൭. ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൦. സത്തമസിക്ഖാപദേ – ഘരണീതി ഘരസാമിനീ. നിവേസനദ്വാരേതി നിവേസനസ്സ മഹാദ്വാരേ. ഘരസുണ്ഹാതി തസ്മിം ഘരേ സുണ്ഹാ. ആവസഥദ്വാരേതി ഓവരകദ്വാരേ. വിസ്സട്ഠേനാതി സുനിഗ്ഗതേന സദ്ദേന. വിവടേനാതി സുട്ഠു പകാസേന അസംവുതേന. ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോതി അയം സരണസീലാദിഭേദോ ധമ്മോ കഥേതബ്ബോ. അഞ്ഞാതുന്തി ആജാനിതും. വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേനാതി വിഞ്ഞുനാ പുരിസേന, പുരിസവിഗ്ഗഹം ഗഹേത്വാപി ഠിതേന ന യക്ഖേന ന പേതേന ന തിരച്ഛാനഗതേന.

൬൬. അനാപത്തി വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേനാതി വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേന സദ്ധിം ഠിതായ ബഹുമ്പി ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ അനാപത്തി. ഛപ്പഞ്ചവാചാഹീതി ഛഹി പഞ്ചഹി വാചാഹി യോ ദേസേതി, തസ്സപി അനാപത്തി. തത്ഥ ഏകോ ഗാഥാപാദോ ഏകവാചാതി ഏവം സബ്ബത്ഥ വാചാപമാണം വേദിതബ്ബം. സചേ അട്ഠകഥം ധമ്മപദം ജാതകാദിവത്ഥും വാ കഥേതുകാമോ ഹോതി, ഛപ്പഞ്ചപദമത്തമേവ കഥേതും വട്ടതി. പാളിയാ സദ്ധിം കഥേന്തേന ഏകപദം പാളിതോ പഞ്ച അട്ഠകഥാതോതി ഏവം ഛ പദാനി അനതിക്കാമേത്വാവ കഥേതബ്ബോ. പദസോധമ്മേ വുത്തപ്പഭേദോ ഹി ഇധാപി സബ്ബോ ധമ്മോയേവ. തസ്മിം ദേസേതീതി തസ്മിം ഖണേ ദേസേതി. സമ്പദാനത്ഥേ വാ ഏതം ഭുമ്മവചനം. തസ്സാ ദേസേതീതി അത്ഥോ. അഞ്ഞിസ്സാ മാതുഗാമസ്സാതി ഏകിസ്സാ ദേസേത്വാ പുന ആഗതാഗതായ അഞ്ഞിസ്സാപി ദേസേതീതി ഏവം ഏകാസനേ നിസിന്നോ മാതുഗാമസതസഹസ്സന്നമ്പി ദേസേതീതി അത്ഥോ. മഹാപച്ചരിയട്ഠകഥായം വുത്തം സമം നിസിന്നാനം മാതുഗാമാനം ‘‘തുമ്ഹാകം ഏകേകിസ്സാ ഏകേകം ഗാഥം ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥാതി ദേസേതി, അനാപത്തി. പഠമം ഏകേകിസ്സാ ഏകേകം ഗാഥം കഥേസ്സാമീതി ആഭോഗം കത്വാ ജാനാപേത്വാ കഥേതും വട്ടതി, ന പച്ഛാതി. പഞ്ഹം പുച്ഛതി പഞ്ഹം പുട്ഠോ കഥേതീതി മാതുഗാമോ ‘‘ദീഘനികായോ നാമ ഭന്തേ കിമത്ഥം ദീപേതീ’’തി പുച്ഛതി. ഏവം പഞ്ഹം പുട്ഠോ ഭിക്ഖു സബ്ബം ചേപി ദീഘനികായം കഥേതി, അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.

പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം – വാചതോ ച വാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദം സത്തമം.