൪. സമഥക്ഖന്ധകം

സമ്മുഖാവിനയകഥാ

൧൮൬-൧൮൭. സമഥക്ഖന്ധകേ – ‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ’’തിആദീനി ഛ മാതികാപദാനി നിക്ഖിപിത്വാ ‘‘അധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോ ധമ്മവാദിം പുഗ്ഗലം സഞ്ഞാപേതീ’’തിആദിനാ നയേന വിത്ഥാരോ വുത്തോ. തത്ഥ സഞ്ഞാപേതീതി കാരണപതിരൂപകാനി വത്വാ പരിതോസേത്വാ ജാനാപേതി. നിജ്ഝാപേതീതി യഥാ സോ തം അത്ഥം നിജ്ഝായതി, ഓലോകേതി; ഏവം കരോതി. പേക്ഖതി അനുപേക്ഖതീതി യഥാ സോ തം അത്ഥം പേക്ഖതി ചേവ പുനപ്പുനഞ്ച പേക്ഖതി; ഏവം കരോതി. ദസ്സേതി അനുദസ്സേതീതി തേസഞ്ഞേവ പരിയായവചനാനി. അധമ്മേന വൂപസമ്മതീതി യസ്മാ സോ അധമ്മമേവ ‘‘അയം ധമ്മോ’’തിആദിനാ നയേന മോഹേത്വാ ദസ്സേതി, തസ്മാ അധമ്മേന വൂപസമ്മതി നാമ.

൧൮൮. ധമ്മേന വൂപസമ്മതീതി യസ്മാ ധമ്മവാദീ ധമ്മമേവ ‘‘അയം ധമ്മോ’’തിആദിനാ നയേന അമോഹേത്വാ ദസ്സേതി, തസ്മാ ധമ്മേന വൂപസമ്മതി നാമ.

സമ്മുഖാവിനയകഥാ നിട്ഠിതാ.

സതിവിനയകഥാ

൧൯൫. പഞ്ചിമാനി ഭിക്ഖവേ ധമ്മികാനി സതിവിനയസ്സ ദാനാനീതി ഏത്ഥ സുദ്ധസ്സ അനാപത്തികസ്സ ദാനം ഏകം, അനുവദിതസ്സ ദാനം ഏകം, യാചിതസ്സ ദാനം ഏകം, സങ്ഘേന ദാനം ഏകം, ധമ്മേന സമഗ്ഗദാനം ഏകന്തി ഏവം പഞ്ച. ഏതാനി പന ഏകേകഅങ്ഗവസേന ന ലബ്ഭന്തി, തസ്മാ ദേസനാമത്തമേവേതം, പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം പന സതിവിനയദാനം ധമ്മികന്തി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. തത്ഥ ച അനുവദന്തീതി ചോദേന്തി. സേസം ഉത്താനമേവ. അയം പന സതിവിനയോ ഖീണാസവസ്സേവ ദാതബ്ബോ ന അഞ്ഞസ്സ, അന്തമസോ അനാഗാമിനോപി. സോ ച ഖോ അഞ്ഞേന ചോദിയമാനസ്സേവ, ന അചോദിയമാനസ്സ. ദിന്നേ ച പന തസ്മിം ചോദകസ്സ കഥാ ന രുഹതി. ചോദേന്തോപി ‘‘അയം ഖീണാസവോ സതിവിനയലദ്ധോ, കോ തുയ്ഹം കഥം ഗഹേസ്സതീ’’തി അപസാദേതബ്ബതം ആപജ്ജതി.

സതിവിനയകഥാ നിട്ഠിതാ.

അമൂള്ഹവിനയകഥാ

൧൯൬. ഭാസിതപരിക്കന്തന്തി വാചായ ഭാസിതം കായേന പരിക്കന്തം; പരിക്കമിത്വാ കതന്തി അത്ഥോ. സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാതി ഏത്ഥ സരതു ആയസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ; ആയസ്മാ ഏവരൂപിയാ ആപത്തിയാതി അയമത്ഥോ. ആപജ്ജിത്വാതി വാ പാഠോ, തസ്സത്ഥോ – പഠമം ആപജ്ജിത്വാ പച്ഛാ തം ആപത്തിം സരതു ആയസ്മാതി.

അമൂള്ഹവിനയകഥാ നിട്ഠിതാ.

