൪. പവാരണാക്ഖന്ധകം

അഫാസുകവിഹാരകഥാ

൨൦൯. പവാരണാക്ഖന്ധകേ – നേവ ആലപേയ്യാമ ന സല്ലപേയ്യാമാതി ഏത്ഥ ആലാപോ നാമ പഠമവചനം; സല്ലാപോ പച്ഛിമവചനം. ഹത്ഥവിലങ്ഘകേനാതി ഹത്ഥുക്ഖേപകേന. പസുസംവാസന്തി പസൂനം വിയ സംവാസം. പസവോപി ഹി അത്തനോ ഉപ്പന്നം സുഖദുക്ഖം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ന ആരോചേന്തി, പടിസന്ഥാരം ന കരോന്തി, തഥാ ഏതേപി ന അകംസു; തസ്മാ നേസം സംവാസോ ‘‘പസുസംവാസോ’’തി വുച്ചതി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ന ഭിക്ഖവേ മൂഗബ്ബതം തിത്ഥിയസമാദാനന്തി ‘‘ഇമം തേമാസം ന കഥേതബ്ബ’’ന്തി ഏവരൂപം വതസമാദാനം ന കാതബ്ബം; അധമ്മകതികാ ഹേസാ. അഞ്ഞമഞ്ഞാനുലോമതാതി അഞ്ഞമഞ്ഞം വത്തും അനുലോമഭാവോ. ‘‘വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ’’തി ഹി വദന്തം സക്കാ ഹോതി കിഞ്ചി വത്തും; ന ഇതരം. ആപത്തിവുട്ഠാനതാ വിനയപുരേക്ഖാരതാതി ആപത്തീഹി വുട്ഠാനഭാവോ വിനയം പുരതോ കത്വാ ചരണഭാവോ. ‘‘വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ’’തി ഹി ഏവം വദന്തോ ആപത്തീഹി വുട്ഠഹിസ്സതി, വിനയഞ്ച പുരക്ഖത്വാ വിഹരിസ്സതീതി വുച്ചതി.

൨൧൦. സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ അജ്ജ പവാരണാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ പവാരേയ്യാതി അയം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ നാമ ഞത്തി; ഏവഞ്ഹി വുത്തേ തേവാചികം ദ്വേവാചികം ഏകവാചികഞ്ച പവാരേതും വട്ടതി. സമാനവസ്സികം ന വട്ടതി. ‘‘തേവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി വുത്തേ പന തേവാചികമേവ വട്ടതി, അഞ്ഞം ന വട്ടതി. ‘‘ദ്വേവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി വുത്തേ ദ്വേവാചികഞ്ച തേവാചികഞ്ച വട്ടതി, ഏകവാചികഞ്ച സമാനവസ്സികഞ്ച ന വട്ടതി. ‘‘ഏകവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി വുത്തേ പന ഏകവാചിക-ദ്വേവാചിക-തേവാചികാനി വട്ടന്തി, സമാനവസ്സികമേവ ന വട്ടതി. ‘‘സമാനവസ്സിക’’ന്തി വുത്തേ സബ്ബം വട്ടതി.

൨൧൧. അച്ഛന്തീതി നിസിന്നാവ ഹോന്തി, ന ഉട്ഠഹന്തി. തദമന്തരാതി തദന്തരാ; താവതകം കാലന്തി അത്ഥോ.

പവാരണാഭേദകഥാ

൨൧൨. ചാതുദ്ദസികാ ച പന്നരസികാ ചാതി ഏത്ഥ ചാതുദ്ദസികായ ‘‘അജ്ജ പവാരണാ ചാതുദ്ദസീ’’തി ഏവം പുബ്ബകിച്ചം കാതബ്ബം, പന്നരസികായ ‘‘അജ്ജ പവാരണാ പന്നരസീ’’തി.

പവാരണകമ്മേസു സചേ ഏകസ്മിം വിഹാരേ പഞ്ചസു ഭിക്ഖൂസു വസന്തേസു ഏകസ്സ പവാരണം ആഹരിത്വാ ചത്താരോ ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, ചതൂസു തീസു വാ വസന്തേസു ഏകസ്സ പവാരണം ആഹരിത്വാ തയോ വാ ദ്വേ വാ സങ്ഘഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, സബ്ബമേതം അധമ്മേനവഗ്ഗം പവാരണകമ്മം.

