൫. ചമ്മക്ഖന്ധകം

സോണകോളിവിസവത്ഥുകഥാ

൨൪൨. ചമ്മക്ഖന്ധകേ – ഇസ്സരിയാധിപച്ചന്തി ഇസ്സരഭാവേന ച അധിപതിഭാവേന ച സമന്നാഗതം. രജ്ജന്തി രാജഭാവം, രഞ്ഞാ കത്തബ്ബകിച്ചം വാ. സോണോ നാമ കോളിവിസോതി ഏത്ഥ സോണോതി തസ്സ നാമം; കോളിവിസോതി ഗോത്തം. പാദതലേസു ലോമാനീതി രത്തേസു പാദതലേസു സുഖുമാനി അഞ്ജനവണ്ണാനി കമ്മചിത്തീകതാനി ലോമാനി ജാതാനി ഹോന്തി. സോ കിര പുബ്ബേ അസീതിസഹസ്സാനം പുരിസാനം ജേട്ഠപുരിസോ ഹുത്വാ തേഹി സദ്ധിം പച്ചേകബുദ്ധസ്സ വസനട്ഠാനേ പണ്ണസാലം കത്വാ അത്തനോ സസ്സിരികം ഉണ്ണപാവാരകം പച്ചേകബുദ്ധസ്സ പാദേഹി അക്കമനട്ഠാനേ പാദപുഞ്ഛനികം കത്വാ ഠപേസി. തേമാസം പന സബ്ബേവ പച്ചേകബുദ്ധം ഉപട്ഠഹിംസു. അയം തസ്സ ച തേസഞ്ച അസീതിയാ ഗാമികസഹസ്സാനം പുബ്ബയോഗോ.

അസീതിഗാമികസഹസ്സാനീതി തേസു ഗാമേസു വസന്താനം കുലപുത്താനം അസീതിസഹസ്സാനി. കേനചിദേവ കരണീയേനാതി കേനചി കരണീയേന വിയ; ന പനസ്സ കിഞ്ചി കരണീയം അത്ഥി അഞ്ഞത്ര തസ്സ ദസ്സനാ. രാജാ കിര താനിപി അസീതികുലപുത്തസഹസ്സാനി സന്നിപാതാപേന്തോ ‘‘ഏവം അപരിസങ്കന്തോ സോണോ ആഗമിസ്സതീ’’തി സന്നിപാതാപേസി. ദിട്ഠധമ്മികേ അത്ഥേതി ‘‘കസിവണിജ്ജാദീനി ധമ്മേന കത്തബ്ബാനി, മാതാപിതരോ ധമ്മേന പോസിതബ്ബാ’’തി ഏവമാദിനാ നയേന ഇധലോകഹിതേ അത്ഥേ അനുസാസിത്വാ. സോ നോ ഭഗവാതി സോ അമ്ഹാകം ഭഗവാ തുമ്ഹേ സമ്പരായികേ അത്ഥേ അനുസാസിസ്സതീതി അത്ഥോ.

ഭഗവന്തം പടിവേദേമീതി ഭഗവന്തം ജാനാപേമി. പാടികായ നിമുജ്ജിത്വാതി സോപാനസ്സ ഹേട്ഠാ അഡ്ഢചന്ദപാസാണേ നിമുജ്ജിത്വാ. യസ്സ ദാനി ഭന്തേ ഭഗവാ കാലം മഞ്ഞതീതി യസ്സ തേസം ഹിതകിരിയത്ഥസ്സ ഭഗവാ കാലം ജാനാതി. വിഹാരപച്ഛായായന്തി വിഹാരപച്ചന്തേ ഛായായം. സമന്നാഹരന്തീതി പസാദവസേന പുനപ്പുനം മനസി കരോന്തി. ഭിയ്യോസോമത്തായാതി ഭിയ്യോസോമത്തായ പുന വിസിട്ഠതരം ദസ്സേഹീതി അത്ഥോ. അന്തരധായതീതി അദസ്സനം ഹോതി.