യേഭുയ്യസികാകഥാ

൨൦൨. യേഭുയ്യസികായ വൂപസമേതുന്തി ഏത്ഥ യസ്സാ കിരിയായ ധമ്മവാദിനോ ബഹുതരാ, ഏസാ യേഭുയ്യസികാ നാമ.

൨൦൪. അധമ്മികസലാകഗ്ഗാഹേസു ഓരമത്തകന്തി പരിത്തം അപ്പമത്തകം ഭണ്ഡനമത്തമേവ. ന ച ഗതിഗതന്തി ദ്വേ തയോ ആവാസേ ന ഗതം, തത്ഥ തത്ഥേവ വാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും അവിനിച്ഛിതം. ന ച സരിതസാരിതന്തി ദ്വത്തിക്ഖത്തും തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സയം സരിതം വാ അഞ്ഞേഹി സാരിതം വാ ന ഹോതി. ജാനാതീതി സലാകം ഗാഹേന്തോ ജാനാതി ‘‘അധമ്മവാദീ ബഹുതരാ’’തി. അപ്പേവ നാമാതി ഇമിനാ നീഹാരേന സലാകായ ഗാഹിയമാനായ ‘‘അപി നാമ അധമ്മവാദിനോ ബഹുതരാ അസ്സൂ’’തി അയമസ്സ അജ്ഝാസയോ ഹോതി. അപരേസുപി ദ്വീസു ഏസേവ നയോ.

അധമ്മേന ഗണ്ഹന്തീതി അധമ്മവാദിനോ ‘‘ഏവം മയം ബഹൂ ഭവിസ്സാമാ’’തി ദ്വേ ദ്വേ സലാകായോ ഗണ്ഹന്തി. വഗ്ഗാ ഗണ്ഹന്തീതി ദ്വേ ധമ്മവാദിനോ ഏകം ധമ്മവാദിസലാകം ഗണ്ഹന്തി ‘‘ഏവം ധമ്മവാദിനോ ന ബഹൂ ഭവിസ്സന്തീ’’തി മഞ്ഞമാനാ. ന ച യഥാദിട്ഠിയാ ഗണ്ഹന്തീതി ധമ്മവാദിനോ ഹുത്വാ ‘‘ബലവപക്ഖം ഭജിസ്സാമാ’’തി അധമ്മവാദിസലാകം ഗണ്ഹന്തി. ധമ്മികസലാകഗ്ഗാഹേസു അയമേവത്ഥോ പരിവത്തേത്വാ വേദിതബ്ബോ. ഏവം സലാകം ഗാഹേത്വാ സചേ ബഹുതരാ ധമ്മവാദിനോ ഹോന്തി; യഥാ തേ വദന്തി, ഏവം തം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബം, ഏവം യേഭുയ്യസികായ വൂപസന്തം ഹോതി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരോ പന പരതോപി ആഗമിസ്സതി.

യേഭുയ്യസികാകഥാ നിട്ഠിതാ.

തസ്സപാപിയസികാകഥാ

൨൦൭. അസുചീതി അസുചീഹി കായവചീകമ്മേഹി സമന്നാഗതോ. അലജ്ജീതി സഞ്ചിച്ച ആപജ്ജനാദിനാ അലജ്ജിലക്ഖണേന സമന്നാഗതോ. സാനുവാദോതി സഉപവാദോ. ഇതി ഇമേസഞ്ച തിണ്ണം അങ്ഗാനം വസേന തീണി കരണാനി, സങ്ഘേന കരണം, ധമ്മേന സമഗ്ഗേന കരണന്തി ഇമാനി ച ദ്വേതി പഞ്ച തസ്സപാപിയസികാകമ്മസ്സ കരണാനി നാമ ഹോന്തി. സേസമേത്ഥ തജ്ജനീയാദീസു വുത്തനയമേവ. അയം പനേത്ഥ വചനത്ഥോ – ഇദഞ്ഹി യോ പാപുസ്സന്നതായ പാപിയോ പുഗ്ഗലോ, തസ്സ കത്തബ്ബതോ ‘‘തസ്സപാപിയസികാകമ്മ’’ന്തി വുച്ചതി.

തസ്സപാപിയസികാകഥാ നിട്ഠിതാ.

