മം ദേസേന്തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ സുണന്തി, തത്രാപി ഭിക്ഖുസ്സ അനാപത്തി. സിക്ഖമാനായ സാമണേരിയാതി ഏതാസം ദേസേന്തസ്സാപി അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.

പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം – വാചതോ ച വാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം തിവേദനന്തി.

ഓവാദസിക്ഖാപദം പഠമം.

൨. അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൫൩. ദുതിയസിക്ഖാപദേ – പരിയായേനാതി വാരേന, പടിപാടിയാതി അത്ഥോ. അധിചേതസോതി അധിചിത്തവതോ, സബ്ബചിത്താനം അധികേന അരഹത്തഫലചിത്തേന സമന്നാഗതസ്സാതി അത്ഥോ. അപ്പമജ്ജതോതി നപ്പമജ്ജതോ, അപ്പമാദേന കുസലാനം ധമ്മാനം സാതച്ചകിരിയായ സമന്നാഗതസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. മുനിനോതി ‘‘യോ മുനാതി ഉഭോ ലോകേ, മുനി തേന പവുച്ചതീ’’തി (ധ. പ. ൨൬൯) ഏവം ഉഭയലോകമുനനേന വാ, മോനം വുച്ചതി ഞാണം, തേന ഞാണേന സമന്നാഗതത്താ വാ ഖീണാസവോ മുനി നാമ വുച്ചതി, തസ്സ മുനിനോ. മോനപഥേസു സിക്ഖതോതി അരഹത്തഞാണസങ്ഖാതസ്സ മോനസ്സ പഥേസു സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മേസു തീസു വാ സിക്ഖാസു സിക്ഖതോ. ഇദഞ്ച പുബ്ബഭാഗപടിപദം ഗഹേത്വാ വുത്തം, തസ്മാ ഏവം പുബ്ബഭാഗേ സിക്ഖതോ ഇമായ സിക്ഖായ മുനിഭാവം പത്തസ്സ മുനിനോതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സോകാ ന ഭവന്തി താദിനോതി താദിസസ്സ ഖീണാസവമുനിനോ അബ്ഭന്തരേ ഇട്ഠവിയോഗാദിവത്ഥുകാ സോകാ ന സന്തി. അഥ വാ താദിനോതി താദിലക്ഖണസമന്നാഗതസ്സ ഏവരൂപസ്സ മുനിനോ സോകാ ന ഭവന്തീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ഉപസന്തസ്സാതി രാഗാദീനം ഉപസമേന ഉപസന്തസ്സ. സദാ സതീമതോതി സതിവേപുല്ലപ്പത്തത്താ നിച്ചകാലം സതിയാ അവിരഹിതസ്സ. ആകാസേ അന്തലിക്ഖേതി അന്തലിക്ഖസങ്ഖാതേ ആകാസേ, ന കസിണുഗ്ഘാടിമേ, ന പന രൂപപരിച്ഛേദേ. ചങ്കമതിപി തിട്ഠതിപീതി താസം ഭിക്ഖുനീനം കഥം സുത്വാ ‘‘ഇമാ ഭിക്ഖുനിയോ മം ‘ഏത്തകമേവ അയം ജാനാതീ’തി അവമഞ്ഞന്തി, ഹന്ദ ദാനി ഏതാസം അത്തനോ ആനുഭാവം ദസ്സേമീ’’തി ധമ്മബഹുമാനം ഉപ്പാദേത്വാ അഭിഞ്ഞാപാദകം ചതുത്ഥജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ ഏവരൂപം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേസി – ‘‘ആകാസേ അന്തലിക്ഖേ ചങ്കമതിപി…പേ… അന്തരധായതിപീ’’തി. തത്ഥ അന്തരധായതിപീതി അന്തരധായതിപി അദസ്സനമ്പി ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. തഞ്ചേവ ഉദാനം ഭണതി അഞ്ഞഞ്ച ബഹും ബുദ്ധവചനന്തി ഥേരോ കിര അത്തനോ ഭാതുഥേരസ്സ സന്തികേ –

