൫. ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകം

ഖുദ്ദകവത്ഥുകഥാ

൨൪൩. ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകേ – മല്ലമുട്ഠികാതി മുട്ഠികമല്ലാ. ഗാമമുദ്ദവാതി ഛവിരാഗമണ്ഡനാനുയുത്താ നാഗരികമനുസ്സാ. ഗാമമോദ്ദവാതിപി പാഠോ; ഏസേവത്ഥോ. ഥമ്ഭേതി ന്ഹാനതിത്ഥേ നിഖണിത്വാ ഠപിതത്ഥമ്ഭേ.

കുട്ടേതി ഇട്ഠകാസിലാദാരുകുട്ടാനം അഞ്ഞതരസ്മിം. അട്ടാനേ ന്ഹായന്തീതി ഏത്ഥ അട്ടാനം നാമ രുക്ഖം ഫലകം വിയ തച്ഛേത്വാ അട്ഠപദാകാരേന രാജിയോ ഛിന്ദിത്വാ ന്ഹാനതിത്ഥേ നിഖണന്തി, തത്ഥ ചുണ്ണാനി ആകിരിത്വാ മനുസ്സാ കായം ഘംസന്തി. ഗന്ധബ്ബഹത്ഥകേനാതി ന്ഹാനതിത്ഥേ ഠപിതേന ദാരുമയഹത്ഥേന, തേന കിര ചുണ്ണാനി ഗഹേത്വാ മനുസ്സാ സരീരം ഘംസന്തി. കുരുവിന്ദകസുത്തിയാതി കുരുവിന്ദകപാസാണചുണ്ണാനി ലാഖായ ബന്ധിത്വാ കതഗുളികകലാപകോ വുച്ചതി, തം ഉഭോസു അന്തേസു ഗഹേത്വാ സരീരം ഘംസന്തി. വിഗ്ഗയ്ഹ പരികമ്മം കാരാപേന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞം സരീരേന സരീരം ഘംസന്തി. മല്ലകം നാമ മകരദന്തകേ ഛിന്ദിത്വാ മല്ലകമൂലസണ്ഠാനേന കതം മല്ലകന്തി വുച്ചതി, ഇദം ഗിലാനസ്സാപി ന വട്ടതി.

൨൪൪. അകതമല്ലകം നാമ ദന്തേ അച്ഛിന്ദിത്വാ കതം, ഇദം അഗിലാനസ്സേവ ന വട്ടതി; ഇട്ഠകാഖണ്ഡം പന കപാലഖണ്ഡം വാ വട്ടതി. ഉക്കാസികന്തി വത്ഥവട്ടിം; തസ്മാ ന്ഹായന്തസ്സ യസ്സ കസ്സചി ന്ഹാനസാടകവട്ടിയാ പിട്ഠിം ഘംസിതും വട്ടതി. പുഥുപാണികന്തി ഹത്ഥപരികമ്മം വുച്ചതി, തസ്മാ സബ്ബേസം ഹത്ഥേന പിട്ഠിപരികമ്മം കാതും വട്ടതി.

൨൪൫. വല്ലികാതി കണ്ണതോ നിക്ഖന്തമുത്തോലമ്ബകാദീനം ഏതം അധിവചനം; ന കേവലഞ്ച വല്ലികാ ഏവ, യംകിഞ്ചി കണ്ണപിളന്ധനം അന്തമസോ താലപണ്ണമ്പി ന വട്ടതി. പാമങ്ഗന്തി യംകിഞ്ചി പലമ്ബകസുത്തം. കണ്ഠസുത്തകന്തി യംകിഞ്ചി ഗീവൂപഗആഭരണം. കടിസുത്തകന്തി യംകിഞ്ചി കടിപിളന്ധനം അന്തമസോ സുത്തതന്തുമത്തമ്പി. ഓവട്ടികന്തി വലയം. കായൂരാദീനി പാകടാനേവ, അക്ഖകാനം ഹേട്ഠാ ബാഹാഭരണം യംകിഞ്ചി ആഭരണം ന വട്ടതി.

൨൪൬. ദുമാസികം വാ ദുവങ്ഗുലം വാതി ഏത്ഥ സചേ കേസാ അന്തോദ്വേമാസേ ദ്വങ്ഗുലം പാപുണന്തി, അന്തോദ്വേമാസേവ ഛിന്ദിതബ്ബാ. ദ്വങ്ഗുലേഹി അതിക്കാമേതും ന വട്ടതി. സചേപി ന ദീഘാ, ദ്വേമാസതോ ഏകദിവസമ്പി അതിക്കാമേതും ന വട്ടതിയേവ; ഏവമയം ഉഭയേനപി ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോവ വുത്തോ, തതോ ഓരം പന നവട്ടനഭാവോ നാമ നത്ഥി.

കോച്ഛേന ഓസണ്ഠേന്തീതി കോച്ഛേന ഓലിഖിത്വാ സന്നിസീദാപേന്തി. ഫണകേനാതി ദന്തമയാദീസു യേന കേനചി. ഹത്ഥഫണകേനാതി ഹത്ഥേനേവ ഫണകിച്ചം കരോന്താ അങ്ഗുലീഹി ഓസണ്ഠേന്തി. സിത്ഥതേലകേനാതി മധുസിത്ഥകനിയ്യാസാദീസു യേന കേനചി ചിക്കലേന. ഉദകതേലകേനാതി ഉദകമിസ്സകേന തേലേന. മണ്ഡനത്ഥായ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം, ഉദ്ധലോമേന പന അനുലോമനിപാതനത്ഥം ഹത്ഥം തേമേത്വാ സീസം പുഞ്ഛിതബ്ബം. ഉണ്ഹാഭിതത്തരജസിരാനമ്പി അല്ലഹത്ഥേന പുഞ്ഛിതും വട്ടതി.

൨൪൭. ന ഭിക്ഖവേ ആദാസേ വാ ഉദകപത്തേ വാതി ഏത്ഥ കംസപത്താദീനിപി യേസു മുഖനിമിത്തം പഞ്ഞായതി, സബ്ബാനി ആദാസസങ്ഖമേവ ഗച്ഛന്തി. കഞ്ജിയാദീനിപി ച ഉദകപത്തസങ്ഖമേവ. തസ്മാ യത്ഥ കത്ഥചി ഓലോകേന്തസ്സ ദുക്കടം. ആബാധപച്ചയാതി ‘‘സഞ്ഛവി നു ഖോ മേ വണോ, ഉദാഹു ന താവാ’’തി ജാനനത്ഥം; ‘‘ജിണ്ണോ നു ഖോമ്ഹി നോ’’തി ഏവം ആയുസങ്ഖാരം ഓലോകനത്ഥമ്പി വട്ടതീതി വുത്തം.