തിണവത്ഥാരകാദികഥാ

൨൧൨. കക്ഖളത്തായ വാളത്തായാതി കക്ഖളഭാവായ ചേവ വാളഭാവായ ച. ഭേദായാതി സങ്ഘഭേദായ. സബ്ബേഹേവ ഏകജ്ഝന്തി കസ്സചി ഛന്ദം അനാഹരിത്വാ ഗിലാനേപി തത്ഥേവ ആനേത്വാ ഏകതോ സന്നിപതിതബ്ബം. തിണവത്ഥാരകേന വൂപസമേയ്യാതി ഏത്ഥ ഇദം കമ്മം തിണവത്ഥാരകസദിസത്താ ‘‘തിണവത്ഥാരകോ’’തി വുത്തം. യഥാ ഹി ഗൂഥം വാ മുത്തം വാ ഘട്ടിയമാനം ദുഗ്ഗന്ധതായ ബാധതി, തിണേഹി അവത്ഥരിത്വാ സുപ്പടിച്ഛാദിതസ്സ പനസ്സ സോ ഗന്ധോ ന ബാധതി; ഏവമേവ യം അധികരണം മൂലാനുമൂലം ഗന്ത്വാ വൂപസമിയമാനം കക്ഖളത്തായ വാളത്തായ ഭേദായ സംവത്തതി, തം ഇമിനാ കമ്മേന വൂപസന്തം ഗൂഥം വിയ തിണവത്ഥാരകേന പടിച്ഛന്നം സുവൂപസന്തം ഹോതീതി ഇദം കമ്മം തിണവത്ഥാരകസദിസത്താ ‘‘തിണവത്ഥാരകോ’’തി വുത്തം.

൨൧൩. ഥുല്ലവജ്ജന്തി പാരാജികഞ്ചേവ സങ്ഘാദിസേസഞ്ച. ഗിഹിപടിസംയുത്തന്തി ഗിഹീനം ഹീനേന ഖുംസനവമ്ഭനധമ്മികപടിസ്സവേസു ആപന്നം ആപത്തിം.

൨൧൪. ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ തേ ഭിക്ഖൂ താഹി ആപത്തീഹി വുട്ഠിതാ ഹോന്തീതി ഏവം തിണവത്ഥാരകകമ്മവാചായ കതായ കമ്മവാചാപരിയോസാനേ യത്തകാ തത്ഥ സന്നിപതിതാ അന്തമസോ സുത്താപി സമാപന്നാപി അഞ്ഞവിഹിതാപി സബ്ബേ തേ ഭിക്ഖൂ യാവ ഉപസമ്പദമണ്ഡലതോ പട്ഠായ ഥുല്ലവജ്ജഞ്ച ഗിഹിപടിസംയുത്തഞ്ച ഠപേത്വാ അവസേസാ ആപത്തിയോ ആപന്നാ, സബ്ബാഹി താഹി ആപത്തീഹി വുട്ഠിതാ ഹോന്തി. യേ പന ‘‘ന മേതം ഖമതീ’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠാവികമ്മം കരോന്തി, തേഹി വാ സദ്ധിം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാപി തത്ഥ അനാഗതാ, ആഗന്ത്വാ വാ ഛന്ദം ദത്വാ പരിവേണാദീസു നിസിന്നാ, തേ ആപത്തീഹി ന വുട്ഠഹന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘ഠപേത്വാ ദിട്ഠാവികമ്മം ഠപേത്വാ യേ ന തത്ഥ ഹോന്തീ’’തി.

തിണവത്ഥാരകാദികഥാ നിട്ഠിതാ.

അധികരണകഥാ

൨൧൫. ഭിക്ഖുനീനം അനുപഖജ്ജാതി ഭിക്ഖുനീനം അന്തോ പവിസിത്വാ. വിവാദാധികരണാദീനം വചനത്ഥോ ദുട്ഠദോസവണ്ണനായം വുത്തോയേവ. വിപച്ചതായ വോഹാരോതി ചിത്തദുക്ഖത്ഥം വോഹാരോ; ഫരുസവചനന്തി അത്ഥോ. യോ തത്ഥ അനുവാദോതി യോ തേസു അനുവദന്തേസു ഉപവാദോ. അനുവദനാതി ആകാരനിദസ്സനമേതം; ഉപവദനാതി അത്ഥോ. അനുല്ലപനാ അനുഭണനാതി ഉഭയം അനുവദനവേവചനമത്തമേവ. അനുസമ്പവങ്കതാതി പുനപ്പുനം കായചിത്തവാചാഹി തത്ഥേവ സമ്പവങ്കതാ; അനുവദനഭാവോതി അത്ഥോ. അബ്ഭുസ്സഹനതാതി ‘‘കസ്മാ ഏവം ന ഉപവദിസ്സാമി, ഉപവദിസ്സാമിയേവാ’’തി ഉസ്സാഹം കത്വാ അനുവദനാ. അനുബലപ്പദാനന്തി പുരിമവചനസ്സ കാരണം ദസ്സേത്വാ പച്ഛിമവചനേന ബലപ്പദാനം.

