൨. പാരിവാസികക്ഖന്ധകം

പാരിവാസികവത്തകഥാ

൭൫. പാരിവാസികക്ഖന്ധകേ – പാരിവാസികാതി പരിവാസം പരിവസന്താ. തത്ഥ ചതുബ്ബിധോ പരിവാസോ – അപ്പടിച്ഛന്നപരിവാസോ, പടിച്ഛന്നപരിവാസോ, സുദ്ധന്തപരിവാസോ, സമോധാനപരിവാസോതി. തേസു ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞോപി അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ആകങ്ഖതി പബ്ബജ്ജം, ആകങ്ഖതി ഉപസമ്പദം, തസ്സ ചത്താരോ മാസേ പരിവാസോ ദാതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. ൮൬) ഏവം മഹാഖന്ധകേ വുത്തോ തിത്ഥിയപരിവാസോ അപ്പടിച്ഛന്നപരിവാസോ നാമ. തത്ഥ യം വത്തബ്ബം തം വുത്തമേവ. അയം പന ഇധ അനധിപ്പേതോ. സേസാ തയോ യേന സങ്ഘാദിസേസാപത്തി ആപന്നാ ചേവ ഹോതി പടിച്ഛാദിതാ ച, തസ്സ ദാതബ്ബാ. തേസു യം വത്തബ്ബം തം സമുച്ചയക്ഖന്ധകേ വക്ഖാമ. ഏതേ പന ഇധ അധിപ്പേതാ. തസ്മാ ഏതേസു യംകിഞ്ചി പരിവാസം പരിവസന്താ ‘‘പാരിവാസികാ’’തി വേദിതബ്ബാ.

പകതത്താനം ഭിക്ഖൂനന്തി ഠപേത്വാ നവകതരം പാരിവാസികം അവസേസാനം അന്തമസോ മൂലായപടികസ്സനാരഹാദീനമ്പി. അഭിവാദനപച്ചുട്ഠാനന്തി യം തേ അഭിവാദനാദിം കരോന്തി, തം സാദിയന്തി, സമ്പടിച്ഛന്തി; ന പടിക്ഖിപന്തീതി അത്ഥോ. തത്ഥ സാമീചികമ്മന്തി ഠപേത്വാ അഭിവാദനാദീനി അഞ്ഞസ്സ അനുച്ഛവികസ്സ ബീജനവാതദാനാദിനോ ആഭിസമാചാരികസ്സേതം അധിവചനം. ആസനാഭിഹാരന്തി ആസനസ്സ അഭിഹരണം, ആസനം ഗഹേത്വാ അഭിഗമനം പഞ്ഞാപനമേവ വാ. സേയ്യാഭിഹാരേപി ഏസേവ നയോ. പാദോദകന്തി പാദധോവനഉദകം. പാദപീഠന്തി ധോതപാദട്ഠപനകം. പാദകഥലികന്തി അധോതപാദട്ഠപനകം പാദഘംസനം വാ. ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി സദ്ധിവിഹാരികാനമ്പി സാദിയന്തസ്സ ദുക്കടമേവ, തസ്മാ തേ വത്തബ്ബാ – ‘‘അഹം വിനയകമ്മം കരോമി, മയ്ഹം വത്തം മാ കരോഥ, മാ മം ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛഥാ’’തി. സചേ സദ്ധാപബ്ബജിതാ കുലപുത്താ ‘‘തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം വിനയകമ്മം കരോഥാ’’തി വത്വാ വത്തം കരോന്തി, ഗാമപ്പവേസനമ്പി ആപുച്ഛന്തിയേവ, വാരിതകാലതോ പട്ഠായ അനാപത്തി. മിഥു യഥാവുഡ്ഢന്തി പാരിവാസികഭിക്ഖൂനം അഞ്ഞമഞ്ഞം യോ യോ വുഡ്ഢോ തേന തേന നവകതരസ്സ സാദിതും.