സോണസ്സ പബ്ബജ്ജാകഥാ

൨൪൩. ലോഹിതേന ഫുടോ ഹോതീതി ലോഹിതേന മക്ഖിതോ ഹോതി. ഗവാഘാതനന്തി യത്ഥ ഗാവോ ഹഞ്ഞന്തി, താദിസോതി അത്ഥോ. കുസലോ നാമ വീണായ വാദനകുസലോ. വീണായ തന്തിസ്സരേതി വീണായ തന്തിയാ സരേ. അച്ചായതാതി അതിആയതാ ഖരമുച്ഛിതാ. സരവതീതി സരസമ്പന്നാ. കമ്മഞ്ഞാതി കമ്മക്ഖമാ. അതിസിഥിലാതി മന്ദമുച്ഛനാ. സമേ ഗുണേ പതിട്ഠിതാതി മജ്ഝിമേ സരേ ഠപേത്വാ മുച്ഛിതാ. വീരിയസമതം അധിട്ഠഹാതി വീരിയസമ്പയുത്തസമതം അധിട്ഠാഹി, വീരിയം സമഥേന യോജേഹീതി അത്ഥോ. ഇന്ദ്രിയാനഞ്ച സമതം പടിവിജ്ഝാതി സദ്ധാദീനം ഇന്ദ്രിയാനം സമതം സമഭാവം. തത്ഥ സദ്ധം പഞ്ഞായ, പഞ്ഞഞ്ച സദ്ധായ, വീരിയം സമാധിനാ, സമാധിഞ്ച വീരിയേന യോജയമാനോ ഇന്ദ്രിയാനം സമതം പടിവിജ്ഝ. തത്ഥ ച നിമിത്തം ഗണ്ഹാഹീതി തസ്മിം സമഥേ സതി, യേന ആദാസേ മുഖബിമ്ബേനേവ നിമിത്തേന ഉപ്പജ്ജിതബ്ബം, തം സമഥനിമിത്തം വിപസ്സനാനിമിത്തം മഗ്ഗനിമിത്തം ഫലനിമിത്തഞ്ച ഗണ്ഹാഹി, നിബ്ബത്തേഹീതി അത്ഥോ.

൨൪൪. അഞ്ഞം ബ്യാകരേയ്യന്തി അരഹാ അഹന്തി ജാനാപേയ്യം. ഛ ഠാനാനീതി ഛ കാരണാനി. അധിമുത്തോ ഹോതീതി പടിവിജ്ഝിത്വാ പച്ചക്ഖം കത്വാ ഠിതോ ഹോതി. നേക്ഖമ്മാധിമുത്തോതിആദി സബ്ബം അരഹത്തവസേന വുത്തം. അരഹത്തഞ്ഹി സബ്ബകിലേസേഹി നിക്ഖന്തത്താ നേക്ഖമ്മം, തേഹേവ പവിവിത്തത്താ പവിവേകോ, ബ്യാപജ്ജാഭാവതോ അബ്യാപജ്ജം, ഉപാദാനസ്സ ഖയന്തേ ഉപ്പന്നത്താ ഉപാദാനക്ഖയോ, തണ്ഹാക്ഖയന്തേ ഉപ്പന്നത്താ തണ്ഹക്ഖയോ, സമ്മോഹാഭാവതോ അസമ്മോഹോതി ച വുച്ചതി.

കേവലം സദ്ധാമത്തകന്തി പടിവേധരഹിതം കേവലം പടിവേധപഞ്ഞായ അസമ്മിസ്സം സദ്ധാമത്തകം. പടിചയന്തി പുനപ്പുനം കരണേന വുഡ്ഢിം. വീതരാഗത്താതി മഗ്ഗപ്പടിവേധേന രാഗസ്സ വിഗതത്തായേവ നേക്ഖമ്മസങ്ഖാതം അരഹത്തം പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതോ ഹോതി. ഫലസമാപത്തിവിഹാരേനേവ വിഹരതി, തന്നിന്നമാനസോയേവ ഹോതീതി അത്ഥോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ.