കിച്ചയതാ കരണീയതാതി ഏത്ഥ കിച്ചമേവ കിച്ചയം, കിച്ചയസ്സ ഭാവോ കിച്ചയതാ, കരണീയസ്സ ഭാവോ കരണീയതാ; ഉഭയമ്പേതം സങ്ഘകമ്മസ്സേവ അധിവചനം. അപലോകനകമ്മന്തിആദി പന തസ്സേവ പഭേദവചനം. തത്ഥ അപലോകനകമ്മം നാമ സീമട്ഠകസങ്ഘം സോധേത്വാ ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദം ആഹരിത്വാ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ തിക്ഖത്തും സാവേത്വാ കത്തബ്ബകമ്മം. ഞത്തികമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ കത്തബ്ബകമ്മം. ഞത്തിദുതിയകമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ ഏകായ ച അനുസ്സാവനായാതി ഏവം ഞത്തിദുതിയായ അനുസ്സാവനായ കത്തബ്ബകമ്മം. ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ തീഹി ച അനുസ്സാവനാഹീതി ഏവം ഞത്തിചതുത്ഥാഹി തീഹി അനുസ്സാവനാഹി കത്തബ്ബകമ്മം.

തത്ഥ അപലോകനകമ്മം അപലോകേത്വാവ കാതബ്ബം, ഞത്തികമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബം. ഞത്തികമ്മമ്പി ഏകം ഞത്തിം ഠപേത്വാവ കാതബ്ബം, അപലോകനകമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബം. ഞത്തിദുതിയകമ്മം പന അപലോകേത്വാ കത്തബ്ബമ്പി അത്ഥി, അകത്തബ്ബമ്പി അത്ഥി. തത്ഥ സീമാസമ്മുതി സീമാസമൂഹനനം കഥിനദാനം കഥിനുബ്ഭാരോ കുടിവത്ഥുദേസനാ വിഹാരവത്ഥുദേസനാതി ഇമാനി ഛ കമ്മാനി ഗരുകാനി, അപലോകേത്വാ കാതും ന വട്ടന്തി. ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചം സാവേത്വാവ കാതബ്ബാനി. അവസേസാ തേരസ സമ്മുതിയോ സേനാസനഗ്ഗാഹകമതകചീവരദാനാദിസമ്മുതിയോ ചാതി ഏവരൂപാനി ലഹുകകമ്മാനി അപലോകേത്വാപി കാതും വട്ടന്തി. ഞത്തികമ്മഞത്തിചതുത്ഥകമ്മവസേന പന ന കാതബ്ബമേവ. ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം ഞത്തിഞ്ച തിസ്സോ ച കമ്മവാചായോ സാവേത്വാവ കാതബ്ബം, അപലോകനകമ്മാദിവസേന ന കാതബ്ബന്തി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ.

വിത്ഥാരതോ പന ഇമാനി ചത്താരി കമ്മാനി ‘‘കതിഹാകാരേഹി വിപജ്ജന്തീ’’തിആദിനാ നയേന പരിവാരാവസാനേ കമ്മവഗ്ഗേ ഏതേസം വിനിച്ഛയോ ആഗതോയേവ. യം പന തത്ഥ അനുത്താനം, തം കമ്മവഗ്ഗേയേവ വണ്ണയിസ്സാമ. ഏവഞ്ഹി സതി ന അട്ഠാനേ വണ്ണനാ ഭവിസ്സതി, ആദിതോ പട്ഠായ ച തസ്സ തസ്സ കമ്മസ്സ വിഞ്ഞാതത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യോ ഭവിസ്സതി.

൨൧൬. വിവാദാധികരണസ്സ കിം മൂലന്തിആദീനി പാളിവസേനേവ വേദിതബ്ബാനി.