പഞ്ച യഥാവുഡ്ഢന്തി പകതത്തേഹിപി സദ്ധിം വുഡ്ഢപടിപാടിയാ ഏവ. തസ്മാ പാതിമോക്ഖേ ഉദ്ദിസ്സമാനേ ഹത്ഥപാസേ നിസീദിതും വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘പാളിയാ അനിസീദിത്വാ പാളിം വിഹായ ഹത്ഥപാസം അമുഞ്ചന്തേന നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. പാരിസുദ്ധിഉപോസഥേ കരീയമാനേ സങ്ഘനവകട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ തത്ഥേവ നിസിന്നേന അത്തനോ പാളിയാ പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. പവാരണായപി സങ്ഘനവകട്ഠാനേ നിസീദിത്വാ തത്ഥേവ നിസിന്നേന അത്തനോ പാളിയാ പവാരേതബ്ബം. സങ്ഘേന ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ ഭാജീയമാനം വസ്സികസാടികമ്പി അത്തനോ പത്തട്ഠാനേ ഗഹേതും വട്ടതി.

ഓണോജനന്തി വിസ്സജ്ജനം വുച്ചതി. സചേ ഹി പാരിവാസികസ്സ ദ്വേ തീണി ഉദ്ദേസഭത്താദീനി പാപുണന്തി, അഞ്ഞാ ചസ്സ പുഗ്ഗലികഭത്തപച്ചാസാ ഹോതി, താനി പടിപാടിയാ ഗഹേത്വാ ‘‘ഭന്തേ, ഹേട്ഠാ ഗാഹേഥ, അജ്ജ മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസാ അത്ഥി, സ്വേ ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി വത്വാ വിസ്സജ്ജേതബ്ബാനി. ഏവം താനി പുനദിവസേസു ഗണ്ഹിതും ലഭതി. പുനദിവസേ സബ്ബപഠമം ഏതസ്സ ദാതബ്ബന്തി കുരുന്ദിയം വുത്തം. യദി പന ന ഗണ്ഹാതി ന വിസ്സജ്ജേതി, പുനദിവസേ ന ലഭതി, ഇദം ഓണോജനം നാമ പാരിവാസികസ്സേവ ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതം. കസ്മാ? തസ്സ ഹി സങ്ഘനവകട്ഠാനേ നിസിന്നസ്സ ഭത്തഗ്ഗേ യാഗുഖജ്ജകാദീനി പാപുണന്തി വാ ന വാ, തസ്മാ സോ ‘‘ഭിക്ഖാഹാരേന മാ കിലമിത്ഥാ’’തി ഇദമസ്സ സങ്ഗഹകരണത്ഥായ ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതം.

ഭത്തന്തി ആഗതാഗതേഹി വുഡ്ഢപടിപാടിയാ ഗഹേത്വാ ഗന്തബ്ബം വിഹാരേ സങ്ഘസ്സ ചതുസ്സാലഭത്തം, ഏതം യഥാവുഡ്ഢം ലഭതി. പാളിയാ പന ഗന്തും വാ ഠാതും വാ ന ലഭതി, തസ്മാ പാളിതോ ഓസക്കിത്വാ ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന ഹത്ഥം പസാരേത്വാ യഥാ സേനോ നിപതിത്വാ ഗണ്ഹാതി, ഏവം ഗണ്ഹിതബ്ബം. ആരാമികസമണുദ്ദേസേഹി ആഹരാപേതും ന ലഭതി. സചേ സയമേവ ആഹരന്തി, വട്ടതി. രഞ്ഞോ മഹാപേളഭത്തേപി ഏസേവ നയോ. ചതുസ്സാലഭത്തേ പന സചേ ഓണോജനം കത്തുകാമോ ഹോതി, അത്തനോ അത്ഥായ ഉക്ഖിത്തേ പിണ്ഡേ ‘‘അജ്ജ മേ ഭത്തം അത്ഥി, സ്വേ ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി വത്തബ്ബം. പുനദിവസേ ദ്വേ പിണ്ഡേ ലഭതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ഉദ്ദേസഭത്താദീനിപി പാളിതോ ഓസക്കിത്വാവ ഗഹേതബ്ബാനി. യത്ഥ പന നിസീദാപേത്വാ പരിവിസന്തി, തത്ഥ സാമണേരാനം ജേട്ഠകേന ഭിക്ഖൂനം സങ്ഘനവകേന ഹുത്വാ നിസീദിതബ്ബം.