ലാഭസക്കാരസിലോകന്തി ചതുപച്ചയലാഭഞ്ച തേസംയേവ സുകതഭാവഞ്ച വണ്ണഭണനഞ്ച. നികാമയമാനോതി ഇച്ഛമാനോ പത്ഥയമാനോ. പവിവേകാധിമുത്തോതി വിവേകേ അധിമുത്തോ അഹന്തി ഏവം അരഹത്തം ബ്യാകരോതീതി അത്ഥോ.

സീലബ്ബതപരാമാസന്തി സീലഞ്ച വതഞ്ച പരാമസിത്വാ ഗഹിതഗഹണമത്തം. സാരതോ പച്ചാഗച്ഛന്തോതി സാരഭാവേന ജാനന്തോ. അബ്യാപജ്ജാധിമുത്തോതി അബ്യാപജ്ജം അരഹത്തം ബ്യാകരോതീതി അത്ഥോ. ഇമിനാവ നയേന സബ്ബവാരേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഭുസാതി ബലവന്തോ. നേവസ്സ ചിത്തം പരിയാദിയന്തീതി ഏതസ്സ ഖീണാസവസ്സ ചിത്തം ഗഹേത്വാ ഠാതും ന സക്കോന്തി. അമിസ്സീകതന്തി അമിസ്സകതം. കിലേസാഹി ആരമ്മണേന സദ്ധിം ചിത്തം മിസ്സം കരോന്തി, തേസം അഭാവാ അമിസ്സീകതം. ഠിതന്തി പതിട്ഠിതം. ആനേഞ്ജപ്പത്തന്തി അചലനപ്പത്തം. വയഞ്ചസ്സാനുപസ്സതീതി തസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപ്പാദമ്പി വയമ്പി പസ്സതി.

നേക്ഖമ്മം അധിമുത്തസ്സാതി അരഹത്തം പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതസ്സ. സേസപദേഹിപി അരഹത്തമേവ കഥിതം. ഉപാദാനക്ഖയസ്സാതി ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം. അസമ്മോഹഞ്ച ചേതസോതി ചിത്തസ്സ ച അസമ്മോഹം അധിമുത്തസ്സ. ദിസ്വാ ആയതനുപ്പാദന്തി ആയതനാനം ഉപ്പാദഞ്ച വയഞ്ച ദിസ്വാ. സമ്മാ ചിത്തം വിമുച്ചതീതി സമ്മാ ഹേതുനാ നയേന ഇമായ വിപസ്സനായ പടിപത്തിയാ ഫലസമാപത്തിവസേന ചിത്തം വിമുച്ചതി, നിബ്ബാനാരമ്മണേ അധിമുച്ചതി. സന്തചിത്തസ്സാതി നിബ്ബുതചിത്തസ്സ. താദിനോതി ഇട്ഠാനിട്ഠേ അനുനയപടിഘേഹി അകമ്പിയത്താ താദീ, തസ്സ താദിനോ.

ദിഗുണാദിഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൫. അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീതി അരഹത്തം ബ്യാകരോന്തി. അത്ഥോ ച വുത്തോതി യേന അരഹാതി ഞായതി, സോ അത്ഥോ വുത്തോ. സുത്തത്ഥോ പന സുത്തവണ്ണനതോയേവ ഗഹേതബ്ബോ. അത്താ ച അനുപനീതോതി അഹം അരഹാതി ഏവം ബ്യഞ്ജനവസേന അത്താ ന ഉപനീതോ. അഥ ച പനിധേകച്ചേ മോഘപുരിസാതി അഞ്ഞേ പന തുച്ഛപുരിസാ ഹസമാനാ വിയ അസന്തമേവ അഞ്ഞം വചനമത്തേന സന്തം കത്വാ ബ്യാകരോന്തി. ഏകപലാസികന്തി ഏകപടലം. അസീതിസകടവാഹേതി ഏത്ഥ ദ്വേ സകടഭാരാ ഏകോ വാഹോതി വേദിതബ്ബോ. സത്തഹത്ഥികഞ്ച അനീകന്തി ഏത്ഥ ഛ ഹത്ഥിനിയോ ഏകോ ച ഹത്ഥീതി ഇദമേകം അനീകം. ഈദിസാനി സത്ത അനീകാനി സത്തഹത്ഥികം അനീകം നാമ. ദിഗുണാതി ദ്വിപടലാ. തിഗുണാതി തിപടലാ. ഗണങ്ഗുണൂപാഹനാതി ചതുപടലതോ പട്ഠായ വുച്ചതി.