മുഖം ആലിമ്പന്തീതി വിപ്പസന്നഛവിരാഗകരേഹി മുഖാലേപനേഹി ആലിമ്പന്തി. ഉമ്മദ്ദേന്തീതി നാനാഉമ്മദ്ദനേഹി ഉമ്മദ്ദേന്തി. ചുണ്ണേന്തീതി മുഖചുണ്ണകേന മക്ഖേന്തി. മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛേന്തീതി മനോസിലായ തിലകാദീനി ലഞ്ഛനാനി കരോന്തി, താനി ഹരിതാലാദീഹിപി ന വട്ടന്തിയേവ. അങ്ഗരാഗാദയോ പാകടായേവ. സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം.

൨൪൮. ന ഭിക്ഖവേ നച്ചം വാതിആദീസു യംകിഞ്ചി നച്ചം അന്തമസോ മോരനച്ചമ്പി ദസ്സനായ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം. സയമ്പി നച്ചന്തസ്സ വാ നച്ചാപേന്തസ്സ വാ ദുക്കടമേവ. ഗീതമ്പി യംകിഞ്ചി നടഗീതം വാ സാധുഗീതം വാ അന്തമസോ ദന്തഗീതമ്പി ‘‘യം ഗായിസ്സാമാ’’തി പുബ്ബഭാഗേ ഓകൂജന്താ കരോന്തി, ഏതമ്പി ന വട്ടതി. സയം ഗായന്തസ്സാപി ഗായാപേന്തസ്സാപി ദുക്കടമേവ. വാദിതമ്പി യംകിഞ്ചി ന വട്ടതി. യം പന നിട്ഠുഭന്തോ വാ സാസങ്കേ വാ ഠിതോ അച്ഛരികം വാ ഫോടേതി, പാണിം വാ പഹരതി, തത്ഥ അനാപത്തി. സബ്ബം അന്തരാരാമേ ഠിതസ്സ പസ്സതോ അനാപത്തി. ‘‘പസ്സിസ്സാമീ’’തി വിഹാരതോ വിഹാരം ഗച്ഛന്തസ്സ ആപത്തിയേവ. ആസനസാലായ നിസിന്നോ പസ്സതി, അനാപത്തി. ‘‘പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഉട്ഠഹിത്വാ ഗച്ഛതോ ആപത്തി. വീഥിയം ഠത്വാ ഗീവം പരിവത്തേത്വാ പസ്സതോപി ആപത്തിയേവ.

൨൪൯. സരകുത്തിന്തി സരകിരിയം. ഭങ്ഗോ ഹോതീതി അലദ്ധം ഉപ്പാദേതും ന സക്കോതി; ലദ്ധം സമാപജ്ജിതും. പച്ഛിമാ ജനതാതി അമ്ഹാകം ആചരിയാപി ഉപജ്ഝായാപി ഏവം ഗായിംസൂതി പച്ഛിമോ ജനോ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി; തഥേവ ഗായതി. ന ഭിക്ഖവേ ആയതകേനാതി ഏത്ഥ ആയതകോ നാമ തം തം വത്തം ഭിന്ദിത്വാ അക്ഖരാനി വിനാസേത്വാ പവത്തോ. ധമ്മേ പന സുത്തന്തവത്തം നാമ അത്ഥി, ജാതകവത്തം നാമ അത്ഥി, ഗാഥാവത്തം നാമ അത്ഥി, തം വിനാസേത്വാ അതിദീഘം കാതും ന വട്ടതി. ചതുരസ്സേന വത്തേന പരിമണ്ഡലാനി പദബ്യഞ്ജനാനി ദസ്സേതബ്ബാനി. സരഭഞ്ഞന്തി സരേന ഭണനം. സരഭഞ്ഞേ കിര തരങ്ഗവത്തധോതകവത്തഗലിതവത്താദീനി ദ്വത്തിംസ വത്താനി അത്ഥി. തേസു യം ഇച്ഛതി, തം കാതും ലഭതി. സബ്ബേസം പദബ്യഞ്ജനം അവിനാസേത്വാ വികാരം അകത്വാ സമണസാരുപ്പേന ചതുരസ്സേന നയേന പവത്തനംയേവ ലക്ഖണം.

ബാഹിരലോമിം ഉണ്ണിന്തി ഉണ്ണലോമാനി ബഹി കത്വാ ഉണ്ണപാവാരം പാരുപന്തി; തഥാ ധാരേന്തസ്സ ദുക്കടം. ലോമാനി അന്തോ കത്വാ പാരുപിതും വട്ടതി. സമണകപ്പകഥാ ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദവണ്ണനായം വുത്താ.

൨൫൧. ന ഭിക്ഖവേ അത്തനോ അങ്ഗജാതന്തി അങ്ഗജാതം ഛിന്ദന്തസ്സേവ ഥുല്ലച്ചയം. അഞ്ഞം പന കണ്ണനാസാഅങ്ഗുലിആദിം യംകിഞ്ചി ഛിന്ദന്തസ്സ താദിസം വാ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ദുക്കടം. അഹികീടദട്ഠാദീസു പന അഞ്ഞആബാധപച്ചയാ വാ ലോഹിതം വാ മോചേന്തസ്സ ഛിന്ദന്തസ്സ വാ അനാപത്തി.

൨൫൨. ചന്ദനഗണ്ഠി ഉപ്പന്നാ ഹോതീതി ചന്ദനഘടികാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. സോ കിര ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച ജാലാനി പരിക്ഖിപാപേത്വാ ഗങ്ഗായ നദിയാ കീളതി, തസ്സ നദീസോതേന വുയ്ഹമാനാ ചന്ദനഗണ്ഠി ആഗന്ത്വാ ജാലേ ലഗ്ഗാ, തമസ്സ പുരിസാ ആഹരിത്വാ അദംസു; ഏവം സാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി. ഇദ്ധിപാടിഹാരിയന്തി ഏത്ഥ വികുബ്ബനിദ്ധിപാടിഹാരിയം പടിക്ഖിത്തം, അധിട്ഠാനിദ്ധി പന അപ്പടിക്ഖിത്താതി വേദിതബ്ബാ.

ന ഭിക്ഖവേ സോവണ്ണമയോ പത്തോതിആദീസു സചേപി ഗിഹീ ഭത്തഗ്ഗേ സുവണ്ണതട്ടികാദീസു ബ്യഞ്ജനം കത്വാ ഉപനാമേന്തി, ആമസിതുമ്പി ന വട്ടതി. ഫലികമയകാചമയകംസമയാനി പന തട്ടികാദീനി ഭാജനാനി പുഗ്ഗലികപരിഭോഗേനേവ ന വട്ടന്തി, സങ്ഘികപരിഭോഗേന വാ ഗിഹിവികടാനി വാ വട്ടന്തി. ‘‘തമ്ബലോഹമയോപി പത്തോവ ന വട്ടതി, ഥാലകം പന വട്ടതീ’’തി ഇദം സബ്ബം കുരുന്ദിയം വുത്തം. മണിമയോതി ഏത്ഥ പന ഇന്ദനീലാദിമണിമയോ വുത്തോ. കംസമയോതി ഏത്ഥ വട്ടലോഹമയോപി സങ്ഗഹിതോ.