സചേ പന സബ്ബേപി പഞ്ച ജനാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, ചത്താരോ തയോ വാ ദ്വേ വാ വസന്താ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ സങ്ഘഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, സബ്ബമേതം അധമ്മേനസമഗ്ഗം പവാരണകമ്മം.

സചേ പഞ്ചസു ജനേസു ഏകസ്സ പവാരണം ആഹരിത്വാ ചത്താരോ സങ്ഘഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, ചതൂസു തീസു വാ ഏകസ്സ പവാരണം ആഹരിത്വാ തയോ വാ ദ്വേ വാ ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, സബ്ബമേതം ധമ്മേനവഗ്ഗം പവാരണകമ്മം.

സചേ പന സബ്ബേപി പഞ്ച ജനാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ സങ്ഘഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, ചത്താരോ വാ തയോ വാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേന്തി, ദ്വേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പവാരേന്തി, ഏകകോ വസന്തോ അധിട്ഠാനപവാരണം കരോതി, സബ്ബമേതം ധമ്മേനസമഗ്ഗം നാമ പവാരണകമ്മന്തി.

പവാരണാദാനാനുജാനനകഥാ

൨൧൩. ദിന്നാ ഹോതി പവാരണാതി ഏത്ഥ ഏവം ദിന്നായ പവാരണായ പവാരണാഹാരകേന സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം പവാരേതബ്ബം – ‘‘തിസ്സോ ഭന്തേ ഭിക്ഖു സങ്ഘം പവാരേതി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു തം ഭന്തേ സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി ഭന്തേ തിസ്സോ ഭിക്ഖു സങ്ഘം പവാരേതി…പേ… പടികരിസ്സതീ’’തി. സചേ പന വുഡ്ഢതരോ ഹോതി, ‘‘ആയസ്മാ ഭന്തേ തിസ്സോ’’തി വത്തബ്ബം; ഏവഞ്ഹി തേന തസ്സത്ഥായ പവാരിതം ഹോതീതി.

പവാരണം ദേന്തേന ഛന്ദമ്പി ദാതുന്തി ഏത്ഥ ഛന്ദദാനം ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇധാപി ച ഛന്ദദാനം അവസേസകമ്മത്ഥായ. തസ്മാ സചേ പവാരണം ദേന്തോ ഛന്ദം ദേതി, വുത്തനയേന ആഹടായ പവാരണായ തേന ച ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘേന ച പവാരിതമേവ ഹോതി. അഥ പവാരണമേവ ദേതി, ന ഛന്ദം, തസ്സ ച പവാരണായ ആരോചിതായ സങ്ഘേന ച പവാരിതേ സബ്ബേസം സുപ്പവാരിതം ഹോതി, അഞ്ഞം പന കമ്മം കുപ്പതി. സചേ ഛന്ദമേവ ദേതി ന പവാരണം, സങ്ഘസ്സ പവാരണാ ച സേസകമ്മാനി ച ന കുപ്പന്തി, തേന പന ഭിക്ഖുനാ അപ്പവാരിതം ഹോതി. പവാരണദിവസേ പന ബഹിസീമായം പവാരണം അധിട്ഠഹിത്വാ ആഗതേനപി ഛന്ദോ ദാതബ്ബോ, തേന സങ്ഘസ്സ പവാരണകമ്മം ന കുപ്പതി.

൨൧൮. അജ്ജ മേ പവാരണാതി ഏത്ഥ സചേ ചാതുദ്ദസികാ ഹോതി, ‘‘അജ്ജ മേ പവാരണാ ചാതുദ്ദസീ’’തി സചേ പന്നരസികാ ‘‘അജ്ജ മേ പവാരണാ പന്നരസീ’’തി ഏവം അധിട്ഠാതബ്ബം.

൨൧൯. തദഹുപവാരണായ ആപത്തിന്തിആദി വുത്തനയമേവ.