‘‘പദുമം യഥാ കോകനുദം സുഗന്ധം,

പാതോ സിയാ ഫുല്ലമവീതഗന്ധം;

അങ്ഗീരസം പസ്സ വിരോചമാനം,

തപന്തമാദിച്ചമിവന്തലിക്ഖേ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൨൩);

ഇമം ഗാഥം ഉദ്ദിസാപേത്വാ ചത്താരോ മാസേ സജ്ഝായി. ന ച പഗുണം കത്തുമസക്ഖി. തതോ നം ഥേരോ ‘‘അഭബ്ബോ ത്വം ഇമസ്മിം സാസനേ’’തി വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢാപേസി, സോ രോദമാനോ ദ്വാരകോട്ഠകേ അട്ഠാസി. അഥ ഭഗവാ ബുദ്ധചക്ഖുനാ വേനേയ്യസത്തേ ഓലോകേന്തോ തം ദിസ്വാ വിഹാരചാരികം ചരമാനോ വിയ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘ചൂളപന്ഥക, കസ്മാ രോദസീ’’തി ആഹ. സോ തമത്ഥം ആരോചേസി. അഥസ്സ ഭഗവാ സുദ്ധം പിലോതികഖണ്ഡം ദത്വാ ‘‘ഇദം ‘രജോഹരണം രജോഹരണ’ന്തി പരിമജ്ജാഹീ’’തി ആഹ. സോ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ അത്തനോ നിവാസട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ തസ്സ ഏകമന്തം പരിമജ്ജി, പരിമജ്ജിതട്ഠാനം കാളകമഹോസി. സോ ‘‘ഏവം പരിസുദ്ധമ്പി നാമ വത്ഥം ഇമം അത്തഭാവം നിസ്സായ കാളകം ജാത’’ന്തി സംവേഗം പടിലഭിത്വാ വിപസ്സനം ആരഭി. അഥസ്സ ഭഗവാ ആരദ്ധവീരിയഭാവം ഞത്വാ ‘‘അധിചേതസോ’’തി ഇമം ഓഭാസഗാഥം അഭാസി. ഥേരോ ഗാഥാപരിയോസാനേ അരഹത്തം പാപുണി. തസ്മാ ഥേരോ പകതിയാവ ഇമം ഗാഥം മമായതി, സോ തം ഇമിസ്സാ ഗാഥായ മമായനഭാവം ജാനാപേതും തംയേവ ഭണതി. അഞ്ഞഞ്ച അന്തരന്തരാ ആഹരിത്വാ ബഹും ബുദ്ധവചനം. തേന വുത്തം – ‘‘തഞ്ചേവ ഉദാനം ഭണതി, അഞ്ഞഞ്ച ബഹും ബുദ്ധവചന’’ന്തി.

൧൫൬. ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നായ, ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പന ഉപസമ്പന്നം ഓവദന്തസ്സ പാചിത്തിയം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഇദമ്പി ച പദസോധമ്മസമുട്ഠാനമേവ.

അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദം ദുതിയം.

൩. ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൨. തതിയസിക്ഖാപദേ – അഞ്ഞത്ര സമയാ ഓവദതി ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതിആദീസു അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി ഓവദന്തസ്സേവ പാചിത്തിയം, അഞ്ഞേന ധമ്മേന ദുക്കടന്തി വേദിതബ്ബം. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നായ, ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നായ പന ഓവദതോ പാചിത്തിയമേവ. ഇതോ പരമ്പി യത്ഥ യത്ഥ ‘‘ഏകതോഉപസമ്പന്നാ’’തി വുച്ചതി, സബ്ബത്ഥ അയമേവ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സേസം ഉത്താനമേവ.

കഥിനസമുട്ഠാനം – കായവാചതോ, കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ഭിക്ഖുനുപസ്സയസിക്ഖാപദം തതിയം.