സബ്ബനീലികാദിപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൬. സബ്ബനീലികാതി സബ്ബാവ നീലികാ. ഏസ നയോ സബ്ബപീതികാദീസുപി. തത്ഥ ച നീലികാ ഉമാപുപ്ഫവണ്ണാ ഹോതി, പീതികാ കണികാരപുപ്ഫവണ്ണാ, ലോഹിതികാ ജയസുമനപുപ്ഫവണ്ണാ, മഞ്ജിട്ഠികാ മഞ്ജിട്ഠവണ്ണാ ഏവ, കണ്ഹാ അദ്ദാരിട്ഠകവണ്ണാ, മഹാരങ്ഗരത്താ സതപദിപിട്ഠിവണ്ണാ, മഹാനാമരത്താ സമ്ഭിന്നവണ്ണാ ഹോതി പണ്ഡുപലാസവണ്ണാ. കുരുന്ദിയം പന ‘‘പദുമപുപ്ഫവണ്ണാ’’തി വുത്താ. ഏതാസു യംകിഞ്ചി ലഭിത്വാ രജനം ചോളകേന പുഞ്ഛിത്വാ വണ്ണം ഭിന്ദിത്വാ ധാരേതും വട്ടതി. അപ്പമത്തകേപി ഭിന്നേ വട്ടതിയേവ.

നീലകവദ്ധികാതി യാസം വദ്ധായേവ നീലാ. ഏസേവ നയോ സബ്ബത്ഥ. ഏതാപി വണ്ണഭേദം കത്വാ ധാരേതബ്ബാ. ഖല്ലകബദ്ധാതി പണ്ഹിപിധാനത്ഥം തലേ ഖല്ലകം ബന്ധിത്വാ കതാ. പുടബദ്ധാതി യോനകഉപാഹനാ വുച്ചതി, യാ യാവജങ്ഘതോ സബ്ബപാദം പടിച്ഛാദേതി. പാലിഗുണ്ഠിമാതി പലിഗുണ്ഠിത്വാ കതാ; യാ ഉപരി പാദമത്തമേവ പടിച്ഛാദേതി, ന ജങ്ഘം. തൂലപുണ്ണികാതി തൂലപിചുനാ പൂരേത്വാ കതാ. തിത്തിരപത്തികാതി തിത്തിരപത്തസദിസാ വിചിത്തബദ്ധാ. മേണ്ഡവിസാണവദ്ധികാതി കണ്ണികട്ഠാനേ മേണ്ഡകസിങ്ഗസണ്ഠാനേ വദ്ധേ യോജേത്വാ കതാ. അജവിസാണവദ്ധികാദീസുപി ഏസേവ നയോ. വിച്ഛികാളികാപി തത്ഥേവ വിച്ഛികനങ്ഗുട്ഠസണ്ഠാനേ വദ്ധേ യോജേത്വാ കതാ. മോരപിഞ്ഛപരിസിബ്ബിതാതി തലേസു വാ വദ്ധേസു വാ മോരപിഞ്ഛേഹി സുത്തകസദിസേഹി പരിസിബ്ബിതാ. ചിത്രാതി വിചിത്രാ; ഏതാസു യംകിഞ്ചി ലഭിത്വാ, സചേ താനി ഖല്ലകാദീനി അപനേത്വാ സക്കാ ഹോന്തി വളഞ്ജിതും, വളഞ്ജേതബ്ബാ. തേസു പന സതി വളഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടം. സീഹചമ്മപരിക്ഖടാ നാമ പരിയന്തേസു ചീവരേ അനുവാതം വിയ സീഹചമ്മം യോജേത്വാ കതാ. ലൂവകചമ്മപരിക്ഖടാതി പക്ഖിബിളാലചമ്മപരിക്ഖടാ. ഏതാസുപി യാ കാചി ലഭിത്വാ തം ചമ്മം അപനേത്വാ ധാരേതബ്ബാ.