൭൬. ഇദാനി യാ അയം സമ്മാവത്തനാ വുത്താ, തത്ഥ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബന്തി ഉപജ്ഝായേന ഹുത്വാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബം; വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ പന ഉപസമ്പാദേതും വട്ടതി. ആചരിയേന ഹുത്വാപി കമ്മവാചാ ന സാവേതബ്ബാ, അഞ്ഞസ്മിം അസതി വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ സാവേതും വട്ടതി. ന നിസ്സയോതി ആഗന്തുകാനം നിസ്സയോ ന ദാതബ്ബോ. യേഹിപി പകതിയാവ നിസ്സയോ ഗഹിതോ, തേ വത്തബ്ബാ – ‘‘അഹം വിനയകമ്മം കരോമി, അസുകത്ഥേരസ്സ നാമ സന്തികേ നിസ്സയം ഗണ്ഹഥ, മയ്ഹം വത്തം മാ കരോഥ, മാ മം ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛഥാ’’തി. സചേ ഏവം വുത്തേപി കരോന്തിയേവ, വാരിതകാലതോ പട്ഠായ കരോന്തേസുപി അനാപത്തി.

ന സാമണേരോതി അഞ്ഞോ സാമണേരോ ന ഗഹേതബ്ബോ. ഉപജ്ഝം ദത്വാ ഗഹിതസാമണേരാപി വത്തബ്ബാ – ‘‘അഹം വിനയകമ്മം കരോമി, മയ്ഹം വത്തം മാ കരോഥ, മാ മം ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛഥാ’’തി. സചേ ഏവം വുത്തേപി കരോന്തിയേവ, വാരിതകാലതോ പട്ഠായ കരോന്തേസുപി അനാപത്തി. ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി നാമ ആധിപച്ചട്ഠാനഭൂതാതി പടിക്ഖിത്താ, തസ്മാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ വത്തബ്ബം – ‘‘ഭന്തേ, അഹം വിനയകമ്മം കരോമി, ഭിക്ഖുനോവാദകം ജാനാഥാ’’തി, പടിബലസ്സ വാ ഭിക്ഖുസ്സ ഭാരോ കാതബ്ബോ. ആഗതാ ഭിക്ഖുനിയോ ‘‘സങ്ഘസന്തികം ഗച്ഛഥ, സങ്ഘോ വോ ഓവാദദായകം ജാനിസ്സതീ’’തി വാ ‘‘അഹം വിനയകമ്മം കരോമി, അസുകഭിക്ഖുസ്സ നാമ സന്തികം ഗച്ഛഥ, സോ വോ ഓവാദം ദസ്സതീ’’തി വാ വത്തബ്ബാ.

സാ ആപത്തീതി സുക്കവിസ്സട്ഠിയാ പരിവാസേ ദിന്നേ സുക്കവിസ്സട്ഠി നാപജ്ജിതബ്ബാ. അഞ്ഞാ വാ താദിസികാതി കായസംസഗ്ഗാദിഗരുകാപത്തി. തതോ വാ പാപിട്ഠതരാതി പാരാജികാപത്തി; സത്തസു ഹി ആപത്തീസു ദുബ്ഭാസിതാപത്തി പാപിട്ഠാ; ദുക്കടാപത്തി പാപിട്ഠതരാ; ദുക്കടാപത്തി പാപിട്ഠാ, പാടിദേസനീയാപത്തി പാപിട്ഠതരാതി ഏവം പാചിത്തിയഥുല്ലച്ചയസങ്ഘാദിസേസപാരാജികാപത്തീസു നയോ നേതബ്ബോ. താസം വത്ഥൂസുപി ദുബ്ഭാസിതവത്ഥു പാപിട്ഠം, ദുക്കടവത്ഥു പാപിട്ഠതരന്തി പുരിമനയേനേവ ഭേദോ വേദിതബ്ബോ. പണ്ണത്തിവജ്ജസിക്ഖാപദേ പന വത്ഥുപി ആപത്തിപി പാപിട്ഠാ. ലോകവജ്ജേ ഉഭയമ്പി പാപിട്ഠതരം.

