൧൦. പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൬. ദസമസിക്ഖാപദേ – ജാതാ ച പഥവീ അജാതാ ച പഥവീതി ഇമേഹി പദേഹി ജാതപഥവിഞ്ച അജാതപഥവിഞ്ച ദസ്സേതി. അപ്പപാസാണാദീസു അപ്പാ പാസാണാ ഏത്ഥാതി അപ്പപാസാണാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തത്ഥ മുട്ഠിപ്പമാണതോ ഉപരി പാസാണാതി വേദിതബ്ബാ, മുട്ഠിപ്പമാണാ സക്ഖരാ. കഥലാതി കപാലഖണ്ഡാനി. മരുമ്ബാതി കടസക്ഖരാ. വാലികാതി വാലുകായേവ. യേഭുയ്യേന പംസുകാതി തീസു കോട്ഠാസേസു ദ്വേ കോട്ഠാസാ പംസു, ഏകോ പാസാണാദീസു അഞ്ഞതരോ. അദഡ്ഢാപീതി ഉദ്ധനപത്തപചനകുമ്ഭകാരാവാപാദിവസേന തഥാ തഥാ അദഡ്ഢാ. സാ പന വിസും നത്ഥി, സുദ്ധപംസുആദീസു അഞ്ഞതരാവ വേദിതബ്ബാ. യേഭുയ്യേനസക്ഖരാതി ബഹുതരാ സക്ഖരാ. ഹത്ഥികുച്ഛിയം കിര ഏകപച്ഛിപൂരം ആഹരാപേത്വാ ദോണിയം ധോവിത്വാ പഥവിയാ യേഭുയ്യേന സക്ഖരഭാവം ഞത്വാ സയം ഭിക്ഖൂ പോക്ഖരണിം ഖണിംസു. യാനി പന മജ്ഝേ ‘‘അപ്പപംസു അപ്പമത്തികാ’’തി ദ്വേ പദാനി, താനി യേഭുയ്യേനപാസാണാദിപഞ്ചകമേവ പവിസന്തി തേസംയേവ ഹി ദ്വിന്നം പഭേദദസ്സനമേതം. സയം ഖണതി ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതി ഏത്ഥ പഹാരേ പഹാരേ പാചിത്തിയം വേദിതബ്ബം. സകിം ആണത്തോ ബഹുകമ്പി ഖണതീതി സചേപി സകലദിവസം ഖണതി, ആണാപകസ്സ ഏകംയേവ പാചിത്തിയം. സചേ പന കുസിതോ ഹോതി, പുനപ്പുനം ആണാപേതബ്ബോ. തം ആണാപേത്വാ ഖണാപേന്തസ്സ വാചായ വാചായ പാചിത്തിയം. അയം താവ പാളിവണ്ണനാ.

അയം പന പാളിമുത്തകവിനിച്ഛയോ – ‘‘പോക്ഖരണിം ഖണാ’’തി വദതി, വട്ടതി. ഖതായേവ ഹി പോക്ഖരണീ നാമ ഹോതി, തസ്മാ അയം കപ്പിയവോഹാരോ. ഏസ നയോ ‘‘വാപിം തളാകം ആവാടം ഖണാ’’തിആദീസുപി. ‘‘ഇമം ഓകാസം ഖണ, ഇമസ്മിം ഓകാസേ പോക്ഖരണിം ഖണാ’’തി വത്തും പന ന വട്ടതി. ‘‘കന്ദം ഖണ, മൂലം ഖണാ’’തി അനിയാമേത്വാ വത്തും വട്ടതി. ‘‘ഇമം വല്ലിം ഖണ, ഇമസ്മിം ഓകാസേ കന്ദം വാ മൂലം വാ ഖണാ’’തി വത്തും ന വട്ടതി. പോക്ഖരണിം സോധേന്തേഹി യോ കുടേഹി ഉസ്സിഞ്ചിതും സക്കാ ഹോതി തനുകകദ്ദമോ, തം അപനേതും വട്ടതി, ബഹലം ന വട്ടതി. ആതപേന സുക്ഖകദ്ദമോ ഫലതി, തത്ര യോ ഹേട്ഠാ പഥവിയാ അസമ്ബദ്ധോ, തമേവ അപനേതും വട്ടതി. ഉദകേന ഗതട്ഠാനേ ഉദകപപ്പടകോ നാമ ഹോതി, വാതപ്പഹാരേന ചലതി, തം അപനേതും വട്ടതി.