൨൪൭. ഓമുക്കന്തി പടിമുഞ്ചിത്വാ അപനീതം. നവാതി അപരിഭുത്താ.

അജ്ഝാരാമേഉപാഹനപടിക്ഖേപകഥാ

൨൪൮. അഭിജീവനികസ്സാതി യേന സിപ്പേന അഭിജീവന്തി, ജീവികം കപ്പേന്തി, തസ്സ കാരണാതി അത്ഥോ. ഇധ ഖോ തം ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ തന്തി നിപാതമത്തം, ഇധ ഖോ ഭിക്ഖവേ സോഭേയ്യാഥാതി അത്ഥോ. യം തുമ്ഹേതി യേ തുമ്ഹേ. അഥ വാ യദി തുമ്ഹേതി വുത്തം ഹോതി. യദിസദ്ദസ്സ ഹി അത്ഥേ അയം നിപാതോ. ആചരിയേസൂതിആദിമ്ഹി പബ്ബജ്ജാചരിയോ, ഉപസമ്പദാചരിയോ, നിസ്സയാചാരിയോ, ഉദ്ദേസാചരിയോതി ഇമേ ചത്താരോപി ഇധ ആചരിയാ ഏവ. അവസ്സികസ്സ ഛബ്ബസ്സോ ആചരിയമത്തോ. സോ ഹി ചതുവസ്സകാലേ തം നിസ്സായ വച്ഛതി; ഏവം ഏകവസ്സസ്സ സത്തവസ്സോ, ദുവസ്സസ്സ അട്ഠവസ്സോ, തിവസ്സസ്സ നവവസ്സോ, ചതുവസ്സസ്സ ദസവസ്സോ. ഇമേപി ആചരിയമത്താ ഏവ. ഉപജ്ഝായസ്സ സന്ദിട്ഠസമ്ഭത്താ പന സഹായഭിക്ഖൂ, യേ വാ പന കേചി ദസഹി വസ്സേഹി മഹന്തതരാ തേ സബ്ബേപി ഉപജ്ഝായമത്താ നാമ. ഏത്തകേസു ഭിക്ഖൂസു അനുപാഹനേസു ചങ്കമന്തേസു സഉപാഹനസ്സ ചങ്കമതോ ആപത്തി.

൨൪൯. പാദഖീലാബാധോ നാമ പാദതോ ഖീലസദിസം മംസം നിക്ഖന്തം ഹോതി.

൨൫൧. തിണപാദുകാതി യേന കേനചി തിണേന കതപാദുകാ. ഹിന്താലപാദുകാതി ഖജ്ജൂരീപത്തേഹി കതപാദുകാ; ഹിന്താലപത്തേഹിപി ന വട്ടതിയേവ. കമലപാദുകാതി കമലതിണം നാമ അത്ഥി, തേന കതപാദുകാ; ഉസീരപാദുകാതിപി വദന്തി. കമ്ബലപാദുകാതി ഉണ്ണാഹി കതപാദുകാ. അസങ്കമനീയാതി ഭൂമിയം സുപ്പതിട്ഠിതാ നിച്ചലാ അസംഹാരിയാ.

൨൫൨. അങ്ഗജാതം ഛുപന്തീതി അങ്ഗജാതേനേവ അങ്ഗജാതം ഛുപന്തി. ഓഗാഹേത്വാ മാരേന്തീതി അന്തോ ഉദകേ ദള്ഹം ഗഹേത്വാ മാരേന്തി.