൨൫൩. ലിഖിതുന്തി തനുകരണത്ഥായേതം വുത്തം. പകതിമണ്ഡലന്തി മകരദന്തച്ഛിന്നകമണ്ഡലമേവ.

൨൫൪. ആവട്ടിത്വാതി അഞ്ഞമഞ്ഞം പഹരിത്വാ. പത്താധാരകന്തി ഏത്ഥ ‘‘ദന്തവല്ലിവേത്താദീഹി കതേ ഭൂമിആധാരകേ തയോ, ദാരുആധാരകേ ദ്വേ പത്തേ ഉപരൂപരി ഠപേതും വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന വുത്തം – ‘‘ഭൂമിആധാരകേ തിണ്ണം പത്താനം അനോകാസോ, ദ്വേ ഠപേതും വട്ടതി. ദാരുആധാരകദണ്ഡാധാരകേസുപി സുസജ്ജിതേസു ഏസേവ നയോ. ഭമകോടിസദിസോ പന ദാരുആധാരകോ തീഹി ദണ്ഡകേഹി ബദ്ധോ ദണ്ഡകാധാരോ ച ഏകസ്സപി പത്തസ്സ അനോകാസോ, തത്ഥ ഠപേത്വാപി ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ഏവ നിസീദിതബ്ബം. ഭൂമിയം പന നിക്കുജ്ജിത്വാ ഏകമേവ ഠപേതബ്ബ’’ന്തി.

മിഡ്ഢന്തേതി ആലിന്ദകമിഡ്ഢികാദീനം അന്തേ. സചേ പന പരിവത്തേത്വാ തത്ഥേവ പതിട്ഠാതി, ഏവരൂപായ വിത്ഥിണ്ണായ മിഡ്ഢിയാ ഠപേതും വട്ടതി. പരിഭണ്ഡന്തേതി ബാഹിരപസ്സേ കതായ തനുകമിഡ്ഢികായ അന്തേ. മിഡ്ഢിയം വുത്തനയേനേവേത്ഥാപി വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

ചോളകന്തി യം പത്ഥരിത്വാ പത്തോ ഠപീയതി; തസ്മിം പന അസതി കടസാരകേ വാ തട്ടികായ വാ മത്തികാപരിഭണ്ഡകതായ ഭൂമിയാ വാ യത്ഥ ന ദുസ്സതി, തഥാരൂപായ വാലികായ വാ ഠപേതും വട്ടതി. പംസുരജാദീസു പന ഖരഭൂമിയം വാ ഠപേന്തസ്സ ദുക്കടം. പത്തമാളകം ഇട്ഠകാഹി വാ ദാരൂഹി വാ കാതും വട്ടതി. പത്തകുണ്ഡോലികാതി മഹാമുഖകുണ്ഡസണ്ഠാനാ ഭണ്ഡകുക്ഖലികാ വുച്ചതി. യോ ലഗ്ഗേയ്യാതി യത്ഥ കത്ഥചി ലഗ്ഗേന്തസ്സ ദുക്കടമേവ. ചീവരവംസേപി ബന്ധിത്വാ ഠപേതും ന വട്ടതി. ഭണ്ഡകട്ഠപനത്ഥമേവ വാ കതം ഹോതു നിസീദനസയനത്ഥം വാ യത്ഥ കത്ഥചി മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ ഠപേന്തസ്സ ദുക്കടം, അഞ്ഞേന പന ഭണ്ഡകേന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ ഠപേതും വട്ടതി. അടനിയം ബന്ധിത്വാ ഓലമ്ബേതും വാ വട്ടതി, ബന്ധിത്വാപി ഉപരി ഠപേതും ന വട്ടതിയേവ. സചേ പന മഞ്ചോ വാ പീഠം വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ചീവരവംസാദീസു അട്ടകഛന്നേന ഠപിതം ഹോതി, തത്ഥ ഠപേതും വട്ടതി. അംസവദ്ധനകേന അംസകൂടേ ലഗ്ഗേത്വാ അങ്കേ ഠപേതും വട്ടതി. ഛത്തേ ഭത്തപൂരോപി അംസകൂടേ ലഗ്ഗിതപത്തോപി ഠപേതും ന വട്ടതി, ഭണ്ഡകേന പന സദ്ധിം ബന്ധിത്വാ വാ അട്ടകം കത്വാ വാ ഠപിതേ യോ കോചി ഠപേതും വട്ടതി.

൨൫൫. പത്തഹത്ഥേനാതി ഏത്ഥ ന കേവലം യസ്സ പത്തോ ഹത്ഥേ, സോ ഏവ പത്തഹത്ഥോ, ന കേവലഞ്ച കവാടമേവ പണാമേതും ന ലഭതി; അപിച ഖോ പന ഹത്ഥേ വാ പിട്ഠിപാദേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി സരീരാവയവേ പത്തസ്മിം സതി ഹത്ഥേന വാ പാദേന വാ സീസേന വാ യേന കേനചി സരീരാവയവേന കവാടം വാ പണാമേതും ഘടികം വാ ഉക്ഖിപിതും സൂചിം വാ കുഞ്ചികായ അപാപുരിതും ന ലഭതി. അംസകൂടേ പന പത്തം ലഗ്ഗേത്വാ യഥാസുഖം അവാപുരിതും ലഭതി.

തുമ്ബകടാഹന്തി ലാബുകടാഹം വുച്ചതി, തം പരിഹരിതും ന വട്ടതി. ലഭിത്വാ പന താവകാലികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഘടികടാഹേപി ഏസേവ നയോ. ഘടികടാഹന്തി ഘടികപാലം. അഭും മേതി ഉത്രാസവചനമേതം. സബ്ബപംസുകൂലികേനാതി ഏത്ഥ ചീവരഞ്ച മഞ്ചപീഠഞ്ച പംസുകൂലം വട്ടതി, അജ്ഝോഹരണീയം പന ദിന്നകമേവ ഗഹേതബ്ബം.