പോക്ഖരണീആദീനം തടം ഭിജ്ജിത്വാ ഉദകസാമന്താ പതതി, സചേ ഓമകചാതുമാസം ഓവട്ഠം, ഛിന്ദിതും വാ ഭിന്ദിതും വാ വട്ടതി, ചാതുമാസതോ ഉദ്ധം ന വട്ടതി. സചേ പന ഉദകേയേവ പതതി, ദേവേ അതിരേകചാതുമാസം ഓവട്ഠേപി ഉദകേയേവ ഉദകസ്സ പതിതത്താ വട്ടതി. പാസാണപിട്ഠിയം സോണ്ഡിം ഖണന്തി, സചേ തത്ഥ പഠമമേവ സുഖുമരജം പതതി, തഞ്ചേ ദേവേന ഓവട്ഠം ഹോതി, ചാതുമാസച്ചയേന അകപ്പിയപഥവീസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഉദകേ പരിയാദിണ്ണേ സോണ്ഡിം സോധേന്തേഹി തം വികോപേതും ന വട്ടതി. സചേ പഠമമേവ ഉദകേന പൂരതി, പച്ഛാ രജം പതതി, തം വികോപേതും വട്ടതി. തത്ഥ ഹി ദേവേ വസ്സന്തേപി ഉദകേയേവ ഉദകം പതതീതി. പിട്ഠിപാസാണേ സുഖുമരജം ഹോതി, ദേവേ ഫുസായന്തേ അല്ലീയതി, തമ്പി ചാതുമാസച്ചയേന വികോപേതും ന വട്ടതി. സചേ പന അകതപബ്ഭാരേ വമ്മികോ ഉട്ഠിതോ ഹോതി, യഥാസുഖം വികോപേതും വട്ടതി. സചേ അബ്ഭോകാസേ ഉട്ഠഹതി, ഓമകചാതുമാസം ഓവട്ഠോയേവ വട്ടതി. രുക്ഖാദീസു ആരുള്ഹഉപചികാമത്തികായപി ഏസേവ നയോ. ഗണ്ഡുപ്പാദഗൂഥമൂസികുക്കരഗോകണ്ടകാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

ഗോകണ്ടകോ നാമ ഗാവീനം ഖുരച്ഛിന്നകദ്ദമോ വുച്ചതി. സചേ പന ഹേട്ഠിമതലേന ഭൂമിസമ്ബന്ധോ ഹോതി, ഏകദിവസമ്പി ന വട്ടതി. കസിതട്ഠാനേപി നങ്ഗലച്ഛിന്നമത്തികാപിണ്ഡം ഗണ്ഹന്തസ്സ ഏസേവ നയോ. പുരാണസേനാസനം ഹോതി അച്ഛദനം വാ വിനട്ഠച്ഛദനം വാ, അതിരേകചാതുമാസം ഓവട്ഠം ജാതപഥവീസങ്ഖ്യമേവ ഗച്ഛതി. തതോ അവസേസം ഛദനിട്ഠകം വാ ഗോപാനസീആദികം ഉപകരണം വാ ‘‘ഇട്ഠകം ഗണ്ഹാമി ഗോപനസിം ഭിത്തിപാദം പദരത്ഥരണം പാസാണത്ഥമ്ഭം ഗണ്ഹാമീ’’തി സഞ്ഞായ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. തേന സദ്ധിം മത്തികാ പതതി, അനാപത്തി. ഭിത്തിമത്തികം ഗണ്ഹന്തസ്സ പന ആപത്തി. സചേ യാ യാ അതിന്താ തം തം ഗണ്ഹാതി, അനാപത്തി.

അന്തോഗേഹേ മത്തികാപുഞ്ജോ ഹോതി, തസ്മിം ഏകദിവസം ഓവട്ഠേ ഗേഹം ഛാദേന്തി, സചേ സബ്ബോ തിന്തോ ചാതുമാസച്ചയേന ജാതപഥവീയേവ. അഥസ്സ ഉപരിഭാഗോയേവ തിന്തോ, അന്തോ അതിന്തോ, യത്തകം തിന്തം തം കപ്പിയകാരകേഹി കപ്പിയവോഹാരേന അപനാമേത്വാ സേസം യഥാസുഖം വളഞ്ജേതും വട്ടതി. ഉദകേന തേമേത്വാ ഏകാബദ്ധായേവ ഹി ജാതപഥവീ ഹോതി, ന ഇതരാതി.