യാനാദിപടിക്ഖേപകഥാ

൨൫൩. ഇത്ഥിയുത്തേനാതി ധേനുയുത്തേന. പുരിസന്തരേനാതി പുരിസസാരഥിനാ. പുരിസയുത്തേനാതി ഗോണയുത്തേന. ഇത്ഥന്തരേനാതി ഇത്ഥിസാരഥിനാ. ഗങ്ഗാമഹിയായാതി ഗങ്ഗാമഹകീളികായ. പുരിസയുത്തം ഹത്ഥവട്ടകന്തി ഏത്ഥ പുരിസയുത്തം ഇത്ഥിസാരഥി വാ ഹോതു, പുരിസസാരഥി വാ വട്ടതി. ഹത്ഥവട്ടകം പന ഇത്ഥിയോ വാ വട്ടേന്തു പുരിസാ വാ, വട്ടതിയേവ. യാനുഗ്ഘാതേനാതി യാനം അഭിരുഹന്തസ്സ സബ്ബോ കായോ ചലതി തപ്പച്ചയാ. സിവികന്തി പീഠകസിവികം. പാടങ്കിന്തി വംസേ ലഗ്ഗേത്വാ കതം പടപോതലികം.

൨൫൪. ഉച്ചാസയനമഹാസയനനാനീതി ഏത്ഥ ഉച്ചാസയനന്തി പമാണാതിക്കന്തം മഞ്ചം. മഹാസയനന്തി അകപ്പിയത്ഥരണം, ആസന്ദീആദീസു ആസന്ദീതി പമാണാതിക്കന്താസനം. പല്ലങ്കോതി പാദേസു വാളരൂപാനി ഠപേത്വാ കതോ. ഗോനകോതി ദീഘലോമകോ മഹാകോജവോ; ചതുരങ്ഗുലാധികാനി കിര തസ്സ ലോമാനി. ചിത്തകാതി വാനചിത്രോ ഉണ്ണാമയത്ഥരണോ. പടികാതി ഉണ്ണാമയോ സേതത്ഥരണോ. പടലികാതി ഘനപുപ്ഫകോ ഉണ്ണാമയലോഹിതത്ഥരണോ; യോ ആമലകപട്ടോതിപി വുച്ചതി. തൂലികാതി പകതിതൂലികായേവ. വികതികാതി സീഹബ്യഗ്ഘാദിരൂപവിചിത്രോ ഉണ്ണാമയത്ഥരണോ. ഉദ്ദലോമീതി ഏകതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം; ‘‘ഉദ്ധലോമീ’’തിപി പാഠോ. ഏകന്തലോമീതി ഉഭതോ ഉഗ്ഗതലോമം ഉണ്ണാമയത്ഥരണം. കട്ടിസ്സന്തി രതനപരിസിബ്ബിതം കോസേയ്യകട്ടിസ്സമയം പച്ചത്ഥരണം. കോസേയ്യന്തി രതനപരിസിബ്ബിതം കോസിയസുത്തമയം പച്ചത്ഥരണം; സുദ്ധകോസേയ്യം പന വട്ടതി.

കുത്തകന്തി സോളസന്നം നാടകിത്ഥീനം ഠത്വാ നച്ചനയോഗ്ഗം ഉണ്ണാമയഅത്ഥരണം. ഹത്ഥത്ഥരഅസ്സത്ഥരാതി ഹത്ഥിഅസ്സപിട്ഠീസു അത്ഥരണകഅത്ഥരണാ ഏവ. രഥത്ഥരേപി ഏസേവ നയോ. അജിനപ്പവേണീതി അജിനചമ്മേഹി മഞ്ചപ്പമാണേന സിബ്ബിത്വാ കതാ പവേണീ. കദലീമിഗപവരപച്ചത്ഥരണന്തി കദലീമിഗചമ്മം നാമ അത്ഥി, തേന കതം പവരപച്ചത്ഥരണം, ഉത്തമപച്ചത്ഥരണന്തി അത്ഥോ. തം കിര സേതവത്ഥസ്സ ഉപരി കദലീമിഗചമ്മം പത്ഥരിത്വാ സിബ്ബിത്വാ കരോന്തി. സഉത്തരച്ഛദന്തി സഹ ഉത്തരച്ഛദനേന; ഉപരിബദ്ധേന രത്തവിതാനേന സദ്ധിന്തി അത്ഥോ. സേതവിതാനമ്പി ഹേട്ഠാ അകപ്പിയപച്ചത്ഥരണേ സതി ന വട്ടതി, അസതി പന വട്ടതി. ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനന്തി സീസൂപധാനഞ്ച പാദൂപധാനഞ്ചാതി മഞ്ചസ്സ ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനം, ഏതം ന കപ്പതി. യം പന ഏകമേവ ഉപധാനം ഉഭോസു പസ്സേസു രത്തം വാ ഹോതി, പദുമവണ്ണം വാ ചിത്രം വാ, സചേ പമാണയുത്തം, വട്ടതി. മഹാഉപധാനം പന പടിക്ഖിത്തം.

