൯. പാതിമോക്ഖട്ഠപനക്ഖന്ധകം

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസയാചനകഥാ

൩൮൩. പാതിമോക്ഖട്ഠപനക്ഖന്ധകേ – (നന്ദിമുഖിയാ രത്തിയാതി അരുണുട്ഠിതകാലേപി ഹി നന്ദിമുഖാ വിയ രത്തി ഖായതി. തേനാഹ ‘‘നന്ദിമുഖിയാ രത്തിയാ’’തി. അന്തോപൂതിന്തി അത്തചിത്തസന്താനേ കിലേസപൂതിഭാവേന അന്തോപൂതിം. അവസ്സുതന്തി കിലേസവസ്സനവസേന അവസ്സുതം. കസമ്ബുകജാതന്തി ആകിണ്ണദോസതായ സംകിലിട്ഠജാതം.) യാവ ബാഹാഗഹണാപി നാമാതി ‘‘അപരിസുദ്ധാ ആനന്ദ പരിസാ’’തി വചനം സുത്വായേവ ഹി തേന പക്കമിതബ്ബം സിയാ, ഏവം അപക്കമിത്വാ യാവ ബാഹാഗഹണാപി നാമ സോ മോഘപുരിസോ ആഗമേസ്സതി, അച്ഛരിയമിദന്തി ദസ്സേതി.

൩൮൪. ന ആയതകേനേവ പപാതോതി ന പഠമമേവ ഗമ്ഭീരോ; അനുപുബ്ബേന ഗമ്ഭീരോതി അത്ഥോ. ഠിതധമ്മോ വേലം നാതിവത്തതീതി വീചീനം ഓസക്കനകന്ദരം മരിയാദവേലം നാതിക്കമതി. തീരം വാഹേതീതി തീരതോ അപ്പേതി; ഉസ്സാരേതീതി അത്ഥോ. അഞ്ഞാപടിവേധോതി അരഹത്തപ്പത്തി.

൩൮൫. ഛന്നമതിവസ്സതീതി ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പടിച്ഛാദേന്തോ അഞ്ഞം നവം ആപത്തിം ആപജ്ജതി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം. വിവടം നാതിവസ്സതീതി ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ വിവരന്തോ അഞ്ഞം നാപജ്ജതി ഇദമേതം സന്ധായ വുത്തം.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസയാചനകഥാ നിട്ഠിതാ.

പാതിമോക്ഖസവനാരഹകഥാ

൩൮൬. ഠപിതം ഹോതി പാതിമോക്ഖന്തി ഏത്ഥ പുരേ വാ പച്ഛാ വാ ഠപിതമ്പി അട്ഠപിതം ഹോതി, ഖേത്തേ ഠപിതമേവ പന ഠപിതം നാമ ഹോതി. തസ്മാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അജ്ജുപോസഥോ പന്നരസോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരേയ്യാ’’തി ഏത്ഥ യാവ രേ-കാരം ഭണതി, താവ ഠപേതബ്ബം, ഇദഞ്ഹി ഖേത്തം. യ്യ-കാരേ പന വുത്തേ ഠപേന്തേന പച്ഛാ ഠപിതം നാമ ഹോതി. ‘‘സുണാതു മേ’’തി അനാരദ്ധേയേവ ഠപേന്തേന പുരേ ഠപിതം ഹോതി.

പാതിമോക്ഖസവനാരഹകഥാ നിട്ഠിതാ.

ധമ്മികാധമ്മികപാതിമോക്ഖട്ഠപനകഥാ

൩൮൭. അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ പാതിമോക്ഖം ഠപേതി അകതായാതി തേന പുഗ്ഗലേന സാ വിപത്തി കതാ വാ ഹോതു അകതാ വാ, പാതിമോക്ഖട്ഠപനകസ്സ സഞ്ഞാഅമൂലികവസേന അമൂലികാ ഹോതി. കതാകതായാതി കതഞ്ച അകതഞ്ച ഉഭയം ഗഹേത്വാ വുത്തം.

ധമ്മികം സാമഗ്ഗിം ന ഉപേതീതി കമ്മം കോപേതുകാമതായ സങ്ഘസ്സ കമ്മേ കരീയമാനേ നേവ ആഗച്ഛതി, ന ഛന്ദം ദേതി, സമ്മുഖീഭൂതോവ പടിക്കോസതി, തേന ദുക്കടം ആപജ്ജതി. ഇച്ചസ്സാപി സാപത്തികസ്സേവ പാതിമോക്ഖം ഠപിതം ഹോതി. പച്ചാദിയതീതി ‘‘പുന കാതബ്ബം കമ്മ’’ന്തി പച്ചാദിയതി, തേന ഉക്കോടനകേന പാചിത്തിയം ആപജ്ജതി. ഇച്ചസ്സാപി സാപത്തികസ്സേവ പാതിമോക്ഖം ഠപിതം ഹോതി.

ധമ്മികാധമ്മികപാതിമോക്ഖട്ഠപനകഥാ നിട്ഠിതാ.