കമ്മന്തി പരിവാസകമ്മവാചാ വുച്ചതി. തം കമ്മം ‘‘അകതം ദുക്കട’’ന്തിആദീഹി വാ ‘‘കിം ഇദം കമ്മം നാമ കസികമ്മം ഗോരക്ഖകമ്മ’’ന്തിആദീഹി വാ വചനേഹി ന ഗരഹിതബ്ബം. കമ്മികാതി യേഹി ഭിക്ഖൂഹി കമ്മം കതം, തേ വുച്ചന്തി, തേ ‘‘ബാലാ അബ്യത്താ’’തിആദീഹി വചനേഹി ന ഗരഹിതബ്ബാ. ന സവചനീയം കാതബ്ബന്തി പലിബോധത്ഥായ വാ പക്കോസനത്ഥായ വാ സവചനീയം ന കാതബ്ബം, പലിബോധത്ഥായ ഹി കരോന്തോ ‘‘അഹം ആയസ്മന്തം ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം സവചനീയം കരോമി, ഇമമ്ഹാ ആവാസാ ഏകപദമ്പി മാ പക്കാമി, യാവ ന തം അധികരണം വൂപസന്തം ഹോതീ’’തി ഏവം കരോതി. പക്കോസനത്ഥായ കരോന്തോ ‘‘അഹം തേ സവചനീയം കരോമി, ഏഹി മയാ സദ്ധിം വിനയധരാനം സമ്മുഖീഭാവം ഗച്ഛാമാ’’തി ഏവം കരോതി; തദുഭയമ്പി ന കാതബ്ബം.

ന അനുവാദോതി വിഹാരേ ജേട്ഠകട്ഠാനം ന കാതബ്ബം. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വാ ധമ്മജ്ഝേസകേന വാ ന ഭവിതബ്ബം. നാപി തേരസസു സമ്മുതീസു ഏകസമ്മുതിവസേനാപി ഇസ്സരിയകമ്മം കാതബ്ബം. ന ഓകാസോതി ‘‘കരോതു മേ ആയസ്മാ ഓകാസം, അഹം തം വത്തുകാമോ’’തി ഏവം പകതത്തസ്സ ഓകാസോ ന കാരേതബ്ബോ, വത്ഥുനാ വാ ആപത്തിയാ വാ ന ചോദേതബ്ബോ, ‘‘അയം പുബ്ബേ തേ ദോസോ’’തി ന സാരേതബ്ബോ. ന ഭിക്ഖൂഹി സമ്പയോജേതബ്ബന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം യോജേത്വാ കലഹോ ന കാരേതബ്ബോ.