സബ്ബചമ്മപടിക്ഖേപാദികഥാ

൨൫൫. ദീപിച്ഛാപോതി ദീപിപോതകോ. ഓഗുമ്ഫിയന്തീതി ഭിത്തിദണ്ഡകാദീസു വേഠേത്വാ ബന്ധന്തി.

൨൫൬. അഭിനിസീദിതുന്തി അഭിനിസ്സായ നിസീദിതും; അപസ്സയം കത്വാ നിസീദിതുന്തി അത്ഥോ. ഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ സഉപാഹനേനാതി ഏത്ഥ ഗിലാനോ നാമ യോ ന സക്കോതി അനുപാഹനോ ഗാമം പവിസിതും.

൨൫൭. കുരരഘരേതി ഏവംനാമകേ നഗരേ; ഏതേനസ്സ ഗോചരഗാമോ വുത്തോ. പപതകേ പബ്ബതേതി പപതനാമകേ പബ്ബതേ; ഏതേനസ്സ നിവാസനട്ഠാനം വുത്തം. സോണോതി തസ്സ നാമം. കോടിഅഗ്ഘനകം പന കണ്ണപിളന്ധനകം ധാരേതി, തസ്മാ ‘‘കുടികണ്ണോ’’തി വുച്ചതി; കോടികണ്ണോതി അത്ഥോ. പാസാദികന്തി പസാദജനകം. പസാദനീയന്തി ഇദം തസ്സേവ അത്ഥവേവചനം. ഉത്തമദമഥസമഥന്തി ഉത്തമം ദമഥഞ്ച സമഥഞ്ച പഞ്ഞഞ്ച സമാധിഞ്ച കായൂപസമഞ്ച ചിത്തൂപസമഞ്ചാതിപി അത്ഥോ. ദന്തന്തി സബ്ബേസം വിസൂകായികവിപ്ഫന്ദിതാനം ഉപച്ഛിന്നത്താ ദന്തം; ഖീണകിലേസന്തി അത്ഥോ. ഗുത്തന്തി സംവരഗുത്തിയാ ഗുത്തം. സന്തിന്ദ്രിയന്തി യതിന്ദ്രിയം. നാഗന്തി ആഗുവിരഹിതം. തിണ്ണം മേ വസ്സാനം അച്ചയേനാതി മമ പബ്ബജ്ജാദിവസതോ പട്ഠായ തിണ്ണം വസ്സാനം അച്ചയേന. ഉപസമ്പദം അലത്ഥന്തി അഹം ഉപസമ്പദം അലഭിം. കണ്ഹുത്തരാതി കണ്ഹമത്തികുത്തരാ; ഉപരി വഡ്ഢിതകണ്ഹമത്തികാതി അത്ഥോ. ഗോകണ്ടകഹതാതി ഗുന്നം ഖുരേഹി അക്കന്തഭൂമിതോ സമുട്ഠിതേഹി ഗോകണ്ടകേഹി ഉപഹതാ. തേ കിര ഗോകണ്ടകേ ഏകപടലികാ ഉപാഹനാ രക്ഖിതും ന സക്കോന്തി; ഏവം ഖരാ ഹോന്തി. ഏരഗൂ, മോരഗൂ, മജ്ജാരൂ, ജന്തൂതി ഇമാ ചതസ്സോപി തിണജാതിയോ; ഏതേഹി കടസാരകേ ച തട്ടികായോ ച കരോന്തി. ഏത്ഥ ഏരഗൂതി ഏരകതിണം; തം ഓളാരികം. മോരഗൂതിണം തമ്ബസീസം മുദുകം സുഖസമ്ഫസ്സം, തേന കതതട്ടികാ നിപജ്ജിത്വാ വുട്ഠിതമത്തേ പുന ഉദ്ധുമാതാ ഹുത്വാ തിട്ഠതി. മജ്ജാരുനാ സാടകേപി കരോന്തി. ജന്തുസ്സ മണിസദിസോ വണ്ണോ ഹോതി. സേനാസനം പഞ്ഞപേസീതി ഭിസിം വാ കടസാരകം വാ പഞ്ഞപേസി; പഞ്ഞപേത്വാ ച പന സോണസ്സ ആരോചേതി – ‘‘ആവുസോ സത്ഥാ തയാ സദ്ധിം ഏകാവാസേ വസിതുകാമോ, ഗന്ധകുടിയംയേവ തേ സേനാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി.