ഇദം പനേത്ഥ മഹാപച്ചരിയം വുത്തം പകിണ്ണകം – അസമ്മതോ ചേ ഭിക്ഖു അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപസങ്കമിത്വാ അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി ഓവദതി, തീണി പാചിത്തിയാനി. അഞ്ഞേന ധമ്മേന ഓവദതോ ദ്വേ ദുക്കടാനി, ഏകം പാചിത്തിയം. കഥം? അസമ്മതമൂലകം ദുക്കടം, ഉപസ്സയം ഗന്ത്വാ അഞ്ഞേന ധമ്മേന ഓവദനമൂലകം ദുക്കടം, അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഓവദനമൂലകം പാചിത്തിയന്തി. സമ്മതസ്സ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ തത്ഥ ഗന്ത്വാ അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി ഓവദന്തസ്സ ഏകാ അനാപത്തി, ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. കഥം? സമ്മതത്താ അനാപത്തി, അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഓവദനമൂലകം ഏകം, ഗന്ത്വാ ഗരുധമ്മേഹി ഓവദനമൂലകം ഏകന്തി ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. തസ്സേവ അഞ്ഞേന ധമ്മേന ഓവദതോ ഏകാ അനാപത്തി, ഏകം ദുക്കടം, ഏകം പാചിത്തിയം. കഥം? സമ്മതത്താ അനാപത്തി, ഗന്ത്വാ അഞ്ഞേന ധമ്മേന ഓവദനമൂലകം ദുക്കടം, അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഓവദനമൂലകം പാചിത്തിയന്തി. ദിവാ പന ഗന്ത്വാ ഓവദതോ സമ്മതസ്സ ച അസമ്മതസ്സ ച രത്തിം ഓവദനമൂലകം ഏകം പാചിത്തിയം അപനേത്വാ അവസേസാ ആപത്താനാപത്തിയോ വേദിതബ്ബാതി.

പകിണ്ണകകഥാ നിട്ഠിതാ.

൪. ആമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൪. ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേ – ന ബഹുകതാതി ന കതബഹുമാനാ, ന ധമ്മേ ബഹുമാനം കത്വാ ഓവദന്തീതി അധിപ്പായോ. ‘‘ഭിക്ഖുനോവാദകം അവണ്ണം കത്തുകാമോ’’തിആദീനം ഉജ്ഝാപനകേ വുത്തനയേനേവത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഉപസമ്പന്നം സങ്ഘേന അസമ്മതന്തി ഏത്ഥ അസമ്മതോ നാമ സമ്മതേന വാ സങ്ഘേന വാ ഭാരം കത്വാ ഠപിതോ വേദിതബ്ബോ. അനുപസമ്പന്നം സമ്മതം വാ അസമ്മതം വാതി ഏത്ഥ പന ഭിക്ഖുകാലേ സമ്മുതിം ലഭിത്വാ സാമണേരഭൂമിയം ഠിതോ സമ്മതോ, സമ്മതേന വാ സങ്ഘേന വാ ഠപിതോ ബഹുസ്സുതോ സാമണേരോ അസമ്മതോതി വേദിതബ്ബോ. സേസം വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവ.

തിസമുട്ഠാനം – കായചിത്തതോ വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.

ആമിസസിക്ഖാപദം ചതുത്ഥം.

൫. ചീവരദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൬൯. പഞ്ചമസിക്ഖാപദേ – വിസിഖായാതി രഥികായ. പിണ്ഡായ ചരതീതി നിബദ്ധചാരവസേന അഭിണ്ഹം ചരതി. സന്ദിട്ഠാതി സന്ദിട്ഠമിത്താ അഹേസും. സേസമേത്ഥ പദതോ ഉത്താനത്ഥം, വിനിച്ഛയതോ ചീവരപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം സദ്ധിം സമുട്ഠാനാദീഹി. തത്ര ഹി ഭിക്ഖു പടിഗ്ഗാഹകോ, ഇധ ഭിക്ഖുനീ, അയം വിസേസോ. സേസം താദിസമേവാതി.

ചീവരദാനസിക്ഖാപദം പഞ്ചമം.