ചലകാനീതി ചബ്ബേത്വാ അപവിദ്ധാമിസാനി. അട്ഠികാനീതി മച്ഛമംസഅട്ഠികാനി. ഉച്ഛിട്ഠോദകന്തി മുഖവിക്ഖാലനോദകം. ഏതേസു യംകിഞ്ചി പത്തേന നീഹരന്തസ്സ ദുക്കടം. പത്തം പടിഗ്ഗഹം കത്വാ ഹത്ഥം ധോവിതുമ്പി ന ലഭതി. ഹത്ഥധോതപാദധോതഉദകമ്പി പത്തേ ആകിരിത്വാ നീഹരിതും ന വട്ടതി. അനുച്ഛിട്ഠം സുദ്ധപത്തം ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഗണ്ഹിതും ന വട്ടതി, വാമഹത്ഥേന പനേത്ഥ ഉദകം ആസിഞ്ചിത്വാ ഏകം ഉദകഗണ്ഡുസം ഗഹേത്വാ ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥേന ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്താവതാപി ഹി സോ ഉച്ഛിട്ഠപത്തോ ഹോതി, ഹത്ഥം പന ബഹി ഉദകേന വിക്ഖാലേത്വാ ഗഹേതും വട്ടതി. മച്ഛമംസഫലാഫലാദീനി ഖാദന്തോ യം തത്ഥ അട്ഠിം വാ ചലകം വാ ഛഡ്ഡേതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി. യം പന പടിഖാദിതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ലഭതി. അട്ഠികകണ്ടകാദീനി തത്ഥേവ കത്വാ ഹത്ഥേന ലുഞ്ചിത്വാ ഖാദിതും വട്ടതി. മുഖതോ നീഹടം പന യംകിഞ്ചി പുന ഖാദിതുകാമോ ഹോതി, തം പത്തേ ഠപേതും ന ലഭതി. സിങ്ഗിവേരനാളികേരഖണ്ഡാനി ഡംസിത്വാ പുന ഠപേതും ലഭതി.

൨൫൬. നമതകന്തി സത്ഥകവേഠനകം പിലോതികഖണ്ഡം. ദണ്ഡസത്ഥകന്തി പിപ്ഫലകം വാ അഞ്ഞമ്പി വാ യംകിഞ്ചി ദണ്ഡം യോജേത്വാ കതസത്ഥകം.

കണ്ണകിതാ ഹോന്തീതി മലഗ്ഗഹിതാ ഹോന്തി. കിണ്ണേന പൂരേതുന്തി കിണ്ണചുണ്ണേന പൂരേതും. സത്തുയാതി ഹലിദ്ദിമിസ്സകേന പിട്ഠചുണ്ണേന. സരിതകന്തി പാസാണചുണ്ണം വുച്ചതി; തേന പൂരേതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. മധുസിത്ഥകേന സാരേതുന്തി മധുസിത്ഥകേന മക്ഖേതും. സരിതകം പരിഭിജ്ജതീതി തം മക്ഖിതമധുസിത്ഥകം ഭിജ്ജതി. സരിതസിപാടികന്തി മധുസിത്ഥകപിലോതികം; സത്ഥകോസകസിപാടിയാ പന സരിതസിപാടികായ അനുലോമാതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. കഥിനന്തി നിസ്സേണിമ്പി തത്ഥ അത്ഥരിതബ്ബകടസാരകകിലഞ്ജാനം അഞ്ഞതരമ്പി. കഥിനരജ്ജുന്തി യായ ദുപട്ടചീവരം സിബ്ബന്താ കഥിനേ ചീവരമ്പി ബന്ധന്തി. കഥിനം നപ്പഹോതീതി ദീഘസ്സ ഭിക്ഖുനോ പമാണേന കതം കഥിനം; തത്ഥ രസ്സസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചീവരം പത്ഥരിയമാനം നപ്പഹോതി, അന്തോയേവ ഹോതി; ദണ്ഡകേ ന പാപുണാതീതി അത്ഥോ. ദണ്ഡകഥിനന്തി തസ്സ മജ്ഝേ ഇതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ പമാണേന അഞ്ഞം നിസ്സേണിം ബന്ധിതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ.

ബിദലകന്തി ദണ്ഡകഥിനപ്പമാണേന കടസാരകസ്സ പരിയന്തേ പടിസംഹരിത്വാ ദുഗുണകരണം. സലാകന്തി ദുപട്ടചീവരസ്സ അന്തരേ പവേസനസലാകം. വിനന്ധനരജ്ജുന്തി മഹാനിസ്സേണിയാ സദ്ധിം ഖുദ്ദകം നിസ്സേണിം വിനന്ധിതും രജ്ജും. വിനന്ധനസുത്തന്തി ഖുദ്ദകനിസ്സേണിയാ ചീവരം വിനന്ധിതും സുത്തകം. വിനന്ധിത്വാ ചീവരം സിബ്ബേതുന്തി തേന സുത്തകേന തത്ഥ ചീവരം വിനന്ധിത്വാ സിബ്ബിതും. വിസമാ ഹോന്തീതി കാചി ഖുദ്ദകാ ഹോന്തി, കാചി മഹന്താ. കളിമ്ഭകന്തി പമാണസഞ്ഞാകരണം യംകിഞ്ചി താലപണ്ണാദിം. മോഘസുത്തകന്തി വഡ്ഢകീനം ദാരൂസു കാളസുത്തേന വിയ ഹലിദ്ദിസുത്തേന സഞ്ഞാകരണം. അങ്ഗുലിയാ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തീതി സൂചിമുഖം അങ്ഗുലിയാ പടിച്ഛന്തി. പടിഗ്ഗഹന്തി അങ്ഗുലികോസകം.

൨൫൭. ആവേസനവിത്ഥകം നാമ യംകിഞ്ചി പാതിചങ്കോടകാദി. ഉച്ചവത്ഥുകന്തി പംസും ആകിരിത്വാ ഉച്ചവത്ഥുകം കാതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. ഓഗുമ്ഫേത്വാ ഉല്ലിത്താവലിത്തം കാതുന്തി ഛദനം ഓധുനിത്വാ ഘനദണ്ഡകം കത്വാ അന്തോ ചേവ ബഹി ച മത്തികായ ലിമ്പിതുന്തി അത്ഥോ. ഗോഘംസികായാതി വേളും വാ രുക്ഖദണ്ഡം വാ അന്തോകത്വാ തേന സദ്ധിം സങ്ഘരിതുന്തി അത്ഥോ. ബന്ധനരജ്ജുന്തി തഥാ സങ്ഘരിതസ്സ ബന്ധനരജ്ജും.

൨൫൮. കടച്ഛുപരിസ്സാവനം നാമ തീസു ദണ്ഡകേസു വിനന്ധിത്വാ കതം.