അനാപത്തിപന്നരസകാദികഥാ

൨൨൨. പുന പവാരേതബ്ബന്തി പുന പുബ്ബകിച്ചം കത്വാ ഞത്തിം ഠപേത്വാ സങ്ഘത്ഥേരതോ പട്ഠായ പവാരേതബ്ബം. സേസം ഉപോസഥക്ഖന്ധകവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൨൨൮. ആഗന്തുകേഹി ആവാസികാനം അനുവത്തിതബ്ബന്തി ‘‘അജ്ജ പവാരണാ ചാതുദ്ദസീ’’തി ഏതദേവ പുബ്ബകിച്ചം കാതബ്ബം. പന്നരസികവാരേപി ഏസേവ നയോ. ആവാസികേഹി നിസ്സീമം ഗന്ത്വാ പവാരേതബ്ബന്തി അസ്സാവസാനേ അയം പാളിമുത്തകവിനിച്ഛയോ – സചേ പുരിമികായ പഞ്ച ഭിക്ഖൂ വസ്സം ഉപഗതാ, പച്ഛിമികായപി പഞ്ച, പുരിമേഹി ഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരിതേ പച്ഛിമേഹി തേസം സന്തികേ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, ന ഏകസ്മിം ഉപോസഥഗ്ഗേ ദ്വേ ഞത്തിയോ ഠപേതബ്ബാ. സചേപി പച്ഛിമികായ ഉപഗതാ ചത്താരോ തയോ ദ്വേ ഏകോ വാ ഹോതി, ഏസേവ നയോ. അഥ പുരിമികായ ചത്താരോ പച്ഛിമികായപി ചത്താരോ തയോ ദ്വേ ഏകോ വാ ഏസേവ നയോ. അഥാപി പുരിമികായ തയോ, പച്ഛിമികായപി തയോ ദ്വേ വാ, ഏസേവ നയോ. ഇദഞ്ഹേത്ഥ ലക്ഖണം – സചേ പുരിമികായ ഉപഗതേഹി പച്ഛിമികായ ഉപഗതാ ഥോകതരാ ചേവ ഹോന്തി സമസമാ ച, സങ്ഘപവാരണായ ഗണം പൂരേന്തി, സങ്ഘപവാരണാവസേന ഞത്തി ഠപേതബ്ബാതി.

സചേ പന പുരിമികായ തയോ, പച്ഛിമികായ ഏകോ ഹോതി, തേന സദ്ധിം തേ ചത്താരോ ഹോന്തി, ചതുന്നം സങ്ഘഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേതും ന വട്ടതി. ഗണഞത്തിയാ പന സോ ഗണപൂരകോ ഹോതി, തസ്മാ ഗണവസേന ഞത്തിം ഠപേത്വാ പുരിമേഹി പവാരേതബ്ബം. ഇതരേന തേസം സന്തികേ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. സചേ പുരിമികായ ദ്വേ പച്ഛിമികായ ദ്വേ വാ ഏകോ വാ ഹോതി, ഏസേവ നയോ. സചേ പുരിമികായ ഏകോ, പച്ഛിമികായപി ഏകോ ഹോതി, ഏകേന ഏകസ്സ സന്തികേ പവാരേതബ്ബം, ഏകേന പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. സചേ പന പുരിമവസ്സൂപഗതേഹി പച്ഛിമവസ്സൂപഗതാ ഏകേനപി അധികതരാ ഹോന്തി, പഠമം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിത്വാ പച്ഛാ ഥോകതരേഹി തേസം സന്തികേ പവാരേതബ്ബം.

കത്തികചാതുമാസിനിയാ പവാരണായ പന സചേ പഠമം വസ്സൂപഗതേഹി മഹാപവാരണായ പവാരിതേഹി പച്ഛാ ഉപഗതാ അധികതരാ വാ സമസമാ വാ ഹോന്തി, പവാരണാഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേതബ്ബം. തേഹി പവാരിതേ പച്ഛാ ഇതരേഹി പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. അഥ മഹാപവാരണായ പവാരിതാ ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ഹോന്തി, പച്ഛിമവസ്സൂപഗതാ ഥോകതരാ വാ ഏകോ വാ, പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിട്ഠേ പച്ഛാ തേസം സന്തികേ തേന പവാരേതബ്ബം.

൨൩൩. ന ച ഭിക്ഖവേ അപ്പവാരണായ പവാരേതബ്ബം, അഞ്ഞത്ര സങ്ഘസാമഗ്ഗിയാതി ഏത്ഥ കോസമ്ബകസാമഗ്ഗീസദിസാവ സാമഗ്ഗീ വേദിതബ്ബാ. ‘‘അജ്ജ പവാരണാ സാമഗ്ഗീ’’തി ഏവഞ്ചേത്ഥ പുബ്ബകിച്ചം കാതബ്ബം. യേ പന കിസ്മിഞ്ചിദേവ അപ്പമത്തകേ പവാരണം ഠപേത്വാ സമഗ്ഗാ ഹോന്തി, തേഹി പവാരണായമേവ പവാരണാ കാതബ്ബാ. സാമഗ്ഗീപവാരണം കരോന്തേഹി ച പഠമപവാരണം ഠപേത്വാ പാടിപദതോ പട്ഠായ യാവ കത്തികചാതുമാസിനീ പുണ്ണമാ, ഏത്ഥന്തരേ കാതബ്ബാ, തതോ പച്ഛാ വാ പുരേ വാ ന വട്ടതി.

