൮. വത്തക്ഖന്ധകം

ആഗന്തുകവത്തകഥാ

൩൫൭. വത്തക്ഖന്ധകേ ഇദാനി ആരാമം പവിസിസ്സാമീതി ഇമിനാ ഉപചാരസീമസമീപം ദസ്സേതി; തസ്മാ ഉപചാരസീമം പത്വാ ഉപാഹനാഓമുഞ്ചനാദി സബ്ബം കാതബ്ബം. ഗഹേത്വാതി ഉപാഹനദണ്ഡകേന ഗഹേത്വാ. പടിക്കമന്തീതി സന്നിപതന്തി. വിസ്സജ്ജേതബ്ബന്തി പത്ഥരിതബ്ബം. ഗോചരോ പുച്ഛിതബ്ബോതി ‘‘ഗോചരഗാമോ ആസന്നേ ഉദാഹു ദൂരേ, കാലസ്സേവ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം ഉദാഹു ദിവാ’’തി ഏവം ഭിക്ഖാചാരോ പുച്ഛിതബ്ബോ. അഗോചരോ നാമ മിച്ഛാദിട്ഠികാനം വാ ഗാമോ പരിച്ഛിന്നഭിക്ഖോ വാ ഗാമോ; യത്ഥ ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ ഭിക്ഖാ ദിയ്യതി, സോപി പുച്ഛിതബ്ബോ. പാനീയം പുച്ഛിതബ്ബന്തി ‘‘കിം ഇമിസ്സാ പോക്ഖരണിയാ പാനീയംയേവ പിവന്തി, നഹാനാദിപരിഭോഗമ്പി കരോന്തീ’’തി ഏവം പാനീയഞ്ചേവ പരിഭോജനീയഞ്ച പുച്ഛിതബ്ബം. കേസുചി ഠാനേസു വാളമിഗാ വാ അമനുസ്സാ വാ ഹോന്തി, തസ്മാ ‘‘കം കാലം പവിസിതബ്ബം, കം കാലം നിക്ഖമിതബ്ബ’’ന്തി പുച്ഛിതബ്ബം.

ബഹി ഠിതേനാതി ബഹി നിക്ഖമന്തസ്സ അഹിനോ വാ അമനുസ്സസ്സ വാ മഗ്ഗം ദത്വാ ഠിതേന നില്ലോകേതബ്ബോ. സചേ ഉസ്സഹതി സോധേതബ്ബോതി യദി സക്കോതി, സബ്ബോ വിഹാരോ സോധേതബ്ബോ. അസക്കോന്തേന അത്തനോ വസനോകാസോ ജഗ്ഗിതബ്ബോ. സബ്ബം സോധേതും സക്കോന്തസ്സ പന ദസ്സിതേ വിഹാരസോധനവത്തേ വിനിച്ഛയോ മഹാഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

ആഗന്തുകവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

ആവാസികവത്തകഥാ

൩൫൯. ആവാസികവത്തേ – ആസനം പഞ്ഞപേതബ്ബന്തി ഏവമാദി സബ്ബം വുഡ്ഢതരേ ആഗതേ ചീവരകമ്മം വാ നവകമ്മം വാ ഠപേത്വാപി കാതബ്ബം. ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജന്തേന സമ്മജ്ജനിം നിക്ഖിപിത്വാ തസ്സ വത്തം കാതും ആരഭിതബ്ബം. പണ്ഡിതോ ഹി ആഗന്തുകോ ‘‘സമ്മജ്ജാഹി താവ ചേതിയങ്ഗണ’’ന്തി വക്ഖതി. ഗിലാനഭേസജ്ജം കരോന്തേന പന സചേ നാതിആതുരോ ഗിലാനോ ഹോതി, ഭേസജ്ജം അകത്വാ വത്തമേവ കാതബ്ബം. മഹാഗിലാനസ്സ പന ഭേസജ്ജമേവ കാതബ്ബം. പണ്ഡിതോ ഹി ആഗന്തുകോ ‘‘കരോഹി താവ ഭേസജ്ജ’’ന്തി വക്ഖതി. പാനീയേന പുച്ഛന്തേന സചേ സകിം ആനീതം പാനീയം സബ്ബം പിവതി, ‘‘പുന ആനേമീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബോയേവ. അപിച ബീജനേനപി ബീജിതബ്ബോ, ബീജന്തേന സകിം പാദപിട്ഠിയം ബീജിത്വാ സകിം മജ്ഝേ സകിം സീസേ ബീജിതബ്ബം, ‘‘അലം ഹോതൂ’’തി വുത്തേന തതോ മന്ദതരം ബീജിതബ്ബം. പുന ‘‘അല’’ന്തി വുത്തേന തതോ മന്ദതരം ബീജിതബ്ബം. തതിയവാരം വുത്തേന ബീജനീ ഠപേതബ്ബാ. പാദാപിസ്സ ധോവിതബ്ബാ, ധോവിത്വാ സചേ അത്തനോ തേലം അത്ഥി, തേന മക്ഖേതബ്ബാ. നോ ചേ അത്ഥി, തസ്സ സന്തകേന മക്ഖേതബ്ബാ. ഉപാഹനാപുഞ്ഛനം പന അത്തനോ രുചിവസേന കാതബ്ബം. തേനേവ ഹേത്ഥ ‘‘സചേ ഉസ്സഹതീ’’തി വുത്തം. തസ്മാ ഉപാഹനാ അപുഞ്ഛന്തസ്സാപി അനാപത്തി. ‘‘കത്ഥ മയ്ഹം സേനാസനം പാപുണാതീ’’തി പുച്ഛിതേന സേനാസനം പഞ്ഞപേതബ്ബം, ‘‘ഏതം തുമ്ഹാകം സേനാസനം പാപുണാതീ’’തി ഏവം ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി അത്ഥോ. പപ്ഫോടേത്വാ ഹി പത്ഥരിതും പന വട്ടതിയേവ.