൨൨൦. ‘‘വിവാദാധികരണം സിയാ കുസല’’ന്തിആദീസു യേന വിവദന്തി, സോ ചിത്തുപ്പാദോ വിവാദോ, സമഥേഹി ച അധികരണീയതായ അധികരണന്തി ഏവമാദിനാ നയേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

൨൨൨. ആപത്താധികരണം സിയാ അകുസലം സിയാ അബ്യാകതം, നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസലന്തി ഏത്ഥ സന്ധായ ഭാസിതവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യസ്മിഞ്ഹി പഥവിഖണനാദികേ ആപത്താധികരണേ കുസലചിത്തം അങ്ഗം ഹോതി, തസ്മിം സതി ന സക്കാ വത്തും ‘‘നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി, തസ്മാ നയിദം അങ്ഗപ്പഹോനകചിത്തം സന്ധായ വുത്തം. ഇദം പന സന്ധായ വുത്തം. യം താവ ആപത്താധികരണം ലോകവജ്ജം, തം ഏകന്തതോ അകുസലമേവ, തത്ഥ ‘‘സിയാ അകുസല’’ന്തി വികപ്പോ നത്ഥി. യം പന പണ്ണത്തിവജ്ജം, തം യസ്മാ സഞ്ചിച്ച ‘‘ഇമം ആപത്തിം വീതിക്കമാമീ’’തി വീതിക്കമന്തസ്സേവ അകുസലം ഹോതി, അസഞ്ചിച്ച പന കിഞ്ചി അജാനന്തസ്സ സഹസേയ്യാദിവസേന ആപജ്ജതോ അബ്യാകതം ഹോതി, തസ്മാ തത്ഥ സഞ്ചിച്ചാസഞ്ചിച്ചവസേന ഇമം വികപ്പഭാവം സന്ധായ ഇദം വുത്തം – ‘‘ആപത്താധികരണം സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം, നത്ഥി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി.

സചേ പന ‘‘യം കുസലചിത്തോ ആപജ്ജതി, ഇദം വുച്ചതി ആപത്താധികരണം കുസല’’ന്തി വദേയ്യ, അചിത്തകാനം പന ഏളകലോമപദസോധമ്മാദിസമുട്ഠാനാനമ്പി കുസലചിത്തം ആപജ്ജേയ്യ, ന ച തത്ഥ വിജ്ജമാനമ്പി കുസലചിത്തം ആപത്തിയാ അങ്ഗം. കായവചീവിഞ്ഞത്തിവസേന പന ചലിതപ്പവത്താനം കായവാചാനം അഞ്ഞതരമേവ അങ്ഗം, തഞ്ച രൂപക്ഖന്ധപരിയാപന്നത്താ അബ്യാകതന്തി.

യം ജാനന്തോതിആദിമ്ഹി പന അയമത്ഥോ – യം ചിത്തം ആപത്തിയാ അങ്ഗം ഹോതി, തേന വത്ഥും ജാനന്തോ ‘‘ഇദം വീതിക്കമാമീ’’തി ച വീതിക്കമാകാരേന സദ്ധിം ജാനന്തോ സഞ്ജാനന്തോ വീതിക്കമചേതനാവസേന ചേതേത്വാ പകപ്പേത്വാ ഉപക്കമവസേന മദ്ദന്തോ അഭിവിതരിത്വാ നിരാസങ്കചിത്തം പേസേത്വാ യം ആപത്താധികരണം വീതിക്കമം ആപജ്ജതി, തസ്സ ഏവം വീതിക്കമതോ യോ വീതിക്കമോ, ഇദം വുച്ചതി ‘‘ആപത്താധികരണം അകുസല’’ന്തി.

അബ്യാകതവാരേപി യം ചിത്തം ആപത്തിയാ അങ്ഗം ഹോതി, തസ്സ അഭാവേന അജാനന്തോ വീതിക്കമാകാരേന ച സദ്ധിം അജാനന്തോ അസഞ്ജാനന്തോ ആപത്തിഅങ്ഗഭൂതായ വീതിക്കമചേതനായ അഭാവേന അചേതേത്വാ സഞ്ചിച്ച മദ്ദനസ്സ അഭാവേന അനഭിവിതരിത്വാ നിരാസങ്കചിത്തം അപേസേത്വാ യം ആപത്താധികരണം വീതിക്കമം ആപജ്ജതി, തസ്സ ഏവം വീതിക്കമതോ യോ വീതിക്കമോ, ഇദം വുച്ചതി ‘‘ആപത്താധികരണം അബ്യാകത’’ന്തി.