അബ്ഭോകാസേ മത്തികാപാകാരോ ഹോതി, അതിരേകചാതുമാസം ചേ ഓവട്ഠോ ജാതപഥവീസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. തത്ഥ ലഗ്ഗപംസും പന അല്ലഹത്ഥേന ഛുപിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതി. സചേ ഇട്ഠകപാകാരോ ഹോതി, യേഭുയ്യേനകഥലട്ഠാനേ തിട്ഠതി, യഥാസുഖം വികോപേതും വട്ടതി. അബ്ഭോകാസേ ഠിതമണ്ഡപത്ഥമ്ഭം ഇതോ ചിതോ ച സഞ്ചാലേത്വാ പഥവിം വികോപേന്തേന ഗഹേതും ന വട്ടതി, ഉജുകമേവ ഉദ്ധരിതും വട്ടതി. അഞ്ഞമ്പി സുക്ഖരുക്ഖം വാ സുക്ഖഖാണുകം വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ഏസേവ നയോ. നവകമ്മത്ഥം പാസാണം വാ രുക്ഖം വാ ദണ്ഡകേഹി ഉച്ചാലേത്വാ പവട്ടേന്താ ഗച്ഛന്തി, തത്ഥ പഥവീ ഭിജ്ജതി, സചേ സുദ്ധചിത്താ പവട്ടേന്തി, അനാപത്തി. അഥ പന തേന അപദേസേന പഥവിം ഭിന്ദിതുകാമായേവ ഹോന്തി, ആപത്തി. സാഖാദീനി കഡ്ഢന്താനമ്പി പഥവിയം ദാരൂനി ഫാലേന്താനമ്പി ഏസേവ നയോ.

പഥവിയം അട്ഠിസൂചികണ്ടകാദീസുപി യംകിഞ്ചി ആകോടേതും വാ പവേസേതും വാ ന വട്ടതി. പസ്സാവധാരായ വേഗേന പഥവിം ഭിന്ദിസ്സാമീതി ഏവം പസ്സാവമ്പി കാതും ന വട്ടതി, കരോന്തസ്സ ഭിജ്ജതി, ആപത്തി. വിസമഭൂമിം സമം കരിസ്സാമീതി സമ്മുഞ്ജനിയാ ഘംസിതുമ്പി ന വട്ടതി, വത്തസീസേനേവ ഹി സമ്മജ്ജിതബ്ബം. കേചി കത്തരയട്ഠിയാ ഭൂമിം കോട്ടേന്തി, പാദങ്ഗുട്ഠകേന വിലിഖന്തി, ‘‘ചങ്കമിതട്ഠാനം ദസ്സേസ്സാമാ’’തി പുനപ്പുനം ഭൂമിം ഭിന്ദന്താ ചങ്കമന്തി, സബ്ബം ന വട്ടതി. വീരിയസമ്പഗ്ഗഹത്ഥം പന സമണധമ്മം കരോന്തേന സുദ്ധചിത്തേന ചങ്കമിതും വട്ടതി, ‘‘ഹത്ഥം ധോവിസ്സാമാ’’തി പഥവിയം ഘംസന്തി, ന വട്ടതി. അഘംസന്തേന പന അല്ലഹത്ഥം പഥവിയം ഠപേത്വാ രജം ഗഹേതും വട്ടതി. കേചി കണ്ഡുകച്ഛുആദീഹി ആബാധികാ ഛിന്നതടാദീസു അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി ഘംസന്തി ന വട്ടതി.

൮൭. ഖണതി വാ ഖണാപേതി വാതി അന്തമസോ പാദങ്ഗുട്ഠകേനപി സമ്മജ്ജനീസലാകായപി സയം വാ ഖണതി, അഞ്ഞേന വാ ഖണാപേതി. ഭിന്ദതി വാ ഭേദാപേതി വാതി അന്തമസോ ഉദകമ്പി ഛഡ്ഡേന്തോ സയം വാ ഭിന്ദതി, അഞ്ഞേന വാ ഭിന്ദാപേതി. ദഹതി വാ ദഹാപേതി വാതി അന്തമസോ പത്തമ്പി പചന്തോ സയം വാ ദഹതി, അഞ്ഞേന വാ ദഹാപേതി. യത്തകേസു ഠാനേസു അഗ്ഗിം ദേതി വാ ദാപേതി വാ തത്തകാനി പാചിത്തിയാനി. പത്തം പചന്തേനപി ഹി പുബ്ബേ പക്കട്ഠാനേയേവ ഹി പചിതബ്ബോ. അദഡ്ഢായ പഥവിയാ അഗ്ഗിം ഠപേതും ന വട്ടതി. പത്തപചനകപാലസ്സ പന ഉപരി അഗ്ഗിം ഠപേതും വട്ടതി. ദാരൂനം ഉപരി ഠപേതി, സോ അഗ്ഗി താനി ദഹന്തോ ഗന്ത്വാ പഥവിം ദഹതി, ന വട്ടതി. ഇട്ഠകകപാലാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