നവകസ്സ വത്തേ – പാനീയം ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി ‘‘ഏതം പാനീയം ഗഹേത്വാ പിവാഹീ’’തി ആചിക്ഖിതബ്ബം. പരിഭോജനീയേപി ഏസേവ നയോ. സേസം പുരിമസദിസമേവ. മഹാആവാസേപി അത്തനോ സന്തികം സമ്പത്തസ്സ ആഗന്തുകസ്സ വത്തം അകാതും ന ലഭതി.

ആവാസികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഗമികവത്തകഥാ

൩൬൦. ഗമികവത്തേസു ദാരുഭണ്ഡന്തി സേനാസനക്ഖന്ധകേ വുത്തം മഞ്ചപീഠാദി. മത്തികാഭണ്ഡമ്പി രജനഭാജനാദി സബ്ബം തത്ഥ വുത്തപ്പഭേദമേവ. തം സബ്ബം അഗ്ഗിസാലായ വാ അഞ്ഞതരസ്മിം വാ ഗുത്തട്ഠാനേ പടിസാമേത്വാ ഗന്തബ്ബം. അനോവസ്സകേ പബ്ഭാരേപി ഠപേതും വട്ടതി. സേനാസനം ആപുച്ഛിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ യം പാസാണപിട്ഠിയം വാ പാസാണത്ഥമ്ഭേസു വാ കതസേനാസനം, യത്ഥ ഉപചികാ നാരോഹന്തി, തം അനാപുച്ഛന്തസ്സാപി അനാപത്തി. ചതൂസു പാസാണകേസൂതിആദി ഉപചികാനം ഉപ്പത്തിട്ഠാനേ പണ്ണസാലാദിസേനാസനേ കത്തബ്ബാകാരദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അപ്പേവ നാമ അങ്ഗാനിപി സേസേയ്യുന്തി അയം അജ്ഝോകാസേ ഠപിതമ്ഹി ആനിസംസോ. ഓവസ്സകഗേഹേ പന തിണേസു ച മത്തികാപിണ്ഡേസു ച ഉപരി പതന്തേസു മഞ്ചപീഠാനം അങ്ഗാനിപി വിനസ്സന്തി.

ഗമികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

അനുമോദനവത്തകഥാ

൩൬൨. അനുമോദനവത്ഥുസ്മിം ഇദ്ധം അഹോസീതി സമ്പന്നം അഹോസി. ചതൂഹി പഞ്ചഹീതി സങ്ഘത്ഥേരേന അനുമോദനത്ഥായ നിസിന്നേ ഹേട്ഠാ പടിപാടിയാ ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബം. അനുഥേരേ നിസിന്നേ മഹാഥേരേന ച ഹേട്ഠാ ച തീഹി നിസീദിതബ്ബം. പഞ്ചമേ നിസിന്നേ ഉപരി ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബം. സങ്ഘത്ഥേരേന ഹേട്ഠാ ദഹരഭിക്ഖുസ്മിം അജ്ഝിട്ഠേപി സങ്ഘത്ഥേരതോ പട്ഠായ ചതൂഹി നിസീദിതബ്ബമേവ. സചേ പന അനുമോദകോ ഭിക്ഖു ‘‘ഗച്ഛഥ ഭന്തേ, ആഗമേതബ്ബകിച്ചം നത്ഥീ’’തി വദതി, ഗന്തും വട്ടതി. മഹാഥേരേന ‘‘ഗച്ഛാമ ആവുസോ’’തി വുത്തേ ‘‘ഗച്ഛഥാ’’തി വദതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. ‘‘ബഹിഗാമേ ആഗമേസ്സാമാ’’തി ആഭോഗം കത്വാപി ബഹിഗാമം ഗന്ത്വാ അത്തനോ നിസ്സിതകേ ‘‘തുമ്ഹേ തസ്സ ആഗമനം ആഗമേഥാ’’തി വത്വാപി ഗന്തും വട്ടതിയേവ. സചേ പന മനുസ്സാ അത്തനോ രുചികേന ഏകേന അനുമോദനം കാരേന്തി, നേവ തസ്സ അനുമോദതോ ആപത്തി, ന മഹാഥേരസ്സ ഭാരോ ഹോതി. ഉപനിസിന്നകഥായമേവ ഹി മനുസ്സേസു കഥാപേന്തേസു മഹാഥേരോ ആപുച്ഛിതബ്ബോ, മഹാഥേരേന ച അനുമോദനായ അജ്ഝിട്ഠോവ ആഗമേതബ്ബോതി ഇദമേത്ഥ ലക്ഖണം. വച്ചിതോതി സഞ്ജാതവച്ചോ; വച്ചപീളിതോതി അധിപ്പായോ.

അനുമോദനവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഭത്തഗ്ഗവത്തകഥാ

൩൬൪. ഭത്തഗ്ഗവത്തേ ‘‘അന്തോഗാമോ വാ ഹോതു വിഹാരോ വാ, മനുസ്സാനം പരിവേസനട്ഠാനം ഗച്ഛന്തേന ചീവരം പാരുപിത്വാ കായബന്ധനം ബന്ധനമേവ വട്ടതീ’’തി അട്ഠകഥാസു വുത്തം. ന ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അനുപഖജ്ജാതി ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അതിഅല്ലീയിത്വാ ന നിസീദിതബ്ബം. സചേ മഹാഥേരസ്സ നിസിന്നാസനേന സമകം ആസനം ഹോതി, ബഹൂസു ആസനേസു സതി ഏകം ദ്വേ ആസനാനി ഠപേത്വാ നിസീദിതബ്ബം. ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ പഞ്ഞത്താസനേസു അനിസീദിത്വാ മഹാഥേരേന നിസീദാതി വുത്തേന നിസീദിതബ്ബം. നോ ചേ മഹാഥേരോ വദതി, ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ആസനം ഉച്ച’’ന്തി വത്തബ്ബം. ‘‘നിസീദാ’’തി വുത്തേ നിസീദിതബ്ബം. സചേ പന ഏവം ആപുച്ഛിതേപി ന വദതി, നിസീദന്തസ്സ അനാപത്തി; മഹാഥേരസ്സേവ ആപത്തി. നവകോ ഹി ഏവരൂപേ ആസനേ അനാപുച്ഛാ നിസീദന്തോ ആപജ്ജതി, ഥേരോ ആപുച്ഛിതേ അനനുജാനന്തോ. ന സങ്ഘാടിം ഓത്ഥരിത്വാതി ന സങ്ഘാടിം അവത്ഥരിത്വാ നിസീദിതബ്ബം.

ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹീതി പത്തധോവനഉദകം സന്ധായ വുത്തം. ദക്ഖിണോദകം പന പുരതോ ആധാരകേ പത്തം ഠപേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. സാധുകന്തി ഉദകസദ്ദം അകരോന്തേന.

സൂപസ്സ ഓകാസോതി യഥാ സൂപസ്സ ഓകാസോ ഹോതി; ഏവം മത്തായ ഓദനോ ഗണ്ഹിതബ്ബോതി അത്ഥോ. സമകം സമ്പാദേഹീതി ഇദം ന കേവലം സപ്പിആദീസുയേവ ഓദനേപി വത്തബ്ബം. സപ്പിആദീസു പന യം അപ്പം ഹോതി ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ അനുരൂപകം, തം സബ്ബേസം സമകം സമ്പാദേഹീതി വുത്തേ മനുസ്സാനം വിഹസാ ഹോതി, തസ്മാ താദിസം സകിം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ ഗഹേത്വാ സേസം ന ഗഹേതബ്ബം.