ദ്വേവാചികാദിപവാരണാകഥാ

൨൩൪. ദ്വേവാചികം പവാരേതുന്തി ഏത്ഥ ഞത്തിം ഠപേന്തേനാപി ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം സങ്ഘോ ദ്വേവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി വത്തബ്ബം, ഏകവാചികേ ‘‘ഏകവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി, സമാനവസ്സികേപി ‘‘സമാനവസ്സികം പവാരേയ്യാ’’തി വത്തബ്ബം, ഏത്ഥ ച ബഹൂപി സമാനവസ്സാ ഏകതോ പവാരേതും ലഭന്തി.

പവാരണാഠപനകഥാ

൨൩൬. ഭാസിതായ ലപിതായ അപരിയോസിതായാതി ഏത്ഥ സബ്ബസങ്ഗാഹികഞ്ച പുഗ്ഗലികഞ്ചാതി ദുവിധം പവാരണാഠപനം. തത്ഥ സബ്ബസങ്ഗാഹികേ ‘‘സുണാതു മേ ഭന്തേ സങ്ഘോ…പേ… സങ്ഘോ തേവാചികം പവാരേ’’ ഇതി സുകാരതോ യാവ രേകാരോ, താവ ഭാസിതാ ലപിതാ അപരിയോസിതാവ ഹോതി പവാരണാ. ഏത്ഥന്തരേ ഏകപദേപി ഠപേന്തേന ഠപിതാ ഹോതി പവാരണാ. ‘യ്യ’കാരേ പന പത്തേ പരിയോസിതാ ഹോതി, തസ്മാ തതോ പട്ഠായ ഠപേന്തേന ഠപിതാപി അട്ഠപിതാ ഹോതി. പുഗ്ഗലികഠപനേ പന – ‘‘സങ്ഘം ഭന്തേ പവാരേമി…പേ… തതിയമ്പി ഭന്തേ സങ്ഘം പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ…പേ… പസ്സന്തോ പടീ’’തി സങ്കാരതോ യാവ അയം സബ്ബപച്ഛിമോ ‘ടി’കാരോ താവ ഭാസിതാ ലപിതാ അപരിയോസിതാവ ഹോതി പവാരണാ, ഏത്ഥന്തരേ ഏകപദേപി ഠപേന്തേന ഠപിതാ ഹോതി പവാരണാ, ‘‘കരിസ്സാമീ’’തി വുത്തേ പന പരിയോസിതാ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘കരിസ്സാമീ’’തി ഏതസ്മിം പദേ പത്തേ ഠപിതാപി അട്ഠപിതാ ഹോതി. ഏസ നയോ ദ്വേവാചികഏകവാചികസമാനവസ്സികാസുപി. ഏതാസുപി ഹി ടികാരാവസാനംയേവ ഠപനഖേത്തന്തി.

൨൩൭. അനുയുഞ്ജിയമാനോതി ‘‘കിമ്ഹി നം ഠപേസീ’’തി പരതോ വുത്തനയേന പുച്ഛിയമാനോ. ഓമദ്ദിത്വാതി ഏതാനി ‘‘അലം ഭിക്ഖു മാ ഭണ്ഡന’’ന്തിആദീനി വചനാനി വത്വാ, വചനോമദ്ദനാ ഹി ഇധ ഓമദ്ദനാതി അധിപ്പേതാ. അനുദ്ധംസിതം പടിജാനാതീതി ‘‘അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസിതോ അയം മയാ’’തി ഏവം പടിജാനാതി. യഥാധമ്മന്തി സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസനേ പാചിത്തിയം; ഇതരേഹി ദുക്കടം. നാസേത്വാതി ലിങ്ഗനാസനായ നാസേത്വാ.

൨൩൮. സാസ്സ യഥാധമ്മം പടികതാതി ഏത്തകമേവ വത്വാ പവാരേഥാതി വത്തബ്ബാ, അസുകാ നാമ ആപത്തീതി ഇദം പന ന വത്തബ്ബം, ഏതഞ്ഹി കലഹസ്സ മുഖം ഹോതി.

