൧. കമ്മക്ഖന്ധകം

തജ്ജനീയകമ്മകഥാ

൧. ചൂളവഗ്ഗസ്സ പഠമേ കമ്മക്ഖന്ധകേ താവ പണ്ഡുകലോഹിതകാതി പണ്ഡുകോ ചേവ ലോഹിതകോ ചാതി ഛബ്ബഗ്ഗിയേസു ദ്വേ ജനാ; തേസം നിസ്സിതകാപി പണ്ഡുകലോഹിതകാത്വേവ പഞ്ഞായന്തി. ബലവാബലവം പടിമന്തേഥാതി സുട്ഠുബലവം പടിവദഥ. അലമത്ഥതരാതി സമത്ഥതരാ.

തജ്ജനീയകമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാ

൪. അസമ്മുഖാ കതന്തിആദീസു സങ്ഘധമ്മവിനയപുഗ്ഗലസമ്മുഖാനം വിനാ കതം, ചുദിതകം അപ്പടിപുച്ഛിത്വാ കതം, തസ്സേവ അപ്പടിഞ്ഞായ കതം. അദേസനാഗാമിനിയാതി പാരാജികാപത്തിയാ വാ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയാ വാ. ഏത്ഥ പുരിമകേസു തീസു തികേസു നവ പദാ അധമ്മേനകതം വഗ്ഗേനകതന്തി ഇമേഹി സദ്ധിം ഏകേകം ഗഹേത്വാ നവ തികാ വുത്താ. ഏവം സബ്ബേപി ദ്വാദസ തികാ ഹോന്തി. പടിപക്ഖവസേന സുക്കപക്ഖേസുപി ഏതേയേവ ദ്വാദസ തികാ വുത്താ.

൬. അനനുലോമികേഹി ഗിഹിസംസഗ്ഗേഹീതി പബ്ബജിതാനം അനനുച്ഛവികേഹി സഹസോകിതാദീഹി ഗിഹിസംസഗ്ഗേഹി.

തിണ്ണം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനന്തിആദി ഏകേകേനാപി അങ്ഗേന തജ്ജനീയകമ്മം കാതും വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തജ്ജനീയസ്സ ഹി വിസേസേന ഭണ്ഡനകാരകത്തം അങ്ഗം, നിയസ്സസ്സ അഭിണ്ഹാപത്തികത്തം, പബ്ബാജനീയസ്സ കുലദൂസകത്തം വുത്തം. ഇമേസു പന തീസു അങ്ഗേസു യേന കേനചി സബ്ബാനിപി കാതും വട്ടതി. യദി ഏവം യം ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ വുത്തം – ‘‘തജ്ജനീയകമ്മാരഹസ്സ നിയസ്സകമ്മം കരോതി…പേ… ഉപസമ്പദാരഹം അബ്ഭേതി; ഏവം ഖോ ഉപാലി അധമ്മകമ്മം ഹോതി അവിനയകമ്മം, ഏവഞ്ച പന സങ്ഘോ സാതിസാരോ ഹോതീ’’തി ഇദം വിരുജ്ഝതീതി. ഇദഞ്ച ന വിരുജ്ഝതി. കസ്മാ? വചനത്ഥനാനത്തതോ, ‘‘തജ്ജനീയകമ്മാരഹസ്സാ’’തി ഇമസ്സ ഹി വചനസ്സ കമ്മസന്നിട്ഠാനം അത്ഥോ. ‘‘തിണ്ണം, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിവചനസ്സ അങ്ഗസമ്ഭവോ, തസ്മാ യദാ സങ്ഘേന സന്നിപതിത്വാ ‘‘ഇദം നാമ ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ കമ്മം കരോമാ’’തി സന്നിട്ഠാനം കതം ഹോതി, തദാ കമ്മാരഹോ നാമ ഹോതി. തസ്സ ഇമിനാ ലക്ഖണേന തജ്ജനീയാദികമ്മാരഹസ്സ നിയസ്സകമ്മാദികരണം അധമ്മകമ്മഞ്ചേവ അവിനയകമ്മഞ്ചാതി വേദിതബ്ബം. യസ്സ പന ഭണ്ഡനകാരകാദീസു അങ്ഗേസു അഞ്ഞതരം അങ്ഗം അത്ഥി, തസ്സ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ യഥാനുഞ്ഞാതേസു അങ്ഗേസു ച കമ്മേസു ച യേന കേനചി അങ്ഗേന യംകിഞ്ചി കമ്മം വവത്ഥപേത്വാ തം ഭിക്ഖും കമ്മാരഹം കത്വാ കമ്മം കരേയ്യ. അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ. ഏവം പുബ്ബേനാപരം സമേതി.