ധമ്മികപാതിമോക്ഖട്ഠപനകഥാ

൩൮൮. യേഹി ആകാരേഹി യേഹി ലിങ്ഗേഹി യേഹി നിമിത്തേഹീതി ഏത്ഥ മഗ്ഗേനമഗ്ഗപടിപാദനാദീസു ആകാരാദിസഞ്ഞാ വേദിതബ്ബാ. തേന ദിട്ഠേന തേന സുതേന തായ പരിസങ്കായാതി ഏത്ഥ ദിട്ഠഞ്ച സുതഞ്ച പാളിയം ആഗതമേവ. സചേ പന തേഹി ദിട്ഠസുതേഹി പരിസങ്കം ഉപ്പാദേയ്യ, തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘തായ പരിസങ്കായാ’’തി.

ധമ്മികപാതിമോക്ഖട്ഠപനകഥാ നിട്ഠിതാ.

അത്താദാനഅങ്ഗകഥാ

൩൯൮. അത്താദാനം ആദാതുകാമേനാതി ഏത്ഥ സാസനം സോധേതുകാമോ ഭിക്ഖു യം അധികരണം അത്തനാ ആദിയതി, തം അത്താദാനന്തി വുച്ചതി. അകാലോ ഇമം അത്താദാനം ആദാതുന്തി ഏത്ഥ രാജഭയം ചോരഭയം ദുബ്ഭിക്ഖഭയം വസ്സാരത്തോതി അയം അകാലോ, വിപരീതോ കാലോ.

അഭൂതം ഇദം അത്താദാനന്തി അസന്തമിദം, മയാ അധമ്മോ വാ ധമ്മോതി, ധമ്മോ വാ അധമ്മോതി, അവിനയോ വാ വിനയോതി, വിനയോ വാ അവിനയോതി, ദുസ്സീലോ വാ പുഗ്ഗലോ സീലവാതി, സീലവാ വാ ദുസ്സീലോതി ഗഹിതോതി അത്ഥോ; വിപരിയായേന ഭൂതം വേദിതബ്ബം. അനത്ഥസംഹിതം ഇദം അത്താദാനന്തി ഏത്ഥ യം ജീവിതന്തരായായ വാ ബ്രഹ്മചരിയന്തരായായ വാ സംവത്തതി, ഇദം അനത്ഥസംഹിതം, വിപരീതം അത്ഥസംഹിതം നാമ.

ന ലഭിസ്സാമി സന്ദിട്ഠേ സമ്ഭത്തേ ഭിക്ഖൂതി അപ്പേകദാ ഹി രാജഭയാദീസു ഏവരൂപാ അത്തനോ പക്ഖസ്സ ഉപത്ഥമ്ഭകാ ഭിക്ഖൂ ലദ്ധും ന സക്കാ ഹോന്തി, തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ന ലഭിസ്സാമീ’’തി. അപ്പേകദാ പന ഖേമസുഭിക്ഖാദീസു ലദ്ധും സക്കാ ഹോന്തി, തം സന്ധായ ‘‘ലഭിസ്സാമീ’’തി വുത്തം.

ഭവിസ്സതി സങ്ഘസ്സ തതോനിദാനം ഭണ്ഡനന്തി കോസമ്ബകാനം വിയ ഭണ്ഡനം കലഹോ വിഗ്ഗഹോ വിവാദോ സങ്ഘഭേദോ ച ഭവിസ്സതീതി. പച്ഛാപി അവിപ്പടിസാരകരം ഭവിസ്സതീതി സുഭദ്ദം വുഡ്ഢപബ്ബജിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ പഞ്ചസതികസങ്ഗീതിം കരോന്തസ്സ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സേവ, ദസവത്ഥുകേ അധികരണേ ദസഭിക്ഖുസഹസ്സാനി നിഗ്ഗഹേത്വാ സത്തസതികസങ്ഗീതിം കരോന്തസ്സ ആയസ്മതോ യസസ്സേവ, സട്ഠിഭിക്ഖുസഹസ്സാനി നിഗ്ഗഹേത്വാ സഹസ്സികസങ്ഗീതിം കരോന്തസ്സ മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരസ്സേവ ച പച്ഛാ സമനുസ്സരണകരണം ഹോതി, സാസനസ്സ ച വിഗതുപക്കിലേസചന്ദിമസൂരിയസസ്സിരികതായ സംവത്തതി.

അത്താദാനഅങ്ഗകഥാ നിട്ഠിതാ.