വത്ഥുഠപനാദികഥാ

൨൩൯. ഇദം വത്ഥു പഞ്ഞായതി ന പുഗ്ഗലോതി ഏത്ഥ ചോരാ കിര അരഞ്ഞവിഹാരേ പോക്ഖരണിതോ മച്ഛേ ഗഹേത്വാ പചിത്വാ ഖാദിത്വാ അഗമംസു. സോ തം വിപ്പകാരം ദിസ്വാ ആരാമേ വാ കിഞ്ചി ധുത്തേന കതം വിപ്പകാരം ദിസ്വാ ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ ഇമിനാ കമ്മേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി സല്ലക്ഖേത്വാ ഏവമാഹ. വത്ഥും ഠപേത്വാ സങ്ഘോ പവാരേയ്യാതി ‘‘യദാ തം പുഗ്ഗലം ജാനിസ്സാമ, തദാ നം ചോദേസ്സാമ. ഇദാനി പന സങ്ഘോ പവാരേതൂ’’തി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ഇദാനേവ നം വദേഹീതി സചേ ഇമിനാ വത്ഥുനാ കഞ്ചി പുഗ്ഗലം പരിസങ്കസി, ഇദാനേവ നം അപദിസാഹീതി അത്ഥോ. സചേ അപദിസതി, തം പുഗ്ഗലം അനുവിജ്ജിത്വാ പവാരേതബ്ബം; നോ ചേ അപദിസതി, ഉപപരിക്ഖിത്വാ ജാനിസ്സാമാതി പവാരേതബ്ബം.

അയം പുഗ്ഗലോ പഞ്ഞായതി ന വത്ഥൂതി ഏത്ഥ ഏകോ ഭിക്ഖു മാലാഗന്ധവിലേപനേഹി ചേതിയം വാ പൂജേസി, അരിട്ഠം വാ പിവി, തസ്സ തദനുരൂപോ സരീരഗന്ധോ അഹോസി; സോ തം ഗന്ധം സന്ധായ ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവരൂപോ സരീരഗന്ധോ’’തി വത്ഥും പകാസേന്തോ ഏവമാഹ. പുഗ്ഗലം ഠപേത്വാ സങ്ഘോ പവാരേയ്യാതി ഏതം പുഗ്ഗലം ഠപേത്വാ സങ്ഘോ പവാരേതു. ഇദാനേവ നം വദേഹീതി യം ത്വം പുഗ്ഗലം ഠപേസി, തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഇദാനേവ ദോസം വദ. സചേ അയമസ്സ ദോസോതി വദതി, തം പുഗ്ഗലം സോധേത്വാ പവാരേതബ്ബം. അഥ നാഹം ജാനാമീതി വദതി, ഉപപരിക്ഖിത്വാ ജാനിസ്സാമാതി പവാരേതബ്ബം.

ഇദം വത്ഥു ച പുഗ്ഗലോ ച പഞ്ഞായതീതി പുരിമനയേനേവ ചോരേഹി മച്ഛേ ഗഹേത്വാ പചിത്വാ പരിഭുത്തട്ഠാനഞ്ച ഗന്ധാദീഹി നഹാനട്ഠാനഞ്ച ദിസ്വാ ‘‘പബ്ബജിതസ്സ കമ്മ’’ന്തി മഞ്ഞമാനോ സോ ഏവമാഹ. ഇദാനേവ നം വദേഹീതി ഇദാനേവ തേന വത്ഥുനാ പരിസങ്കിതം പുഗ്ഗലം വദേഹി; ഇദം പന ഉഭയമ്പി ദിസ്വാ ദിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ വിനിച്ഛിനിത്വാവ പവാരേതബ്ബം. കല്ലം വചനായാതി കല്ലം ചോദനായ; ചോദേതും വട്ടതീതി അത്ഥോ. കസ്മാ? പവാരണതോ പുബ്ബേ അവിനിച്ഛിതത്താ പച്ഛാ ച ദിസ്വാ ചോദിതത്താതി. ഉക്കോടനകം പാചിത്തിയന്തി ഇദഞ്ഹി ഉഭയം പുബ്ബേ പവാരണായ ദിസ്വാ വിനിച്ഛിനിത്വാവ ഭിക്ഖൂ പവാരേന്തി, തസ്മാ പുന തം ഉക്കോടേന്തസ്സ ആപത്തി.