തത്ഥ കിഞ്ചാപി തജ്ജനീയകമ്മേ ഭണ്ഡനകാരകവസേന കമ്മവാചാ വുത്താ, അഥ ഖോ ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ആപത്തിബഹുലസ്സ തജ്ജനീയകമ്മം കരോന്തേന ബാലഅബ്യത്തവസേനേവ കമ്മവാചാ കാതബ്ബാ. ഏവഞ്ഹി ഭൂതേന വത്ഥുനാ കതം കമ്മം ഹോതി, ന ച അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സ വത്ഥുനാ. കസ്മാ? യസ്മാ ഇദമ്പി അനുഞ്ഞാതന്തി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. അട്ഠാരസ സമ്മാവത്തനവത്ഥൂനി പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ വണ്ണയിസ്സാമ.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാ നിട്ഠിതാ.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകാദികഥാ

൮. ലോമം പാതേന്തീതി പന്നലോമാ ഹോന്തി; ഭിക്ഖൂ അനുവത്തന്തീതി അത്ഥോ. നേത്ഥാരം വത്തന്തീതി നിത്ഥരന്താനം ഏതന്തി നേത്ഥാരം; യേന സക്കാ നിസ്സാരണാ നിത്ഥരിതും, തം അട്ഠാരസവിധം സമ്മാവത്തനം വത്തന്തീതി അത്ഥോ. കിത്തകം കാലം വത്തം പൂരേതബ്ബന്തി? ദസ വാ പഞ്ച വാ ദിവസാനി. ഇമസ്മിഞ്ഹി കമ്മക്ഖന്ധകേ ഏത്തകേന വത്തം പൂരിതമേവ ഹോതി.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകാദികഥാ നിട്ഠിതാ.

നിയസ്സകമ്മകഥാ

൧൧. സേയ്യസകവത്ഥുസ്മിം – അപിസ്സു ഭിക്ഖൂ പകതാതി അപിസ്സു ഭിക്ഖൂ നിച്ചം ബ്യാവടാ ഹോന്തി. സേസം തജ്ജനീയേ വുത്തസദിസമേവ.

നിയസ്സകമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

പബ്ബാജനീയകമ്മകഥാ

൨൧. അസ്സജിപുനബ്ബസുകവത്ഥു സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനായം വുത്തം.

൨൭. കായികേന ദവേനാതിആദീസു പനേത്ഥ കായികോ ദവോ നാമ കായകീളാ വുച്ചതി. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. കായികോ അനാചാരോ നാമ കായദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദവീതിക്കമോ വുച്ചതി. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. കായികം ഉപഘാതികം നാമ കായദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദസ്സ അസിക്ഖനഭാവേന ഉപഹനനം വുച്ചതി; നാസനം വിനാസനന്തി അത്ഥോ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. കായികോ മിച്ഛാജീവോ നാമ പടിക്ഖിത്തവേജ്ജകമ്മാദിവസേന തേലപചനഅരിട്ഠപചനാദീനി. വാചസികോ മിച്ഛാജീവോ നാമ ഗിഹീനം സാസനസമ്പടിച്ഛനാരോചനാദീനി. കായികവാചസികോ നാമ തദുഭയം. സേസം തജ്ജനീയേ വുത്തനയമേവ.

പബ്ബാജനീയകമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

പടിസാരണീയകമ്മകഥാ

൩൩. സുധമ്മവത്ഥുസ്മിം പന – അനപലോകേത്വാതി ന ആപുച്ഛിത്വാ. ഏതദവോചാതി കിം തേ ഗഹപതി ഥേരാനം പടിയത്തന്തി സബ്ബം വിവരാപേത്വാ ദിസ്വാ ഏതം അവോച. ഏകാ ച ഖോ ഇധ നത്ഥി യദിദം തിലസംഗുളികാതി യാ അയം തിലസക്ഖലികാ നാമ വുച്ചതി, സാ നത്ഥീതി അത്ഥോ. തസ്സ കിര ഗഹപതിനോ വംസേ ആദിമ്ഹി ഏകോ പൂവിയോ അഹോസി. തേന നം ഥേരോ ജാതിയാ ഖുംസേതുകാമോ ഏവമാഹ. യദേവ കിഞ്ചീതി ഏവം ബഹും ബുദ്ധവചനം രതനം പഹായ കിഞ്ചിദേവ തിലസംഗുളികാവചനം ഭാസിതം. കുക്കുടപോതകഉദാഹരണേന ഇദം ദസ്സേതി ‘‘യഥാ സോ നേവ കാകവസ്സിതം ന കുക്കുടവസ്സിതം അകാസി, ഏവം തയാപി നേവ ഭിക്ഖുവചനം ന ഗിഹിവചനം വുത്ത’’ന്തി.

പടിസാരണീയകമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

അധമ്മകമ്മാദിദ്വാദസകകഥാ

൩൭. അസമ്മുഖാ കതന്തിആദയോ തികാ വുത്തപ്പകാരാ ഏവ.

൩൯. അങ്ഗസമന്നാഗമോ പുരിമേഹി അസദിസോ. തത്ഥ യഥാ ലാഭം ന ലഭന്തി; ഏവം പരിസക്കന്തോ പരക്കമന്തോ അലാഭായ പരിസക്കതി നാമ. ഏസ നയോ അനത്ഥാദീസു. തത്ഥ അനത്ഥോതി അത്ഥഭങ്ഗോ. അനാവാസോതി തസ്മിം ഠാനേ അവസനം. ഗിഹീനം ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണന്തി ഗിഹീനം സന്തികേ ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി. ധമ്മികം പടിസ്സവം ന സച്ചാപേതീതി യഥാ സച്ചോ ഹോതി, ഏവം ന കരോതി; വസ്സാവാസം പടിസ്സുണിത്വാ ന ഗച്ഛതി, അഞ്ഞം വാ ഏവരൂപം കരോതി. പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖവേതിആദി ഏകങ്ഗേനപി കമ്മാരഹഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥഞ്ചേവ, തജ്ജനീയേ ച വുത്തനയമേവ.

അധമ്മകമ്മാദിദ്വാദസകകഥാ നിട്ഠിതാ.

ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖേപനീയകമ്മകഥാ

൪൬. ഛന്നവത്ഥുസ്മിം – ആവാസപരമ്പരഞ്ച ഭിക്ഖവേ സംസഥാതി സബ്ബാവാസേസു ആരോചേഥ.

൫൦. ഭണ്ഡനകാരകോതിആദീസു ഭണ്ഡനാദിപച്ചയാ ആപന്നം ആപത്തിം രോപേത്വാ തസ്സാ അദസ്സനേയേവ കമ്മം കാതബ്ബം. തികാ വുത്തപ്പകാരാ ഏവ.

൫൧. സമ്മാവത്തനായം പനേത്ഥ തേചത്താലീസ വത്താനി. തത്ഥ ന അനുദ്ധംസേതബ്ബോതി ന ചോദേതബ്ബോ. ന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹീതി അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു അഞ്ഞേഹി ഭിക്ഖൂഹി ന ഭിന്ദിതബ്ബോ. ന ഗിഹിദ്ധജോതി ഓദാതവത്ഥാനി അച്ഛിന്നദസപുപ്ഫദസാനി ച ന ധാരേതബ്ബാനി. ന തിത്ഥിയദ്ധജോതി കുസചീരാദീനി ന ധാരേതബ്ബാനി. ന ആസാദേതബ്ബോതി ന അപസാദേതബ്ബോ. അന്തോ വാ ബഹി വാതി വിഹാരസ്സ അന്തോ വാ ബഹി വാ. ന തിത്ഥിയാദിപദത്തയം ഉത്താനമേവ. സേസം സബ്ബം പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ വണ്ണയിസ്സാമ. സേസം തജ്ജനീയേ വുത്തനയമേവ. ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖേപനീയകമ്മം ഇമിനാ സദിസമേവ.

൬൫. അരിട്ഠവത്ഥു ഖുദ്ദകവണ്ണനായം വുത്തം. ‘‘ഭണ്ഡനകാരകോ’’തിആദീസു യം ദിട്ഠിം നിസ്സായ ഭണ്ഡനാദീനി കരോതി, തസ്സാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേയേവ കമ്മം കാതബ്ബം. സേസം തജ്ജനീയേ വുത്തനയമേവ. സമ്മാവത്തനായമ്പി ഹി ഇധ തേചത്താലീസംയേവ വത്താനീതി.

ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖേപനീയകമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.

കമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.