൧൨. സത്തസതികക്ഖന്ധകം

ദസവത്ഥുകഥാ

൪൪൬. സത്തസതികക്ഖന്ധകേ – ഭിക്ഖഗ്ഗേനാതി ഭിക്ഖുഅഗ്ഗേന, ഭിക്ഖൂ ഗണേത്വാ തത്തകേ പടിവീസേ ഠപേസുന്തി അത്ഥോ. മഹിയാതി ഹിമപാതസമയേ ഹിമവലാഹകാ.

൪൪൭. അവിജ്ജാനിവുടാതി അവിജ്ജാപടിച്ഛന്നാ. പോസാതി പുരിസാ. പിയരൂപം അഭിനന്ദന്തി പത്ഥേന്തീതി പിയരൂപാഭിനന്ദിനോ. അവിദ്ദസൂതി അവിജാനന്താ. രാഗരജേഹി സരജാ. മഗസദിസാതി മഗാ. സഹ നേത്തിയാതി സനേത്തികാ. വഡ്ഢേന്തി കടസിന്തി പുനപ്പുനം കളേവരം നിക്ഖിപമാനാ ഭൂമിം വഡ്ഢേന്തി. ഏവം വഡ്ഢേന്താവ ഘോരം ആദിയന്തി പുനബ്ഭവം.

൪൫൪. പാപകം നോ ആവുസോ കതന്തി ആവുസോ അമ്ഹേഹി പാപകം കതന്തി അത്ഥോ.

൪൫൫. കതമേന ത്വം ഭൂമി വിഹാരേനാതി ഏത്ഥ ഭൂമീതി പിയവചനമേതം. പിയം വത്തുകാമോ കിര ആയസ്മാ സബ്ബകാമീ നവകേ ഭിക്ഖൂ ഏവം ആമന്തേതി. കുല്ലകവിഹാരേനാതി ഉത്താനവിഹാരേന.

൪൫൭. സാവത്ഥിയാ സുത്തവിഭങ്ഗേതി കഥം സുത്തവിഭങ്ഗേ പടിക്ഖിത്തം ഹോതി? തത്ര ഹി ‘‘സന്നിധി നാമ അജ്ജ പടിഗ്ഗഹിതം അപരജ്ജൂ’’തി വത്വാ പുന ‘‘സന്നിധികാരകേ അസന്നിധികാരകസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി ആപത്തിം വദന്തേന പടിക്ഖിത്തം ഹോതി. തത്രേകേ മഞ്ഞന്തി ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു സന്നിധികാരകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ’’തി ഹി വുത്തം, ഇദഞ്ച ലോണം നാമ യാവജീവികത്താ സന്നിധിഭാവം നാപജ്ജതി. യമ്പി അലോണകം ആമിസം പടിഗ്ഗഹേത്വാ തേന സദ്ധിം പരിഭുഞ്ജതി, തം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതമേവ, തസ്മാ ‘‘‘യാവകാലികേന, ഭിക്ഖവേ, യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം കാലേ കപ്പതി, വികാലേ ന കപ്പതീ’തി വചനതോ ദുക്കടേനേത്ഥ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി. തേ വത്തബ്ബാ – ‘‘തുമ്ഹാകം മതേന ദുക്കടേനപി ന ഭവിതബ്ബം, ന ഹി ഏത്ഥ യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം, യാവകാലികമേവ തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം, ന ച തം വികാലേ പരിഭുത്തം. യദി വാ ‘‘വികാലേ ന കപ്പതീ’’തി വചനേന തുമ്ഹേ ദുക്കടം മഞ്ഞേഥ, യാവജീവികമിസ്സം യാവകാലികം വികാലേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ വികാലഭോജനപാചിത്തിയം ന ഭവേയ്യ. തസ്മാ ന ബ്യഞ്ജനമത്തം ഗഹേതബ്ബം, അത്ഥോ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബോ.

അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – യാവകാലികേന യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യദി സമ്ഭിന്നരസം ഹോതി, യാവകാലികഗതികമേവ ഹോതി. തസ്മാ ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു വികാലേ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ’’തി ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന കാലേ കപ്പതി, വികാലേ ന കപ്പതി. ന ഇധ ‘‘ന കപ്പതീ’’തി വചനമത്തേനേത്ഥ ദുക്കടം ഹോതി. യഥേവ യാവജീവികം തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം യാവകാലികേന സമ്ഭിന്നരസം വികാലേ ന കപ്പതി, വികാലഭോജനപാചിത്തിയാവഹം ഹോതി. ഏവം അജ്ജ പടിഗ്ഗഹിതമ്പി അപരജ്ജു യാവകാലികേന സമ്ഭിന്നരസം ന കപ്പതി, സന്നിധിഭോജനപാചിത്തിയാവഹം ഹോതി. തം ‘‘സന്നിധികതം ഇദ’’ന്തി അജാനന്തോപി ന മുച്ചതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘സന്നിധികാരകേ അസന്നിധികാരകസഞ്ഞീ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദതി വാ ഭുഞ്ജതി വാ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി. തസ്മാ ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി ഇമിസ്സാ പുച്ഛായ ‘‘പരിസുദ്ധമിദം ബ്യാകരണം സാവത്ഥിയാ സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി.

രാജഗഹേ ഉപോസഥസംയുത്തേതി ഇദം ‘‘ന ഭിക്ഖവേ ഏകസ്മിം ആവാസേ ദ്വേ ഉപോസഥാഗാരാനി സമ്മന്നിതബ്ബാനി; യോ സമ്മന്നേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഏതം സന്ധായ വുത്തം. വിനയാതിസാരേ ദുക്കടന്തി ‘‘ന ഭിക്ഖവേ ഏകസ്മിം ആവാസേ ദ്വേ ഉപോസഥാഗാരാനി സമ്മന്നിതബ്ബാനീ’’തി ഏതസ്സ വിനയസ്സ അതിസാരേ ദുക്കടം. ചമ്പേയ്യകേ വിനയവത്ഥുസ്മിന്തി ഇദം ‘‘അധമ്മേന ചേ ഭിക്ഖവേ വഗ്ഗകമ്മം, അകമ്മം ന ച കരണീയ’’ന്തി ഏവമാദിം കത്വാ ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ ആഗതം വിനയവത്ഥും സന്ധായ വുത്തം.

ഏകച്ചോ കപ്പതീതി ഇദം ധമ്മികം ആചിണ്ണം സന്ധായ വുത്തം. ഛേദനകേ പാചിത്തിയന്തി സുത്തവിഭങ്ഗേ ഹി ‘‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീ’’തി ആഗതം, തസ്മാ ദ്വിന്നം സുഗതവിദത്ഥീനം ഉപരി ദസായേവ വിദത്ഥിമത്താ ലബ്ഭതി. ദസായ വിനാ തം പമാണം കരോന്തസ്സ ഇദം ആഗതമേവ ഹോതി – ‘‘തം അതിക്കാമയതോ ഛേദനകം പാചിത്തിയ’’ന്തി. തസ്മാ ‘‘കിം ആപജ്ജതീ’’തി പുട്ഠോ ‘‘ഛേദനകേ പാചിത്തിയ’’ന്തി ആഹ. ഛേദനകസിക്ഖാപദേ വുത്തപാചിത്തിയം ആപജ്ജതീതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ദസവത്ഥുകഥാ നിട്ഠിതാ.

സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

സത്തസതികക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദ്വിവഗ്ഗസങ്ഗഹാ വുത്താ, ദ്വാവീസതിപഭേദനാ;

ഖന്ധകാ സാസനേ പഞ്ചക്ഖന്ധദുക്ഖപ്പഹായിനോ.

യാ തേസം വണ്ണനാ ഏസാ, അന്തരായം വിനാ യഥാ;

സിദ്ധാ സിജ്ഝന്തു കല്യാണാ, ഏവം ആസാപി പാണിനന്തി.

ചൂളവഗ്ഗ-അട്ഠകഥാ നിട്ഠിതാ.