൨൨൪. അയം വിവാദോ നോ അധികരണന്തിആദീസു സമഥേഹി അധികരണീയതായ അഭാവതോ നോഅധികരണന്തി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

അധികരണകഥാ നിട്ഠിതാ.

അധികരണവൂപസമനസമഥകഥാ

൨൨൮. യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താതി ഏത്ഥ ചതുവഗ്ഗകരണേ കമ്മേ ചത്താരോ, പഞ്ചവഗ്ഗകരണേ പഞ്ച, ദസവഗ്ഗകരണേ ദസ, വീസതിവഗ്ഗകരണേ വീസതി ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താതി വേദിതബ്ബാ.

൨൩൦. സുപരിഗ്ഗഹിതന്തി സുട്ഠു പരിഗ്ഗഹിതം കത്വാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. സമ്പടിച്ഛിത്വാ ച പന ‘‘അജ്ജ ഭണ്ഡകം ധോവാമ, അജ്ജ പത്തം പചാമ, അജ്ജേകോ പലിബോധോ അത്ഥീ’’തി മാനനിഗ്ഗഹത്ഥായ കതിപാഹം അതിക്കാമേതബ്ബം.

൨൩൧. അനന്താനി ചേവ ഭസ്സാനി ജായന്തീതി അപരിമാണാനി ഇതോ ചിതോ ച വചനാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. ‘‘ഭാസാനീ’’തിപി പാഠോ, അയമേവത്ഥോ. ഉബ്ബാഹികായ സമ്മന്നിതബ്ബോതി അപലോകേത്വാ വാ സമ്മന്നിതബ്ബോ പരതോ വുത്തായ ഞത്തിദുതിയായ വാ കമ്മവാചായ. ഏവം സമ്മതേഹി പന ഭിക്ഖൂഹി വിസും വാ നിസീദിത്വാ തസ്സായേവ വാ പരിസായ ‘‘അഞ്ഞേഹി അസമ്മതേഹി ന കിഞ്ചി കഥേതബ്ബ’’ന്തി സാവേത്വാ തം അധികരണം വിനിച്ഛിതബ്ബം.

൨൩൩. തത്രാസ്സാതി തസ്സം പരിസതി ഭവേയ്യ. നേവ സുത്തം ആഗതന്തി ന മാതികാ ആഗതാ. നോ സുത്തവിഭങ്ഗോതി വിനയോപി ന പഗുണോ. ബ്യഞ്ജനച്ഛായായ അത്ഥം പടിബാഹതീതി ബ്യഞ്ജനമത്തമേവ ഗഹേത്വാ അത്ഥം പടിസേധേതി. ജാതരൂപരജതഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാദീസു വിനയധരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ആപത്തിയാ കാരിയമാനേ ദിസ്വാ ‘‘കിം ഇമേ ആപത്തിയാ കാരേഥ, ‘നനു ജാതരൂപരജതപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’തി ഏവം സുത്തേ പടിവിരതിമത്തമേവ വുത്തം, നത്ഥി ഏത്ഥ ആപത്തീ’’തി വദതി. അപരോ ധമ്മകഥികോ സുത്തസ്സ ആഗതത്താ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേന്താനം ആപത്തിയാ ആരോപിയമാനായ ‘‘കിം ഇമേസം ആപത്തിം രോപേഥ, ‘നനു പരിമണ്ഡലം നിവാസേസ്സാമീതി സിക്ഖാ കരണീയാ’തി ഏവം സിക്ഖാകരണമത്തമേവേത്ഥ വുത്തം, നത്ഥി ഏത്ഥ ആപത്തീ’’തി വദതി.

൨൩൪. യഥാ ബഹുതരാ ഭിക്ഖൂതി ഏത്ഥ ഏകേനപി അധികാ ബഹുതരാവ കോ പന വാദോ ദ്വീഹി തീഹീതി.

അധികരണവൂപസമനസമഥകഥാ നിട്ഠിതാ.