൬. ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൭൫. ഛട്ഠസിക്ഖാപദേ – ഉദായീതി ലാളുദായീ. പട്ഠോതി പടിബലോ, നിപുണോ ചേവ സമത്ഥോ ചാതി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീതി തസ്സേവ പുരാണദുതിയികാ. പടിഭാനചിത്തന്തി അത്തനോ പടിഭാനേന കതചിത്തം, സോ കിര ചീവരം രജിത്വാ തസ്സ മജ്ഝേ നാനാവണ്ണേഹി വിപ്പകതമേഥുനം ഇത്ഥിപുരിസരൂപമകാസി. തേന വുത്തം – ‘‘മജ്ഝേ പടിഭാനചിത്തം വുട്ഠാപേത്വാ’’തി. യഥാസംഹടന്തി യഥാസംഹരിതമേവ.

൧൭൬. ചീവരന്തി യം നിവാസിതും വാ പാരുപിതും വാ സക്കാ ഹോതി, ഏവഞ്ഹി മഹാപച്ചരിയാദീസു വുത്തം. സയം സിബ്ബതീതി ഏത്ഥ സിബ്ബിസ്സാമീതി വിചാരേന്തസ്സാപി ഛിന്ദന്തസ്സാപി ദുക്കടം, സിബ്ബന്തസ്സ പന പാചിത്തിയം. ആരാപഥേ ആരാപഥേതി സൂചിം പവേസേത്വാ പവേസേത്വാ നീഹരണേ. സചേ പന സകലസൂചിം അനീഹരന്തോ ദീഘസുത്തപ്പവേസനത്ഥം സതക്ഖത്തുമ്പി വിജ്ഝിത്വാ നീഹരതി, ഏകമേവ പാചിത്തിയം. സകിം ആണത്തോതി സകിം ‘‘ചീവരം സിബ്ബാ’’തി വുത്തോ. ബഹുകമ്പി സിബ്ബതീതി സചേപി സബ്ബം സൂചികമ്മം പരിയോസാപേത്വാ ചീവരം നിട്ഠാപേതി, ഏകമേവ പാചിത്തിയം. അഥ പന ‘‘ഇമസ്മിം ചീവരേ കത്തബ്ബകമ്മം തവ ഭാരോ’’തി വുത്തോ കരോതി, ആണത്തസ്സ ആരാപഥേ ആരാപഥേ ഏകമേകം പാചിത്തിയം, ആണാപകസ്സ ഏകവാചായ സമ്ബഹുലാനിപി. പുനപ്പുനം ആണത്തിയം പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി.

യേപി സചേ ആചരിയുപജ്ഝായേസു അത്തനോ ഞാതികാനം ചീവരം സിബ്ബന്തേസു തേസം നിസ്സിതകാ ‘‘ആചരിയുപജ്ഝായവത്തം വാ കഥിനവത്തം വാ കരോമാ’’തി സിബ്ബന്തി, തേസമ്പി ആരാപഥഗണനായ ആപത്തിയോ. ആചരിയുപജ്ഝായാ അത്തനോ ഞാതികാനം ചീവരം അന്തേവാസികേഹി സിബ്ബാപേന്തി, ആചരിയുപജ്ഝായാനം ദുക്കടം, അന്തേവാസികാനം പാചിത്തിയം. അന്തേവാസികാ അത്തനോ ഞാതികാനം ആചരിയുപജ്ഝായേഹി സിബ്ബാപേന്തി, തത്രാപി ഏസേവ നയോ. അന്തേവാസികാനമ്പി ആചരിയുപജ്ഝായാനമ്പി ഞാതികായ ചീവരം ഹോതി, ആചരിയുപജ്ഝായാ പന അന്തേവാസികേ വഞ്ചേത്വാ സിബ്ബാപേന്തി, ഉഭിന്നമ്പി ദുക്കടം. കസ്മാ? അന്തേവാസികാനം അഞ്ഞാതികസഞ്ഞായ സിബ്ബിതത്താ, ഇതരേസം അകപ്പിയേ നിയോജിതത്താ. തസ്മാ ‘‘ഇദം തേ മാതു ചീവരം, ഇദം ഭഗിനിയാ’’തി ആചിക്ഖിത്വാ സിബ്ബാപേതബ്ബം.