ചോദകേനപച്ചവേക്ഖിതബ്ബധമ്മകഥാ

൩൯൯. അച്ഛിദ്ദേന അപ്പടിമംസേനാതിആദീസു യേന ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു യോ കോചി പഹടോ വാ ഹോതി, ഗിഹീനം ഗണ്ഡഫാലനാദീനി വേജ്ജകമ്മാനി വാ കതാനി, തസ്സ കായസമാചാരോ ഉപചികാഹി ഖായിതതാലപണ്ണമിവ ഛിദ്ദോ ച പടിമാസിതും യത്ഥ കത്ഥചി ഗഹേത്വാ ആകഡ്ഢിതും സക്കുണേയ്യതായ സപ്പടിമംസോ ച ഹോതി, വിപരീതോ അച്ഛിദ്ദോ അപ്പടിമംസോതി വേദിതബ്ബോതി. വചീസമാചാരോ പന മുസാവാദഓമസവാദപേസുഞ്ഞഅമൂലകാനുദ്ധംസനാദീഹി ഛിദ്ദോ ച സപ്പടിമംസോ ച ഹോതി, വിപരീതോ അച്ഛിദ്ദോ അപ്പടിമംസോ.

മേത്തം നു ഖോ മേ ചിത്തന്തി പലിബോധേ ഛിന്ദിത്വാ കമ്മട്ഠാനഭാവനാനുയോഗേന അധിഗതം മേത്തചിത്തം. അനാഘാതന്തി ആഘാതവിരഹിതം, വിക്ഖമ്ഭനവസേന വിഹതാഘാതന്തി അത്ഥോ. ഇദം പനാവുസോ കത്ഥ വുത്തം ഭഗവതാതി ഇദം സിക്ഖാപദം കതരസ്മിം നഗരേ വുത്തന്തി അത്ഥോ.

ചോദകേനപച്ചവേക്ഖിതബ്ബധമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

ചോദകേനഉപട്ഠാപേതബ്ബകഥാ

൪൦൦. കാലേന വക്ഖാമീതിആദീസു ഏകോ ഏകം ഓകാസം കാരേത്വാ ചോദേന്തോ കാലേന വദതി നാമ. സങ്ഘമജ്ഝഗണമജ്ഝസലാകഗ്ഗയാഗുഅഗ്ഗവിതക്കമാളകഭിക്ഖാചാരമഗ്ഗആസനസാലാദീസു ഉപട്ഠാകേഹി പരിവാരിതക്ഖണേ വാ ചോദേന്തോ അകാലേന വദതി നാമ. തച്ഛേന വദന്തോ ഭൂതേന വദതി നാമ. ‘‘അമ്ഭോ മഹല്ലക, പരിസാവചര, പംസുകൂലിക, ധമ്മകഥിക, പതിരൂപം തവ ഇദ’’ന്തി വദന്തോ ഫരുസേന വദതി നാമ. കാരണനിസ്സിതം പന കത്വാ ‘‘ഭന്തേ മഹല്ലകത്ഥ, പരിസാവചരാ, പംസുകൂലികാ, ധമ്മകഥികത്ഥ, പതിരൂപം തുമ്ഹാകം ഇദ’’ന്തി വദന്തോ സണ്ഹേന വദതി നാമ. കാരണനിസ്സിതം കത്വാ വദന്തോ അത്ഥസംഹിതേന വദതി നാമ. മേത്തചിത്തോ വക്ഖാമി നോ ദോസന്തരോതി മേത്തചിത്തം ഉപട്ഠപേത്വാ വക്ഖാമി, ന ദുട്ഠചിത്തോ ഹുത്വാ.

ചോദകേനഉപട്ഠാപേതബ്ബകഥാ നിട്ഠിതാ.

ചോദകചുദിതകപടിസംയുത്തകഥാ

൪൦൧. അജ്ഝത്തം മനസികരിത്വാതി അത്തനോ ചിത്തേ ഉപ്പാദേത്വാ. കാരുഞ്ഞതാതി കരുണാഭാവോ. ഇമിനാ കരുണഞ്ച കരുണാപുബ്ബഭാഗഞ്ച ദസ്സേതി. ഹിതേസിതാതി ഹിതഗവേസനതാ. അനുകമ്പിതാതി തേന ഹിതേന സംയോജനതാ. ദ്വീഹിപി മേത്തഞ്ച മേത്താപുബ്ബഭാഗഞ്ച ദസ്സേതി. ആപത്തിവുട്ഠാനതാതി ആപത്തിതോ വുട്ഠാപേത്വാ സുദ്ധന്തേ പതിട്ഠാപനാ. വത്ഥും ചോദേത്വാ സാരേത്വാ പടിഞ്ഞം ആരോപേത്വാ യഥാപടിഞ്ഞായ കമ്മകരണം വിനയപുരേക്ഖാരതാ നാമ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേതി യേ ഏതേ കാരുഞ്ഞതാതിആദിനാ നയേന വുത്താ, ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോതി.

സച്ചേ ച അകുപ്പേ ചാതി വചീസച്ചേ ച അകുപ്പനതായ ച. ചുദിതകേന ഹി സച്ചഞ്ച വത്തബ്ബം, കോപോ ച ന കാതബ്ബോ. നേവ അത്തനാ കുജ്ഝിതബ്ബോ, ന പരോ ഘട്ടേതബ്ബോതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ചോദകചുദിതകപടിസംയുത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

പാതിമോക്ഖട്ഠപനക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.