൨൫൯. യോ ന ദദേയ്യാതി അപരിസ്സാവനകസ്സേവ യോ ന ദദാതി, തസ്സ ആപത്തി. യോ പന അത്തനോ ഹത്ഥേ പരിസ്സാവനേ വിജ്ജമാനേപി യാചതി, തസ്സ ന അകാമാ ദാതബ്ബം. ദണ്ഡപരിസ്സാവനന്തി രജകാനം ഖാരപരിസ്സാവനം വിയ ചതൂസു പാദേസു ബദ്ധനിസ്സേണികായ സാടകം ബന്ധിത്വാ മജ്ഝേദണ്ഡകേ ഉദകം ആസിഞ്ചിതബ്ബം, തം ഉഭോപി കോട്ഠാസേ പൂരേത്വാ പരിസ്സവതി. ഓത്ഥരകം നാമ യം ഉദകേ ഓത്ഥരിത്വാ ഘടകേന ഉദകം ഗണ്ഹന്തി, തഞ്ഹി ചതൂസു ദണ്ഡകേസു വത്ഥം ബന്ധിത്വാ ഉദകേ ചത്താരോ ഖാണുകേ നിഖണിത്വാ തേസു ബന്ധിത്വാ സബ്ബപരിയന്തേ ഉദകതോ മോചേത്വാ മജ്ഝേ ഓത്ഥരിത്വാ ഘടേന ഉദകം ഗണ്ഹന്തി. മകസകുടികാതി ചീവരകുടികാ വുച്ചതി.

൨൬൦. അഭിസന്നകായാതി സേമ്ഹാദിദോസുസ്സന്നകായാ. അഗ്ഗളവട്ടി നാമ ദ്വാരബാഹായ സമപ്പമാണോയേവ അഗ്ഗളത്ഥമ്ഭോ വുച്ചതി, യത്ഥ തീണി ചത്താരി ഛിദ്ദാനി കത്വാ സൂചിയോ ദേന്തി. കപിസീസകം നാമ ദ്വാരബാഹം വിജ്ഝിത്വാ തത്ഥ പവേസിതോ അഗ്ഗളപാസകോ വുച്ചതി. സൂചികാതി തത്ഥ മജ്ഝേ ഛിദ്ദം കത്വാ പവേസിതാ. ഘടികാതി ഉപരി യോജിതാ. മണ്ഡലികം കാതുന്തി നീചവത്ഥുകം ചിനിതും. ധൂമനേത്തന്തി ധൂമനിക്ഖമനഛിദ്ദം. വാസേതുന്തി ഗന്ധേന വാസേതും. ഉദകട്ഠാനന്തി ഉദകത്ഥപനട്ഠാനം. തത്ഥ ഘടേന ഉദകം ഠപേത്വാ സരാവകേന വളഞ്ജേതബ്ബം. കോട്ഠകോതി ദ്വാരകോട്ഠകോ.

൨൬൧. തിസ്സോ പടിച്ഛാദിയോതി ഏത്ഥ ജന്താഘരപടിച്ഛാദി ച ഉദകപടിച്ഛാദി ച പരികമ്മം കരോന്തസ്സേവ വട്ടതി, സേസേസു അഭിവാദനാദീസു ന വട്ടതി. വത്ഥപടിച്ഛാദി സബ്ബകമ്മേസു വട്ടതി. ഉദകം ന ഹോതീതി ന്ഹാനോദകം ന ഹോതി.

൨൬൨. തുലന്തി പണ്ണികാനം വിയ ഉദകഉബ്ബാഹനകതുലം. കരകടകോ വുച്ചതി ഗോണേ വാ യോജേത്വാ ഹത്ഥേഹി വാ ഗഹേത്വാ ദീഘവരത്താദീഹി ആകഡ്ഢനയന്തം. ചക്കവട്ടകന്തി അരഹടഘടിയന്തം. ചമ്മഖണ്ഡം നാമ തുലായ വാ കരകടകേ വാ യോജേതബ്ബകം ചമ്മഭാജനം. പാകടാ ഹോതീതി അപരിക്ഖിത്താ ഹോതി. ഉദകപുഞ്ഛനീതി ദണ്ഡമയാപി വിസാണമയാപി ദാരുമയാപി വട്ടതി, തസ്സാ അസതി ചോളകേനാപി ഉദകം പച്ചുദ്ധരിതും വട്ടതി.

൨൬൩. ഉദകമാതികന്തി ഉദകസ്സ ആഗമനമാതികം. നില്ലേഖജന്താഘരം നാമ ആവിദ്ധപക്ഖപാസകം വുച്ചതി, ഗോപാനസീനം ഉപരി മണ്ഡലേ പക്ഖപാസകേ ഠപേത്വാ കതകൂടച്ഛദനസ്സേതം നാമം. ചാതുമാസം നിസീദനേനാതി നിസീദനേന ചത്താരോ മാസേ ന വിപ്പവസിതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

൨൬൪. പുപ്ഫാഭികിണ്ണേസൂതി പുപ്ഫേഹി സന്ഥതേസു. നമതകം നാമ ഏളകലോമേഹി കതം അവായിമം ചമ്മഖണ്ഡപരിഹാരേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ആസിത്തകൂപധാനം നാമ തമ്ബലോഹേന വാ രജതേന വാ കതായ പേളായ ഏതം അധിവചനം, പടിക്ഖിത്തത്താ പന ദാരുമയാപി ന വട്ടതി. മളോരികാതി ദണ്ഡധാരകോ വുച്ചതി. യട്ഠിആധാരകപണ്ണാധാരകപച്ഛികപിട്ഠാനിപി ഏത്ഥേവ പവിട്ഠാനി. ആധാരകസങ്ഖേപഗമനതോ ഹി പട്ഠായ ഛിദ്ദം വിദ്ധമ്പി അവിദ്ധമ്പി വട്ടതിയേവ. ഏകഭാജനേതി ഏത്ഥ സചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ഭാജനതോ ഫലം വാ പൂവം വാ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി, തസ്മിം അപഗതേ ഇതരസ്സ സേസകം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഇതരസ്സാപി തസ്മിം ഖീണേ പുന ഗഹേതും വട്ടതി.

൨൬൫. അട്ഠഹങ്ഗേഹീതി ഏത്ഥ ഏകേകേനപി അങ്ഗേന സമന്നാഗതസ്സ അന്തോസീമായ വാ നിസ്സീമം ഗന്ത്വാ നദീആദീസു വാ നിക്കുജ്ജിതും വട്ടതിയേവ. ഏവം നിക്കുജ്ജിതേ പന പത്തേ തസ്സ ഗേഹേ കോചി ദേയ്യധമ്മോ ന ഗഹേതബ്ബോ – ‘‘അസുകസ്സ ഗേഹേ ഭിക്ഖം മാ ഗണ്ഹിത്ഥാ’’തി അഞ്ഞേസു വിഹാരേസുപി പേസേതബ്ബം. ഉക്കുജ്ജനകാലേ പന യാവതതിയം യാചാപേത്വാ ഹത്ഥപാസം വിജഹാപേത്വാ ഞത്തിദുതിയകമ്മേന ഉക്കുജ്ജിതബ്ബോ.