൧൭൯. അഞ്ഞം പരിക്ഖാരന്തി യംകിഞ്ചി ഉപാഹനത്ഥവികാദിം. സേസം ഉത്താനമേവ. ഛസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ചീവരസിബ്ബനസിക്ഖാപദം ഛട്ഠം.

൭. സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൧. സത്തമസിക്ഖാപദേ – പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം ചോരാ അച്ഛിന്ദിംസൂതി പച്ഛാ ഗച്ഛന്തീനം പത്തചീവരം ചോരാ ഹരിംസു. ദൂസേസുന്തി താ ഭിക്ഖുനിയോ ചോരാ ദൂസയിംസു, സീലവിനാസം പാപയിംസൂതി അത്ഥോ.

൧൮൨-൩. സംവിധായാതി സംവിദഹിത്വാ, ഗമനകാലേ സങ്കേതം കത്വാതി അത്ഥോ. കുക്കുടസമ്പാദേതി ഏത്ഥ യസ്മാ ഗാമാ നിക്ഖമിത്വാ കുക്കുടോ പദസാവ അഞ്ഞം ഗാമം ഗച്ഛതി, അയം കുക്കുടസമ്പാദോതി വുച്ചതി. തത്രായം വചനത്ഥോ – സമ്പദന്തി ഏത്ഥാതി സമ്പാദോ. കേ സമ്പദന്തി? കുക്കുടാ. കുക്കുടാനം സമ്പാദോ കുക്കുടസമ്പാദോ. അഥ വാ സമ്പാദോതി ഗമനം, കുക്കുടാനം സമ്പാദോ ഏത്ഥ അത്ഥീതിപി കുക്കുടസമ്പാദോ. കുക്കുടസമ്പാതേ ഇതിപി പാഠോ, തത്ഥ യസ്സ ഗാമസ്സ ഗേഹച്ഛദനപിട്ഠിതോ കുക്കുടോ ഉപ്പതിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഗേഹച്ഛദനപിട്ഠിയം പതതി, അയം കുക്കുടസമ്പാതോതി വുച്ചതി. വചനത്ഥോ പനേത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ദ്വിധാ വുത്തപ്പകാരോപി ചേസ ഗാമോ അച്ചാസന്നോ ഹോതി, ഉപചാരോ ന ലബ്ഭതി. യസ്മിം പന ഗാമേ പച്ചൂസേ വസ്സന്തസ്സ കുക്കുടസ്സ സദ്ദോ അനന്തരേ ഗാമേ സുയ്യതി, താദിസേഹി ഗാമേഹി സമ്പുണ്ണരട്ഠേ ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ പാചിത്തിയന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം. കിഞ്ചാപി വുത്തം, ‘‘ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി വചനതോ പന സചേപി രതനമത്തന്തരോ ഗാമോ ഹോതി, യോ തസ്സ മനുസ്സേഹി ഠപിതഉപചാരോ, തം ഓക്കമന്തസ്സ ആപത്തിയേവ.