തിവിധസലാകഗ്ഗാഹകഥാ

൨൩൫. സഞ്ഞത്തിയാതി സഞ്ഞാപനത്ഥായ. ഗൂള്ഹകന്തിആദീസു അലജ്ജുസ്സന്നായ പരിസായ ഗൂള്ഹകോ സലാകഗ്ഗാഹോ കാതബ്ബോ, ലജ്ജുസ്സന്നായ പരിസായ വിവടകോ, ബാലുസ്സന്നായ സകണ്ണജപ്പകോ. വണ്ണാവണ്ണായോ കത്വാതി ധമ്മവാദീനഞ്ച അധമ്മവാദീനഞ്ച സലാകായോ നിമിത്തസഞ്ഞം ആരോപേത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസഭാഗാ കാതബ്ബാ. തതോ താ സബ്ബാപി ചീവരഭോഗേ കത്വാ വുത്തനയേന ഗാഹേതബ്ബാ. ദുഗ്ഗഹോതി പച്ചുക്കഡ്ഢിതബ്ബന്തി ‘‘ദുഗ്ഗഹിതാ സലാകായോ’’തി വത്വാ പുന ഗഹേത്വാ യാവതതിയം ഗാഹേതബ്ബാ. സുഗ്ഗഹോതി സാവേതബ്ബന്തി ഏകസ്മിമ്പി ധമ്മവാദിമ്ഹി അതിരേകജാതേ ‘‘സുഗ്ഗഹിതാ സലാകായോ’’തി സാവേതബ്ബം. യഥാ ച തേ ധമ്മവാദിനോ വദന്തി തഥാ തം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബന്തി. അഥ യാവതതിയമ്പി അധമ്മവാദിനോവ ബഹുതരാ ഹോന്തി, അജ്ജ ‘‘അകാലോ, സ്വേ ജാനിസ്സാമാ’’തി വുട്ഠഹിത്വാ അലജ്ജീനം പക്ഖഭേദത്ഥായ ധമ്മവാദിപക്ഖം പരിയേസിത്വാ പുനദിവസേ സലാകഗ്ഗാഹോ കാതബ്ബോ. അയം ഗൂള്ഹകോ സലാകഗ്ഗാഹോ.

സകണ്ണജപ്പകേ പന ഗഹിതേ വത്തബ്ബോതി ഏത്ഥ സചേ സങ്ഘത്ഥേരോ അധമ്മവാദിസലാകം ഗണ്ഹാതി, സോ ഏവം അവബോധേതബ്ബോ – ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേ മഹല്ലകാ വയോഅനുപ്പത്താ, തുമ്ഹാകം ഏതം ന യുത്തം, അയം പന ധമ്മവാദിസലാകാ’’തി അസ്സ ഇതരാ സലാകാ ദസ്സേതബ്ബാ. സചേ സോ തം ഗണ്ഹാതി, ദാതബ്ബാ. അഥ നേവ അവബുജ്ഝതി, തതോ ‘‘മാ കസ്സചി ആരോചേഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. സേസം വുത്തനയമേവ. വിവടകോ വിവടത്ഥോയേവ.

തിവിധസലാകഗ്ഗാഹകഥാ നിട്ഠിതാ.

തസ്സപാപിയസികാവിനയകഥാ

൨൩൮. പാരാജികസാമന്തം വാതി ഏത്ഥ മേഥുനധമ്മേ പാരാജികസാമന്തം നാമ ദുക്കടം ഹോതി. അദിന്നാദാനാദീസു ഥുല്ലച്ചയം. നിബ്ബേഠേന്തന്തി ‘‘ന സരാമീ’’തി വചനേന നിബ്ബേഠയമാനം. അതിവേഠേതീതി ‘‘ഇങ്ഘായസ്മാ’’തിആദിവചനേഹി അതിവേഠിയതി. സരാമി ഖോ അഹം ആവുസോതി പാരാജികപടിച്ഛാദനത്ഥായ ഏവം പടിജാനാതി. പുന തേന അതിവേഠിയമാനോ ‘‘സരാമി ഖോ’’തി പടിഞ്ഞം ദത്വാ ‘‘ഇദാനി മം നാസേസ്സന്തീ’’തി ഭയേന ‘‘ദവായ മേ’’തിആദിമാഹ. ഏതസ്സ തസ്സപാപിയസികാകമ്മം കാതബ്ബം. സചേ സീലവാ ഭവിസ്സതി, വത്തം പരിപൂരേത്വാ പടിപ്പസ്സദ്ധിം ലഭതി, നോ ചേ തഥാ നാസിതകോവ ഭവിസ്സതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

തസ്സപാപിയസികാവിനയകഥാ നിട്ഠിതാ.

സമഥക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.