തത്രാപി ഹി ഇട്ഠകാദീനംയേവ ഉപരി ഠപേതും വട്ടതി. കസ്മാ? തേസം അനുപാദാനത്താ. ന ഹി താനി അഗ്ഗിസ്സ ഉപാദാനസങ്ഖ്യം ഗച്ഛന്തി. സുക്ഖഖാണുസുക്ഖരുക്ഖാദീസുപി അഗ്ഗിം ദാതും ന വട്ടതി. സചേ പന പഥവിം അപ്പത്തമേവ നിബ്ബാപേത്വാ ഗമിസ്സാമീതി ദേതി, വട്ടതി. പച്ഛാ നിബ്ബാപേതും ന സക്കോതി, അവിസയത്താ അനാപത്തി. തിണുക്കം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തോ ഹത്ഥേ ഡയ്ഹമാനേ ഭൂമിയം പാതേതി, അനാപത്തി. പതിതട്ഠാനേയേവ ഉപാദാനം ദത്വാ അഗ്ഗിം കാതും വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ദഡ്ഢപഥവിയാ ച യത്തകം ഠാനം ഉസുമായ അനുഗതം, സബ്ബം വികോപേതും വട്ടതീതി തത്ഥേവ വുത്തം. യോ പന അജാനനകോ ഭിക്ഖു അരണീസഹിതേന അഗ്ഗിം നിബ്ബത്തേത്വാ ഹത്ഥേന ഉക്ഖിപിത്വാ ‘‘കിം കരോമീ’’തി വദതി, ‘‘ജാലേഹീ’’തി വത്തബ്ബോ, ‘‘ഹത്ഥോ ഡയ്ഹതീ’’തി വദതി, ‘‘യഥാ ന ഡയ്ഹതി തഥാ കരോഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. ‘‘ഭൂമിയം പാതേഹീ’’തി പന ന വത്തബ്ബോ. സചേ ഹത്ഥേ ഡയ്ഹമാനേ പാതേതി ‘‘പഥവിം ദഹിസ്സാമീ’’തി അപാതിതത്താ അനാപത്തി. പതിതട്ഠാനേ പന അഗ്ഗിം കാതും വട്ടതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം.

൮൮. അനാപത്തി ഇമം ജാനാതിആദീസു ‘‘ഇമസ്സ ഥമ്ഭസ്സ ആവാടം ജാന, മഹാമത്തികം ജാന, ഥുസമത്തികം ജാന, മഹാമത്തികം ദേഹി, ഥുസമത്തികം ദേഹി, മത്തികം ആഹര, പംസും ആഹര, മത്തികായ അത്ഥോ, പംസുനാ അത്ഥോ, ഇമസ്സ ഥമ്ഭസ്സ ആവാടം കപ്പിയം കരോഹി, ഇമം മത്തികം കപ്പിയം കരോഹി, ഇമം പംസും കപ്പിയം കരോഹീ’’തി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

അസഞ്ചിച്ചാതി പാസാണരുക്ഖാദീനി വാ പവട്ടേന്തസ്സ കത്തരദണ്ഡേന വാ ആഹച്ച ആഹച്ച ഗച്ഛന്തസ്സ പഥവീ ഭിജ്ജതി, സാ ‘‘തേന ഭിന്ദിസ്സാമീ’’തി ഏവം സഞ്ചിച്ച അഭിന്നത്താ അസഞ്ചിച്ച ഭിന്നാ നാമ ഹോതി. ഇതി അസഞ്ചിച്ച ഭിന്ദന്തസ്സ അനാപത്തി. അസതിയാതി അഞ്ഞവിഹിതോ കേനചി സദ്ധിം കിഞ്ചി കഥേന്തോ പാദങ്ഗുട്ഠകേന വാ കത്തരയട്ഠിയാ വാ പഥവിം വിലിഖന്തോ തിട്ഠതി, ഏവം അസതിയാ വിലിഖന്തസ്സ വാ ഭിന്ദന്തസ്സ വാ അനാപത്തി. അജാനന്തസ്സാതി അന്തോഗേഹേ ഓവട്ഠം ഛന്നം പഥവിം ‘‘അകപ്പിയപഥവീ’’തി ന ജാനാതി, ‘‘കപ്പിയപഥവീ’’തി സഞ്ഞായ വികോപേതി, ‘‘ഖണാമി ഭിന്ദാമി ദഹാമീ’’തി വാ ന ജാനാതി, കേവലം സങ്ഗോപനത്ഥായ ഖണിത്താദീനി വാ ഠപേതി, ഡയ്ഹമാനഹത്ഥോ വാ അഗ്ഗിം പാതേതി, ഏവം അജാനന്തസ്സ അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ.

തിസമുട്ഠാനം – കായചിത്തതോ വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി. കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

പഥവീഖണനസിക്ഖാപദം ദസമം.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന മുസാവാദവഗ്ഗോ പഠമോ.