തത്രായം ആപത്തിവിനിച്ഛയോ – സംവിധാനകാലേ ഹി സചേ ഉഭോപി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ വാ അന്തരാരാമേ വാ ആസനസാലായ വാ തിത്ഥിയസേയ്യായ വാ ഠത്വാ സംവിദഹന്തി, അനാപത്തി കപ്പിയഭൂമി കിരായം. തസ്മാ ഏത്ഥ സംവിദഹനപച്ചയാ ദുക്കടാപത്തിം ന വദന്തി, ഗച്ഛന്തസ്സ യഥാവത്ഥുകമേവ. സചേ പന അന്തോഗാമേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയദ്വാരേ രഥികായ അഞ്ഞേസു വാ ചതുക്കസിങ്ഘാടകഹത്ഥിസാലാദീസു സംവിദഹന്തി, ഭിക്ഖുനോ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഏവം സംവിദഹിത്വാ ഗാമതോ നിക്ഖമന്തി, നിക്ഖമനേ അനാപത്തി, അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരോക്കമനേ പന ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയം. തത്രാപി ‘‘പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ പന യാവ അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരം ന ഓക്കമന്തി, ഏത്ഥന്തരേ സംവിദഹിതേപി ഭിക്ഖുനോ ദുക്കടം, അനന്തരഗാമസ്സ ഉപചാരോക്കമനേ പുരിമനയേനേവ ആപത്തി. സചേ ദൂരം ഗന്തുകാമാ ഹോന്തി, ഗാമൂപചാരഗണനായ ഓക്കമനേ ഓക്കമനേ ആപത്തി, തസ്സ തസ്സ പന ഗാമസ്സ അതിക്കമനേ അനാപത്തി. സചേ പന ഭിക്ഖുനീ ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ഗമിസ്സാമീ’’തി ഉപസ്സയതോ നിക്ഖമതി, ഭിക്ഖുപി തമേവ ഗാമം സന്ധായ ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ഗമിസ്സാമീ’’തി വിഹാരതോ നിക്ഖമതി. അഥ ദ്വേപി ഗാമദ്വാരേ സമാഗന്ത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ കുഹിം ഗച്ഛഥ, അസുകം നാമ ഗാമം തുമ്ഹേ കുഹിന്തി, മയമ്പി തത്ഥേവാ’’തി വത്വാ ‘‘ഏഹി ദാനി, ഗച്ഛാമാ’’തി സംവിധായ ഗച്ഛന്തി, അനാപത്തി. കസ്മാ? പുബ്ബമേവ ഗമിസ്സാമാതി നിക്ഖന്തത്താതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തം നേവ പാളിയാ ന സേസഅട്ഠകഥായ സമേതി.

അദ്ധയോജനേ അദ്ധയോജനേതി ഏകമേകം അദ്ധയോജനം അതിക്കമന്തസ്സ ഇദാനി അതിക്കമിസ്സതീതി പഠമപാദേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദേ പാചിത്തിയം. ഇമസ്മിഞ്ഹി നയേ അതിക്കമനേ ആപത്തി, ഓക്കമനേ അനാപത്തി.

൧൮൪. ഭിക്ഖു സംവിദഹതീതി നഗരദ്വാരേ വാ രഥികായ വാ ഭിക്ഖുനിം ദിസ്വാ ‘‘അസുകം ഗാമം നാമ ഗതപുബ്ബത്ഥാ’’തി വദതി, ‘‘നാമ്ഹി അയ്യ ഗതപുബ്ബാ’’തി ‘‘ഏഹി ഗച്ഛാമാ’’തി വാ ‘‘സ്വേ അഹം ഗമിസ്സാമി, ത്വമ്പി ആഗച്ഛേയ്യാസീ’’തി വാ വദതി. ഭിക്ഖുനീ സംവിദഹതീതി ഗാമന്തരേ ചേതിയവന്ദനത്ഥം ഗാമതോ നിക്ഖമന്തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘അയ്യ കുഹിം ഗച്ഛഥാ’’തി വദതി. ‘‘അസുകം നാമ ഗാമം ചേതിയവന്ദനത്ഥ’’ന്തി. ‘‘അഹമ്പി അയ്യ ആഗച്ഛാമീ’’തി ഏവം ഭിക്ഖുനീയേവ സംവിദഹതി, ന ഭിക്ഖു.

൧൮൫. വിസങ്കേതേനാതി ഏത്ഥ ‘‘പുരേഭത്തം ഗച്ഛിസ്സാമാ’’തി വത്വാ പച്ഛാഭത്തം ഗച്ഛന്തി, ‘‘അജ്ജ വാ ഗമിസ്സാമാ’’തി വത്വാ സ്വേ ഗച്ഛന്തി. ഏവം കാലവിസങ്കേതേയേവ അനാപത്തി, ദ്വാരവിസങ്കേതേ പന മഗ്ഗവിസങ്കേതേ വാ സതിപി ആപത്തിയേവ. ആപദാസൂതി രട്ഠഭേദേ ചക്കസമാരുള്ഹാ ജനപദാ പരിയായന്തി ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവാതി.