ന താവ ഥേരേന ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി ഇദം യം പരിച്ഛിന്നഭിക്ഖുകം ഭത്തഗ്ഗം, യത്ഥ മനുസ്സാ സബ്ബേസം പാപേത്വാ ദാതുകാമാ ഹോന്തി, തം സന്ധായ വുത്തം. യം പന മഹാഭത്തഗ്ഗം ഹോതി, യത്ഥ ഏകസ്മിം പദേസേ ഭുഞ്ജന്തി, ഏകസ്മിം പദേസേ ഉദകം ദിയ്യതി, തത്ഥ യഥാസുഖം ഭുഞ്ജിതബ്ബം.

ന താവ ഉദകന്തി ഇദം ഹത്ഥധോവനഉദകം സന്ധായ വുത്തം. അന്തരാ പിപാസിതേന പന ഗലേ വിലഗ്ഗാമിസേന വാ പാനീയം പിവിത്വാ ഹത്ഥാ ന ധോവിതബ്ബാ. സചേ മനുസ്സാ ‘‘ധോവഥ ഭന്തേ പത്തഞ്ച ഹത്ഥേ ചാ’’തി വദന്തി, ഭിക്ഖൂ വാ ‘‘തുമ്ഹേ ഉദകം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, വട്ടതി.

നിവത്തന്തേനാതി ഭത്തഗ്ഗതോ ഉട്ഠായ നിവത്തന്തേന സങ്ഘേന ഏവം നിവത്തിതബ്ബന്തി ദസ്സേതി. കഥം? ‘‘നവകേഹീ’’തി സബ്ബം ദട്ഠബ്ബം. സമ്ബാധേസു ഹി ഘരേസു മഹാഥേരാനം നിക്ഖമനോകാസോ ന ഹോതി, തസ്മാ ഏവം വുത്തം. ഏവം നിവത്തന്തേഹി പന നവകേഹി ഗേഹദ്വാരേ ഠത്വാ ഥേരേസു നിക്ഖന്തേസു പടിപാടിയാ ഗന്തബ്ബം. സചേ പന മഹാഥേരാ ധുരേ നിസിന്നാ ഹോന്തി, നവകാ അന്തോഗേഹേ, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ പടിപാടിയാ ഏവ നിക്ഖമിതബ്ബം. കായേന കായം അഘട്ടേന്തേന യഥാ അന്തരേന മനുസ്സാ ഗന്തും സക്കോന്തി, ഏവം വിരളായ പടിപാടിയാ ഗന്തബ്ബം.

ഭത്തഗ്ഗവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

പിണ്ഡചാരികവത്തകഥാ

൩൬൬. പിണ്ഡചാരികവത്തേ – കമ്മം വാ നിക്ഖിപതീതി കപ്പാസം വാ സുപ്പം വാ മുസലം വാ യം ഗഹേത്വാ കമ്മം കരോന്തി, ഠിതാ വാ നിസിന്നാ വാ ഹോന്തി, തം നിക്ഖിപതി. ന ച ഭിക്ഖാദായികായാതി ഇത്ഥീ വാ ഹോതു പുരിസോ വാ, ഭിക്ഖാദാനസമയേ മുഖം ന ഉല്ലോകേതബ്ബം.

പിണ്ഡചാരികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

ആരഞ്ഞികവത്തകഥാ

൩൬൮. ആരഞ്ഞികവത്തേ – സേനാസനാ ഓതരിതബ്ബന്തി വസനട്ഠാനതോ നിക്ഖമിതബ്ബം.

പത്തം ഥവികായ പക്ഖിപിത്വാതി ഏത്ഥ സചേ ബഹിഗാമേ ഉദകം നത്ഥി, അന്തോഗാമേയേവ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ അഥ ബഹിഗാമേ അത്ഥി, ബഹിഗാമേ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ പത്തോ ധോവിത്വാ വോദകോ കത്വാ ഥവികായ പക്ഖിപിതബ്ബോ.

പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതബ്ബന്തി സചേ ഭാജനാനി നപ്പഹോന്തി, പാനീയമേവ പരിഭോജനീയമ്പി കത്വാ ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. ഭാജനം അലഭന്തേന വേളുനാളികായപി ഉപട്ഠാപേതബ്ബം. തമ്പി അലഭന്തസ്സ യഥാ സമീപേ ഉദകആവാടോ ഹോതി, ഏവം കാതബ്ബം. അരണിസഹിതേ സതി അഗ്ഗിം അകാതുമ്പി വട്ടതി. യഥാ ച ആരഞ്ഞികസ്സ, ഏവം കന്താരപ്പടിപന്നസ്സാപി അരണിസഹിതം ഇച്ഛിതബ്ബം. ഗണവാസിനോ പന തേന വിനാപി വട്ടതി. നക്ഖത്താനേവ നക്ഖത്തപദാനി.