൨൫൮. അയം ഖ്വസ്സ കാലോതി അയം ഖോ കാലോ ഭവേയ്യ. പരിദസ്സീതി പരിദസ്സേസി. ‘‘ഇദഞ്ചിദഞ്ച വദേയ്യാസീതി യം മേ ഉപജ്ഝായോ ജാനാപേസി, തസ്സ അയം കാലോ ഭവേയ്യ, ഹന്ദ ദാനി ആരോചേമി തം സാസന’’ന്തി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ.

൨൫൯. വിനയധരപഞ്ചമേനാതി അനുസ്സാവനാചരിയപഞ്ചമേന. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ സബ്ബപച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു ഗുണങ്ഗുണൂപാഹനന്തി ഏത്ഥ മനുസ്സചമ്മം ഠപേത്വാ യേന കേനചി ചമ്മേന ഉപാഹനാ വട്ടതി. ഉപാഹനകോസകസത്ഥകോസകകുഞ്ചികകോസകേസുപി ഏസേവ നയോ. ചമ്മാനി അത്ഥരണാനീതി ഏത്ഥ പന യംകിഞ്ചി ഏളകചമ്മം അജചമ്മഞ്ച അത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജിതും വാ നിസീദിതും വാ വട്ടതി. മിഗചമ്മേ ഏണീമിഗോ വാതമിഗോ പസദമിഗോ കുരങ്ഗമിഗോ മിഗമാതുകോ രോഹിതമിഗോതി ഏതേസംയേവ ചമ്മാനി വട്ടന്തി. അഞ്ഞേസം പന –

മക്കടോ കാളസീഹോ ച, സരഭോ കദലീമിഗോ;

യേ ച വാളമിഗാ കേചി, തേസം ചമ്മം ന വട്ടതി.

തത്ഥ വാളമിഗാതി സീഹബ്യഗ്ഘഅച്ഛതരച്ഛാ; ന കേവലഞ്ച ഏതേസംയേവ, യേസം പന ചമ്മം വട്ടതീതി വുത്തം, തേ ഠപേത്വാ അവസേസാ അന്തമസോ ഗോമഹിംസസസബിളാരാദയോപി സബ്ബേ ഇമസ്മിം അത്ഥേ വാളമിഗാത്വേവ വേദിതബ്ബാ. ഏതേസഞ്ഹി സബ്ബേസം ചമ്മം ന വട്ടതി. ന താവ തം ഗണനൂപഗം യാവ ന ഹത്ഥം ഗച്ഛതീതി യാവ ആഹരിത്വാ വാ ന ദിന്നം, തുമ്ഹാകം ഭന്തേ ചീവരം ഉപ്പന്നന്തി പഹിണിത്വാ വാ നാരോചിതം, താവ ഗണനം ന ഉപേതി. സചേ അനധിട്ഠിതം, വട്ടതി; അധിട്ഠിതഞ്ച ഗണനം ന ഉപേതീതി അത്ഥോ. യദാ പന ആനേത്വാ വാ ദിന്നം ഹോതി, ഉപ്പന്നന്തി വാ സുതം, തതോ പട്ഠായ ദസാഹമേവ പരിഹാരം ലഭതീതി.

ചമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.