ചതുസമുട്ഠാനം – കായതോ കായവാചതോ കായചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സംവിധാനസിക്ഖാപദം സത്തമം.

൮. നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൮൮. അട്ഠമസിക്ഖാപദേ – സംവിധായാതി ലോകസ്സാദമിത്തസന്ഥവവസേന കീളാപുരേക്ഖാരാ സംവിദഹിത്വാ. ഉദ്ധംഗാമിനിന്തി ഉദ്ധം നദിയാ പടിസോതം ഗച്ഛന്തിം. യസ്മാ പന യോ ഉദ്ധം ജവനതോ ഉജ്ജവനികായ നാവായ കീളതി, സോ ‘‘ഉദ്ധംഗാമിനിം അഭിരുഹതീ’’തി വുച്ചതി. തേനസ്സ പദഭാജനേ അത്ഥമേവ ദസ്സേതും ‘‘ഉജ്ജവനികായാ’’തി വുത്തം. അധോഗാമിനിന്തി അധോ അനുസോതം ഗച്ഛന്തിം. യസ്മാ പന യോ അധോ ജവനതോ ഓജവനികായ നാവായ കീളതി, സോ ‘‘അധോഗാമിനിം അഭിരുഹതീ’’തി വുച്ചതി. തേനസ്സാപി പദഭാജനേ അത്ഥമേവ ദസ്സേതും ‘‘ഓജവനികായാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ യം തിത്ഥസമ്പടിപാദനത്ഥം ഉദ്ധം വാ അധോ വാ ഹരന്തി, ഏത്ഥ അനാപത്തി. തിരിയം തരണായാതി ഉപയോഗത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം.

൧൮൯. ഗാമന്തരേ ഗാമന്തരേതി ഏത്ഥ യസ്സാ നദിയാ ഏകം തീരം കുക്കുടസമ്പാദഗാമേഹി നിരന്തരം, ഏകം അഗാമകം അരഞ്ഞം, തസ്സാ സഗാമകതീരപസ്സേന ഗമനകാലേ ഗാമന്തരഗണനായ പാചിത്തിയാനി, അഗാമകതീരപസ്സേന ഗമനകാലേ അദ്ധയോജനഗണനായ. യാ പന യോജനവിത്ഥതാ ഹോതി, തസ്സാ മജ്ഝേന ഗമനേപി അദ്ധയോജനഗണനായ പാചിത്തിയാനി വേദിതബ്ബാനി. അനാപത്തി തിരിയം തരണായാതി ഏത്ഥ ന കേവലം നദിയാ, യോപി മഹാതിത്ഥപട്ടനതോ താമലിത്തിം വാ സുവണ്ണഭൂമിം വാ ഗച്ഛതി, തസ്സാപി അനാപത്തി. സബ്ബഅട്ഠകഥാസു ഹി നദിയംയേവ ആപത്തി വിചാരിതാ, ന സമുദ്ദേ.

൧൯൧. വിസങ്കേതേനാതി ഇധാപി കാലവിസങ്കേതേനേവ അനാപത്തി, തിത്ഥവിസങ്കേതേന പന നാവാവിസങ്കേതേന വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ആപത്തിയേവ. സേസം പഠമസിക്ഖാപദസദിസമേവ സദ്ധിം സമുട്ഠാനാദീഹീതി.

നാവാഭിരുഹനസിക്ഖാപദം അട്ഠമം.

൯. പരിപാചിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൨. നവമസിക്ഖാപദേ – മഹാനാഗേ തിട്ഠമാനേതി ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനം, മഹാനാഗേസു തിട്ഠമാനേസൂതി അത്ഥോ. അഥ വാ മഹാനാഗേ തിട്ഠമാനേ ‘‘അദിസ്വാ’’തി അയമേത്ഥ പാഠസേസോ ദട്ഠബ്ബോ. ഇതരഥാ ഹി അത്ഥോ ന യുജ്ജതി. അന്തരാകഥാതി അവസാനം അപ്പത്വാ ആരമ്ഭസ്സ ച അവസാനസ്സ ച വേമജ്ഝട്ഠാനം പത്തകഥാ. വിപ്പകതാതി കയിരമാനാ ഹോതി. സച്ചം മഹാനാഗാ ഖോ തയാ ഗഹപതീതി അദ്ധച്ഛികേന ഓലോകയമാനാ ഥേരേ പവിസന്തേ ദിസ്വാ തേഹി സുതഭാവം ഞത്വാ ഏവമാഹ.