൨൬൮. പുരക്ഖത്വാതി അഗ്ഗതോ കത്വാ. സംഹരന്തൂതി സംഹരിയന്തു. ചേലപടികന്തി ചേലസന്ഥരം. സോ കിര ‘‘സചേ അഹം പുത്തം ലച്ഛാമി, അക്കമിസ്സതി മേ ഭഗവാ ചേലപടിക’’ന്തി ഇമിനാ അജ്ഝാസയേന സന്ഥരി, അഭബ്ബോ ചേസ പുത്തലാഭായ; തസ്മാ ഭഗവാ ന അക്കമി. യദി അക്കമേയ്യ, പച്ഛാ പുത്തം അലഭന്തോ ‘‘നായം സബ്ബഞ്ഞൂ’’തി ദിട്ഠിം ഗണ്ഹേയ്യ. ഇദം താവ ഭഗവതോ അനക്കമനേ കാരണം. യസ്മാ പന ഭിക്ഖൂപി യേ അജാനന്താ അക്കമേയ്യും, തേ ഗിഹീനം പരിഭൂതാ ഭവേയ്യും; തസ്മാ ഭിക്ഖൂ പരിഭവതോ മോചേതും സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസി. ഇദം സിക്ഖാപദപഞ്ഞാപനേ കാരണം.

മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനേനാതി അപഗതഗബ്ഭാ വാ ഹോതു ഗരുഗബ്ഭാ വാ, ഏവരൂപേസു ഠാനേസു മങ്ഗലത്ഥായ യാചിയമാനേന അക്കമിതും വട്ടതി. ധോതപാദകം നാമ പാദധോവനട്ഠാനേ ധോതേഹി പാദേഹി അക്കമനത്ഥായ പച്ചത്ഥരണം അത്ഥതം ഹോതി, തം അക്കമിതും വട്ടതി.

൨൬൯. കതകം നാമ പദുമകണ്ണികാകാരം പാദഘംസനത്ഥം കണ്ടകേ ഉട്ഠാപേത്വാ കതം. തം വട്ടം വാ ഹോതു ചതുരസ്സാദിഭേദം വാ, ബാഹുലികാനുയോഗത്താ പടിക്ഖിത്തമേവ, നേവ പടിഗ്ഗഹേതും ന പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. സക്ഖരാതി പാസാണോ വുച്ചതി; പാസാണഫേണകോപി വട്ടതി. വിധൂപനന്തി വീജനീ വുച്ചതി. താലവണ്ടം പന താലപണ്ണേഹി വാ കതം ഹോതു വേളുദന്തവിലീവേഹി വാ മോരപിഞ്ഛേഹി വാ ചമ്മവികതീഹി വാ സബ്ബം വട്ടതി. മകസബീജനീ ദന്തമയവിസാണമയദണ്ഡകാപി വട്ടതി, വാകമയബീജനിയാ കേതകപാരോഹകുന്താലപണ്ണാദിമയാപി സങ്ഗഹിതാ.

൨൭൦. ഗിലാനസ്സ ഛത്തന്തി ഏത്ഥ യസ്സ കായഡാഹോ വാ പിത്തകോപോ വാ ഹോതി, ചക്ഖു വാ ദുബ്ബലം, അഞ്ഞോ വാ കോചി ആബാധോ വിനാ ഛത്തേന ഉപ്പജ്ജതി, തസ്സ ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ ഛത്തം വട്ടതി. വസ്സേ പന ചീവരഗുത്തത്ഥം വാളമിഗചോരഭയേസു ച അത്തഗുത്തത്ഥമ്പി വട്ടതി. ഏകപണ്ണച്ഛത്തം പന സബ്ബത്ഥേവ വട്ടതി.

അസിസ്സാതി അസി അസ്സ. വിജ്ജോതലതീതി വിജ്ജോതതി. ദണ്ഡസമ്മുതിന്തി ഏത്ഥ പമാണയുത്തോ ചതുഹത്ഥോയേവ ദണ്ഡോ സമ്മന്നിത്വാ ദാതബ്ബോ. തതോ ഊനാതിരിത്തോ വിനാപി സമ്മുതിയാ സബ്ബേസം വട്ടതി. സിക്കാ പന അഗിലാനസ്സ ന വട്ടതി, ഗിലാനസ്സാപി സമ്മന്നിത്വാവ ദാതബ്ബാ.

൨൭൩. രോമന്ഥകസ്സാതി ഏത്ഥ ഠപേത്വാ രോമന്ഥകം സേസാനം ആഗതം ഉഗ്ഗാരം മുഖേ സന്ധാരേത്വാ ഗിലന്താനം ആപത്തി. സചേ പന അസന്ധാരിതമേവ പരഗലം ഗച്ഛതി, വട്ടതി.

യം ദിയ്യമാനന്തി യം ദായകേഹി ദിയ്യമാനം പടിഗ്ഗഹിതഭാജനതോ ബഹി പതിതം, തം ഭിക്ഖുനാ സാമം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. ഇദം ഭോജനവഗ്ഗേ വണ്ണിതമേവ.

൨൭൪. കുപ്പം കരിസ്സാമീതി സദ്ദം കരിസ്സാമി. നഖാദീഹി നഖച്ഛേദനേ ആപത്തി നത്ഥി, അനുരക്ഖണത്ഥം പന നഖച്ഛേദനം അനുഞ്ഞാതം. വീസതിമട്ഠന്തി വീസതിപി നഖേ ലിഖിതമട്ഠേ കാരാപേന്തി. മലമത്തന്തി നഖതോ മലമത്തം അപകഡ്ഢിതും അനുജാനാമീതി അത്ഥോ.

൨൭൫. ഖുരസിപാടികന്തി ഖുരകോസകം. മസ്സും കപ്പാപേന്തീതി കത്തരിയാ മസ്സും ഛേദാപേന്തി. മസ്സും വഡ്ഢാപേന്തീതി മസ്സും ദീഘം കാരേന്തി. ഗോലോമികന്തി ഹനുകമ്ഹി ദീഘം കത്വാ ഠപിതം ഏളകമസ്സു വുച്ചതി. ചതുരസ്സകന്തി ചതുകോണം. പരിമുഖന്തി ഉരേ ലോമസംഹരണം. അഡ്ഢദുകന്തി ഉദരേ ലോമരാജിട്ഠപനം. ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി മസ്സുകപ്പാപനാദീസു സബ്ബത്ഥ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ആബാധപ്പച്ചയാ സമ്ബാധേ ലോമന്തി ഗണ്ഡവണരുധിആദിആബാധപ്പച്ചയാ. കത്തരികായാതി ഗണ്ഡവണരുധിസീസരോഗാബാധപ്പച്ചയാ. സക്ഖരാദീഹി നാസികാലോമഗ്ഗാഹാപനേ ആപത്തി നത്ഥി. അനുരക്ഖണത്ഥം പന സണ്ഡാസോ അനുഞ്ഞാതോ. ന ഭിക്ഖവേ പലിതം ഗാഹാപേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ യം ഭമുകായ വാ നലാടേ വാ ദാഠികായ വാ ഉഗ്ഗന്ത്വാ ബീഭച്ഛം ഠിതം, താദിസം ലോമം പലിതം വാ അപലിതം വാ ഗാഹാപേതും വട്ടതി.