ഭണ്ഡനകാരകവത്ഥുകഥാ

൨൪൦. ദ്വേ തയോ ഉപോസഥേ ചാതുദ്ദസികേ കാതുന്തി ഏത്ഥ ചതുത്ഥപഞ്ചമാ ദ്വേ, തതിയോ പന പകതിയാപി ചതുദ്ദസികോയേവാതി. തസ്മാ തതിയചതുത്ഥാ വാ തതിയചതുത്ഥപഞ്ചമാ വാ ദ്വേ തയോ ചാതുദ്ദസികാ കാതബ്ബാ. അഥ ചതുത്ഥേ കതേ സുണന്തി, പഞ്ചമോ ചാതുദ്ദസികോ കാതബ്ബോ. ഏവമ്പി ദ്വേ ചാതുദ്ദസികാ ഹോന്തി. ഏവം കരോന്താ ഭണ്ഡനകാരകാനം തേരസേ വാ ചാതുദ്ദസേ വാ ഇമേ പന്നരസീപവാരണം പവാരേസ്സന്തി. ഏവം പവാരേന്തേഹി ച ബഹിസീമായ സാമണേരേ ഠപേത്വാ ‘‘തേ ആഗച്ഛന്തീ’’തി സുത്വാ ലഹും ലഹും സന്നിപതിത്വാ പവാരേതബ്ബം. ഏതമത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘തേ ചേ ഭിക്ഖവേ…പേ… തഥാ കരോന്തൂ’’തി വുത്തം.

അസംവിഹിതാതി സംവിദഹനരഹിതാ ആഗമനജാനനത്ഥായ അകതസംവിദഹിതാ; അവിഞ്ഞാതാവ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. തേസം വിക്ഖിത്വാതി ‘‘കിലന്തത്ഥ മുഹുത്തം വിസ്സമഥാ’’തിആദിനാ നയേന സമ്മോഹം കത്വാതി അത്ഥോ. നോ ചേ ലഭേഥാതി നോ ചേ ബഹിസീമം ഗന്തും ലഭേയ്യും; ഭണ്ഡനകാരകാനം സാമണേരേഹി ച ദഹരഭിക്ഖൂഹി ച നിരന്തരം അനുബദ്ധാവ ഹോന്തി. ആഗമേ ജുണ്ഹേതി യം സന്ധായ ആഗമേ ജുണ്ഹേ പവാരേയ്യാമാതി ഞത്തിം ഠപേസും, തസ്മിം ആഗമേ ജുണ്ഹേ കോമുദിയാ ചാതുമാസിനിയാ അകാമാ പവാരേതബ്ബം, അവസ്സം പവാരേതബ്ബം, ന ഹി തം അതിക്കമിത്വാ പവാരേതും ലബ്ഭതി. തേഹി ചേ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖൂഹി പവാരിയമാനേതി ഏവം ചാതുമാസിനിയാ പവാരിയമാനേ.

പവാരണാസങ്ഗഹകഥാ

൨൪൧. അഞ്ഞതരോ ഫാസുവിഹാരോതി തരുണസമഥോ വാ തരുണവിപസ്സനാ വാ. പരിബാഹിരാ ഭവിസ്സാമാതി അനിബദ്ധരത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനാദിഭാവേന ഭാവനാനുയോഗം സമ്പാദേതും അസക്കോന്താ ബാഹിരാ ഭവിസ്സാമ. സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝം സന്നിപതിതബ്ബന്തി ഇമിനാ ഛന്ദദാനം പടിക്ഖിപതി. ഭിന്നസ്സ ഹി സങ്ഘസ്സ സമഗ്ഗകരണകാലേ തിണവത്ഥാരകസമഥേ ഇമസ്മിഞ്ച പവാരണാസങ്ഗഹേതി ഇമേസു തീസു ഠാനേസു ഛന്ദം ദാതും ന വട്ടതി. പവാരണാസങ്ഗഹോ നാമായം വിസ്സട്ഠകമ്മട്ഠാനാനം ഥാമഗതസമഥവിപസ്സനാനം സോതാപന്നാദീനഞ്ച ന ദാതബ്ബോ. തരുണസമഥവിപസ്സനാലാഭിനോ പന സബ്ബേ വാ ഹോന്തു, ഉപഡ്ഢാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ ഏകസ്സപി വസേന ദാതബ്ബോയേവ. ദിന്നേ പവാരണാസങ്ഗഹേ അന്തോവസ്സേ പരിഹാരോവ ഹോതി, ആഗന്തുകാ തേസം സേനാസനം ഗഹേതും ന ലഭന്തി. തേഹിപി ഛിന്നവസ്സേഹി ന ഭവിതബ്ബം, പവാരേത്വാ പന അന്തരാപി ചാരികം പക്കമിതും ലഭന്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘തേഹി ചേ ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമാഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പവാരണാക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.