൧൯൪. ഭിക്ഖുനിപരിപാചിതന്തി ഭിക്ഖുനിയാ പരിപാചിതം, ഗുണപ്പകാസനേന നിപ്ഫാദിതം; ലദ്ധബ്ബം കതന്തി അത്ഥോ. പദഭാജനേ പനസ്സ ഭിക്ഖുനിഞ്ച തസ്സാ പരിപാചനാകാരഞ്ച ദസ്സേതും ‘‘ഭിക്ഖുനീ നാമ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പന്നാ, പരിപാചേതി നാമ പുബ്ബേ അദാതുകാമാന’’ന്തിആദി വുത്തം. പുബ്ബേ ഗിഹിസമാരമ്ഭാതി ഏത്ഥ പുബ്ബേതി പഠമം. സമാരമ്ഭോതി സമാരദ്ധം വുച്ചതി, പടിയാദിതസ്സേതം അധിവചനം. ഗിഹീനം സമാരമ്ഭോ ഗിഹിസമാരമ്ഭോ. ഭിക്ഖുനിയാ പരിപാചനതോ പഠമമേവ യം ഗിഹീനം പടിയാദിതം ഭത്തം, തതോ അഞ്ഞത്ര തം പിണ്ഡപാതം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം ഭുഞ്ജന്തസ്സ ആപത്തി, തം പന ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തീതി വുത്തം ഹോതി. പദഭാജനേ പന യസ്മാ ഞാതകപവാരിതേഹി ഭിക്ഖുസ്സത്ഥായ അസമാരദ്ധോപി പിണ്ഡപാതോ അത്ഥതോ സമാരദ്ധോവ ഹോതി, യഥാസുഖം ആഹരാപേതബ്ബതോ, തസ്മാ ബ്യഞ്ജനം അനാദിയിത്വാ അത്ഥമേവ ദസ്സേതും ‘‘ഗിഹിസമാരമ്ഭോ നാമ ഞാതകാ വാ ഹോന്തി പവാരിതാ വാ’’തി വുത്തം.

൧൯൫. പകതിപടിയത്തന്തി പകതിയാ തസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ അത്ഥായ പടിയാദിതം ഹോതി ‘‘ഥേരസ്സ ദസ്സാമാ’’തി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘തസ്സ അഞ്ഞസ്സാ’’തി അവത്വാ ‘‘ഭിക്ഖൂനം ദസ്സാമാതി പടിയത്തം ഹോതീ’’തി അവിസേസേന വുത്തം.

൧൯൭. പഞ്ച ഭോജനാനി ഠപേത്വാ സബ്ബത്ഥ അനാപത്തീതി യാഗുഖജ്ജകഫലാഫലേ സബ്ബത്ഥ ഭിക്ഖുനിപരിപാചിതേപി അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ. പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം – കായചിത്തതോ സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പരിപാചിതസിക്ഖാപദം നവമം.

൧൦. രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൯൮. ദസമസിക്ഖാപദേ – സബ്ബോ പാളിഅത്ഥോ ച വിനിച്ഛയോ ച ദുതിയഅനിയതേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. ഇദഞ്ഹി സിക്ഖാപദം ദുതിയാനിയതേന ച ഉപരി ഉപനന്ധസ്സ ചതുത്ഥസിക്ഖാപദേന ച സദ്ധിം ഏകപരിച്ഛേദം, അട്ഠുപ്പത്തിവസേന പന വിസും പഞ്ഞത്തന്തി.

രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദം ദസമം.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗോ തതിയോ.