൨൭൭. കംസപത്ഥരികാതി കംസഭണ്ഡവാണിജാ. ബന്ധനമത്തന്തി വാസികത്തരയട്ഠിആദീനം ബന്ധനമത്തം.

൨൭൮. ന ഭിക്ഖവേ അകായബന്ധനേനാതി ഏത്ഥ അബന്ധിത്വാ നിക്ഖമന്തേന യത്ഥ സരതി, തത്ഥ ബന്ധിതബ്ബം. ആസനസാലായ ബന്ധിസ്സാമീതി ഗന്തും വട്ടതി. സരിത്വാ യാവ ന ബന്ധതി, ന താവ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം. കലാബുകം നാമ ബഹുരജ്ജുകം. ദേഡ്ഡുഭകം നാമ ഉദകസപ്പസീസസദിസം. മുരജം നാമ മുരജവട്ടിസണ്ഠാനം വേഠേത്വാ കതം. മദ്ദവീണം നാമ പാമങ്ഗസണ്ഠാനം. ഈദിസഞ്ഹി ഏകമ്പി ന വട്ടതി, പഗേവ ബഹൂനി. പട്ടികം സൂകരന്തകന്തി ഏത്ഥ പകതിവീതാ വാ മച്ഛകണ്ടകവായിമാ വാ പട്ടികാ വട്ടതി, സേസാ കുഞ്ജരച്ഛികാദിഭേദാ ന വട്ടന്തി. സൂകരന്തകം നാമ കുഞ്ജികാകോസകസണ്ഠാനം ഹോതി. ഏകരജ്ജുകം പന മുദ്ദികകായബന്ധനഞ്ച സൂകരന്തകം അനുലോമേതി. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ മുരജം മദ്ദവീണന്തി ഇദം ദസാസുയേവ അനുഞ്ഞാതം. പാമങ്ഗദസാ ചേത്ഥ ചതുന്നം ഉപരി ന വട്ടതി. സോഭണം നാമ വേഠേത്വാ മുഖവട്ടിസിബ്ബനം. ഗുണകം നാമ മുദിങ്ഗസണ്ഠാനേന സിബ്ബനം; ഏവം സിബ്ബിതാ ഹി അന്താ ഥിരാ ഹോന്തി. പവനന്തോതി പാസന്തോ വുച്ചതി.

൨൮൦. ഹത്ഥിസോണ്ഡകം നാമ നാഭിമൂലതോ ഹത്ഥിസോണ്ഡസണ്ഠാനം ഓലമ്ബകം കത്വാ നിവത്ഥം ചോളികഇത്ഥീനം നിവാസനം വിയ. മച്ഛവാളകം നാമ ഏകതോ ദസന്തം ഏകതോ പാസന്തം ഓലമ്ബേത്വാ നിവത്ഥം. ചതുകണ്ണകം നാമ ഉപരി ദ്വേ, ഹേട്ഠതോ ദ്വേതി ഏവം ചത്താരോ കണ്ണേ ദസ്സേത്വാ നിവത്ഥം. താലവണ്ടകം നാമ താലവണ്ടാകാരേന സാടകം ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസനം. സതവലികം നാമ ദീഘസാടകം അനേകക്ഖത്തും ഓഭഞ്ജിത്വാ ഓവട്ടികം കരോന്തേന നിവത്ഥം, വാമദക്ഖിണപസ്സേസു വാ നിരന്തരം വലിയോ ദസ്സേത്വാ നിവത്ഥം. സചേ പന ജാണുതോ പട്ഠായ ഏകാ വാ ദ്വേ വാ വലിയോ പഞ്ഞായന്തി, വട്ടതി.

സംവേല്ലിയം നിവാസേന്തീതി മല്ലകമ്മകാരാദയോ വിയ കച്ഛം ബന്ധിത്വാ നിവാസേന്തി; ഏവം നിവാസേതും ഗിലാനസ്സപി മഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സപി ന വട്ടതി. യമ്പി മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ ഏകം വാ ദ്വേ വാ കോണേ ഉക്ഖിപിത്വാ അന്തരവാസകസ്സ ഉപരി ലഗ്ഗേന്തി, അന്തോ വാ ഏകം കാസാവം തഥാ നിവാസേത്വാ ബഹി അപരം നിവാസേന്തി, സബ്ബം ന വട്ടതി. ഗിലാനോ പന അന്തോ കാസാവസ്സ ഓവട്ടികം ദസ്സേത്വാ അപരം ഉപരി നിവാസേതും ലഭതി. അഗിലാനേന ദ്വേ നിവാസേന്തേന സഗുണം കത്വാ നിവാസേതബ്ബാനി. ഇതി യഞ്ച ഇധ പടിക്ഖിത്തം, യഞ്ച സേഖിയവണ്ണനായം; തം സബ്ബം വജ്ജേത്വാ നിബ്ബികാരം തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേതബ്ബം. യംകിഞ്ചി വികാരം കരോന്തോ ദുക്കടാ ന മുച്ചതി. ന ഭിക്ഖവേ ഗിഹിപാരുതം പാരുപിതബ്ബന്തി ഏവം പടിക്ഖിത്തം ഗിഹിപാരുതം അപാരുപിത്വാ, ഉഭോ കണ്ണേ സമം കത്വാ പാരുപനം പരിമണ്ഡലപാരുപനം നാമ, തം പാരുപിതബ്ബം.