ആരഞ്ഞികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

സേനാസനവത്തകഥാ

൩൬൯. സേനാസനവത്തേ – ദ്വാരം നാമ യസ്മാ മഹാവളഞ്ജം, തസ്മാ തത്ഥ ആപുച്ഛനകിച്ചം നത്ഥി, സേസാനി പന ഉദ്ദേസദാനാദീനി ആപുച്ഛിത്വാവ കാതബ്ബാനി. ദേവസികമ്പി ആപുച്ഛിതും വട്ടതി. അഥാപി ‘‘ഭന്തേ ആപുച്ഛിതമേവ ഹോതൂ’’തി വുത്തേ വുഡ്ഢതരോ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛതി, സയമേവ വാ ‘‘ത്വം യഥാസുഖം വിഹരാഹീ’’തി വദതി; ഏവമ്പി വട്ടതി. സഭാഗസ്സ വിസ്സാസേനാപി വട്ടതിയേവ. യേന വുഡ്ഢോ തേന പരിവത്തിതബ്ബന്തി വുഡ്ഢാഭിമുഖേന പരിവത്തിതബ്ബം. ഭോജനസാലാദീസുപി ഏവമേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

സേനാസനവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

ജന്താഘരവത്താദികഥാ

൩൭൧. ജന്താഘരവത്തേ – പരിഭണ്ഡന്തി ബഹിജഗതി.

൩൭൩. ആചമനവത്ഥുസ്മിം – സതി ഉദകേതി ഏത്ഥ സചേ ഉദകം അത്ഥി, പടിച്ഛന്നട്ഠാനം പന നത്ഥി, ഭാജനേന നീഹരിത്വാ ആചമിതബ്ബം. ഭാജനേ അസതി പത്തേന നീഹരിതബ്ബം. പത്തേപി അസതി അസന്തം നാമ ഹോതി. ‘‘ഇദം അതിവിവടം പുരതോ അഞ്ഞം ഉദകം ഭവിസ്സതീ’’തി ഗതസ്സ ഉദകം അലഭന്തസ്സേവ ഭിക്ഖാചാരവേലാ ഹോതി, കട്ഠേന വാ കേനചി വാ പുഞ്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം, ഭുഞ്ജിതുമ്പി അനുമോദനമ്പി കാതും വട്ടതി. ആഗതപടിപാടിയാതി വച്ചകുടിയം പസ്സാവട്ഠാനേ ന്ഹാനതിത്ഥേതി തീസുപി ആഗതപടിപാടിയേവ പമാണം.

൩൭൪. വച്ചകുടിവത്തേ – ന ദന്തകട്ഠം ഖാദന്തേനാതി അയം വച്ചകുടിയാപി അവച്ചകുടിയാപി സബ്ബത്ഥേവ പടിക്ഖേപോ. ന ഫരുസേന കട്ഠേനാതി ഫാലിതകട്ഠേന വാ ഖരേന വാ ഗണ്ഠികേന വാ കണ്ടകേന വാ സുസിരേന വാ പൂതിനാ വാ ന അവലേഖിതബ്ബം. അവലേഖനകട്ഠം പന അഗ്ഗഹേത്വാ പവിട്ഠസ്സ ആപത്തി നത്ഥി.

ന ആചമനസരാവകേതി സബ്ബസാധാരണട്ഠാനം സന്ധായേതം വുത്തം. തത്ര ഹി അഞ്ഞേ അഞ്ഞേ ആഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഉദകം ന സേസേതബ്ബം. യം പന സങ്ഘികേപി വിഹാരേ ഏകദേസേ നിബദ്ധഗമനത്ഥായ കതം ഠാനം ഹോതി പുഗ്ഗലികട്ഠാനം വാ, തസ്മിം വട്ടതി. വിരേചനം പിവിത്വാ പുനപ്പുനം പവിസന്തസ്സാപി വട്ടതിയേവ.

ഊഹതാതി ഊഹദിതാ; ബഹി വച്ചമക്ഖിതാതി അത്ഥോ. ധോവിതബ്ബാതി ഉദകം ആഹരിത്വാ ധോവിതബ്ബാ. ഉദകം അത്ഥി, ഭാജനം നത്ഥി, അസന്തം നാമ ഹോതി. ഭാജനം അത്ഥി, ഉദകം നത്ഥി, ഏതമ്പി അസന്തം. ഉഭയേ പന അസതി അസന്തമേവ, കട്ഠേന വാ കേനചി വാ പുഞ്ഛിത്വാ ഗന്തബ്ബം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ജന്താഘരവത്താദികഥാ നിട്ഠിതാ.

വത്തക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.