തത്ഥ യംകിഞ്ചി സേതപടപാരുതം പരിബ്ബാജകപാരുതം ഏകസാടകപാരുതം സോണ്ഡപാരുതം അന്തേപുരികപാരുതം മഹാജേട്ഠകപാരുതം കുടിപവേസകപാരുതം ബ്രാഹ്മണപാരുതം പാളികാരകപാരുതന്തി ഏവമാദി പരിമണ്ഡലലക്ഖണതോ അഞ്ഞഥാ പാരുതം, സബ്ബമേതം ഗിഹിപാരുതം നാമ. തസ്മാ യഥാ സേതപടാ അഡ്ഢപാലകനിഗണ്ഠാ പാരുപന്തി, യഥാ ച ഏകച്ചേ പരിബ്ബാജകാ ഉരം വിവരിത്വാ ദ്വീസു അംസകൂടേസു പാവുരണം ഠപേന്തി, യഥാ ച ഏകസാടകാ മനുസ്സാ നിവത്ഥസാടകസ്സ ഏകേനന്തേന പിട്ഠിം പാരുപിത്വാ ഉഭോ കണ്ണേ ഉഭോസു അംസകൂടേസു ഠപേന്തി, യഥാ ച സുരാസോണ്ഡാദയോ സാടകേന ഗീവം പരിക്ഖിപന്താ ഉഭോ അന്തേ ഉദരേ വാ ഓലമ്ബേന്തി; പിട്ഠിയം വാ ഖിപന്തി, യഥാ ച അന്തേപുരികായോ അക്ഖിതാരകമത്തം ദസ്സേത്വാ ഓഗുണ്ഠികം പാരുപന്തി, യഥാ ച മഹാജേട്ഠാ ദീഘസാടകം നിവാസേത്വാ തസ്സേവ ഏകേനന്തേന സകലസരീരം പാരുപന്തി, യഥാ ച കസ്സകാ ഖേത്തകുടിം പവിസന്താ സാടകം പലിവേഠേത്വാ ഉപകച്ഛകേ പക്ഖിപിത്വാ തസ്സേവ ഏകേനന്തേന സരീരം പാരുപന്തി, യഥാ ച ബ്രാഹ്മണാ ഉഭിന്നം ഉപകച്ഛകാനം അന്തരേന സാടകം പവേസേത്വാ അംസകൂടേസു പക്ഖിപന്തി, യഥാ ച പാളികാരകോ ഭിക്ഖു ഏകംസപാരുപനേന പാരുതം വാമബാഹും വിവരിത്വാ ചീവരം അംസകൂടം ആരോപേതി; ഏവം അപാരുപിത്വാ സബ്ബേപി ഏതേ അഞ്ഞേ ച ഏവരൂപേ പാരുപനദോസേ വജ്ജേത്വാ നിബ്ബികാരം പരിമണ്ഡലം പാരുപിതബ്ബം. തഥാ അപാരുപിത്വാ ആരാമേ വാ അന്തരഘരേ വാ അനാദരേന യംകിഞ്ചി വികാരം കരോന്തസ്സ ദുക്കടം.

൨൮൧. മുണ്ഡവട്ടീതി യഥാ രഞ്ഞോ കുഹിഞ്ചി ഗച്ഛതോ പരിക്ഖാരഭണ്ഡവഹനമനുസ്സാതി അധിപ്പായോ. അന്തരാകാജന്തി മജ്ഝേ ലഗ്ഗേത്വാ ദ്വീഹി വഹിതബ്ബഭാരം.

൨൮൨. അചക്ഖുസ്സന്തി ചക്ഖൂനം ഹിതം ന ഹോതി; പരിഹാനിം ജനേതി. നച്ഛാദേതീതി ന രുച്ചതി. അട്ഠങ്ഗുലപരമന്തി മനുസ്സാനം പമാണങ്ഗുലേന അട്ഠങ്ഗുലപരമം. അതിമടാഹകന്തി അതിഖുദ്ദകം.

൨൮൩. ദായം ആലിമ്പേന്തീതി തിണവനാദീസു അഗ്ഗിം ദേന്തി. പടഗ്ഗിന്തി പടിഅഗ്ഗിം. പരിത്തന്തി അപ്പഹരിതകരണേന വാ പരിഖാഖണനേന വാ പരിത്താണം. ഏത്ഥ പന അനുപസമ്പന്നേ സതി സയം അഗ്ഗിം ദാതും ന ലഭതി, അസതി അഗ്ഗിമ്പി ദാതും ലഭതി, ഭൂമിം തച്ഛേത്വാ തിണാനിപി ഹരിതും, പരിഖമ്പി ഖണിതും, അല്ലസാഖം ഭഞ്ജിത്വാപി അഗ്ഗിം നിബ്ബാപേതും ലഭതി, സേനാസനം പത്തം വാ അപ്പത്തം വാ തഥാ നിബ്ബാപേതും ലഭതിയേവ. ഉദകേന പന കപ്പിയേനേവ ലഭതി, ന ഇതരേന.

൨൮൪. സതി കരണീയേതി സുക്ഖകട്ഠാദിഗ്ഗഹണകിച്ചേ സതി. പോരിസിയന്തി പുരിസപ്പമാണം. ആപദാസൂതി വാളമിഗാദയോ വാ ദിസ്വാ മഗ്ഗമൂള്ഹോ വാ ദിസാ ഓലോകേതുകാമോ ഹുത്വാ ദവഡാഹം വാ ഉദകോഘം വാ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ഏവരൂപാസു ആപദാസു അതിഉച്ചമ്പി രുക്ഖം ആരോഹിതും വട്ടതി.

൨൮൫. കല്യാണവാക്കരണാതി മധുരസദ്ദാ. ഛന്ദസോ ആരോപേമാതി വേദം വിയ സക്കതഭാസായ വാചനാമഗ്ഗം ആരോപേമ. സകായ നിരുത്തിയാതി ഏത്ഥ സകാ നിരുത്തി നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന വുത്തപ്പകാരോ മാഗധികോ വോഹാരോ.

൨൮൬. ലോകായതം നാമ സബ്ബം ഉച്ഛിട്ഠം, സബ്ബം അനുച്ഛിട്ഠം, സേതോ കാകോ, കാളോ ബകോ; ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച കാരണേനാതി ഏവമാദിനിരത്ഥകകാരണപടിസംയുത്തം തിത്ഥിയസത്ഥം.

൨൮൮. അന്തരാ അഹോസീതി അന്തരിതാ അഹോസി പടിച്ഛന്നാ.

൨൮൯. ആബാധപ്പച്ചയാതി യസ്സ ആബാധസ്സ ലസുണം ഭേസജ്ജം; തപ്പച്ചയാതി അത്ഥോ.

൨൯൦. പസ്സാവപാദുകന്തി ഏത്ഥ പാദുകാ ഇട്ഠകാഹിപി സിലാഹിപി ദാരൂഹിപി കാതും വട്ടതി. വച്ചപാദുകായപി ഏസേവ നയോ. പരിവേണന്തി വച്ചകുടിപരിക്ഖേപബ്ഭന്തരം.

൨൯൩. യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോതി ദുക്കടവത്ഥുമ്ഹി ദുക്കടേന പാചിത്തിയവത്ഥുമ്ഹി പാചിത്തിയേന കാരേതബ്ബോ. പഹരണത്ഥം കതം പഹരണീതി വുച്ചതി, യസ്സ കസ്സചി ആവുധസങ്ഖാതസ്സേതം അധിവചനം, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞം സബ്ബം ലോഹഭണ്ഡം അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. കതകഞ്ച കുമ്ഭകാരികഞ്ചാതി ഏത്ഥ കതകം വുത്തമേവ. കുമ്ഭകാരികഞ്ചാതി ധനിയസ്സേവ സബ്ബമത്തികാമയകുടി വുച്ചതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഖുദ്ദകവത്ഥുകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.