പുരതോതി സങ്ഘത്ഥേരേന ഹുത്വാ പുരതോ ന ഗന്തബ്ബം, ദ്വാദസഹത്ഥം ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ ഏകകേന ഗന്തബ്ബം. നിസീദനേപി ഏസേവ നയോ. ആസനപരിയന്തോതി ഭത്തഗ്ഗാദീസു സങ്ഘനവകാസനം വുച്ചതി; സ്വാസ്സ ദാതബ്ബോ, തത്ഥ നിസീദിതബ്ബം. സേയ്യാപരിയന്തോതി സേയ്യാനം പരിയന്തോ, സബ്ബലാമകം മഞ്ചപീഠം. അയഞ്ഹി വസ്സഗ്ഗേന അത്തനോ പത്തട്ഠാനേ സേയ്യം ഗഹേതും ന ലഭതി. സബ്ബഭിക്ഖൂഹി വിചിനിത്വാ ഗഹിതാവസേസാ മങ്കുലഗൂഥഭരിതാ വേത്തലതാദിവിനദ്ധാ ലാമകസേയ്യാ അസ്സ ദാതബ്ബാ. വിഹാരപരിയന്തോതി യഥാ ച സേയ്യാ, ഏവം വസനആവാസോപി വസ്സഗ്ഗേന അത്തനോ പത്തട്ഠാനേ തസ്സ ന വട്ടതി. സബ്ബഭിക്ഖൂഹി വിചിനിത്വാ ഗഹിതാവസേസാ പന രജോഹതഭൂമി ജതുകമൂസികഭരിതാ പണ്ണസാലാ അസ്സ ദാതബ്ബാ. സചേ പകതത്താ സബ്ബേ രുക്ഖമൂലികാ അബ്ഭോകാസികാ ച ഹോന്തി, ഛന്നം ന ഉപേന്തി, സബ്ബേപി ഏതേഹി വിസ്സട്ഠാവാസാ നാമ ഹോന്തി. തേസു യം ഇച്ഛതി, തം ലഭതി. വസ്സൂപനായികദിവസേ പച്ചയം ഏകപസ്സേ ഠത്വാ വസ്സഗ്ഗേന ഗണ്ഹിതും ലഭതി. സേനാസനം ന ലഭതി, നിബദ്ധവസ്സാവാസികം സേനാസനം ഗണ്ഹിതുകാമേന വത്തം നിക്ഖിപിത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

തേന ച സോ സാദിതബ്ബോതി യം അസ്സ ആസനാദിപരിയന്തം ഭിക്ഖൂ ദേന്തി, സോ ഏവ സാദിതബ്ബോ. പുരേസമണേന വാ പച്ഛാസമണേന വാതി ഞാതിപവാരിതട്ഠാനേ ‘‘ഏത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ആഗച്ഛഥാ’’തി നിമന്തിതേന ‘‘ഭന്തേ, അസുകം നാമ കുലം ഭിക്ഖൂ നിമന്തേസി, ഏഥ തത്ഥ ഗച്ഛാമാ’’തി ഏവം സംവിധായ ഭിക്ഖൂ പുരേസമണേ വാ പച്ഛാസമണേ വാ കത്വാ ന ഗന്തബ്ബം. ‘‘ഭന്തേ, അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂനം ആഗമനം ഇച്ഛന്തി, സാധു വതസ്സ സചേ തേസം സങ്ഗഹം കരേയ്യാഥാ’’തി ഏവം പന പരിയായേന കഥേതും വട്ടതി.

ന ആരഞ്ഞികങ്ഗന്തി ആഗതാഗതാനം ആരോചേതും ഹരായമാനേന ആരഞ്ഞികധുതങ്ഗം ന സമാദാതബ്ബം. യേനാപി പകതിയാ സമാദിന്നം, തേന ദുതിയം ഭിക്ഖും ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ അരുണം ഉട്ഠാപേതബ്ബം, ന ച ഏകകേന വത്ഥബ്ബം. തഥാ ഭത്തഗ്ഗാദീസു ആസനപരിയന്തേ നിസജ്ജായ ഹരായമാനേന പിണ്ഡപാതികധുതങ്ഗമ്പി ന സമാദാതബ്ബം. യോ പന പകതിയാവ പിണ്ഡപാതികോ തസ്സ പടിസേധോ നത്ഥി.

ന ച തപ്പച്ചയാതി ‘‘നീഹടഭത്തോ ഹുത്വാ വിഹാരേയേവ നിസീദിത്വാ ഭുഞ്ജന്തോ രത്തിയോ ഗണയിസ്സാമി, ഗച്ഛതോ മേ ഭിക്ഖും ദിസ്വാ അനാരോചേന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ സിയാ’’തി ഇമിനാ കാരണേന പിണ്ഡപാതോ ന നീഹരാപേതബ്ബോ. മാ മം ജാനിംസൂതി ‘‘മാ മം ഏകഭിക്ഖുപി ജാനാതൂ’’തി ച ഇമിനാ അജ്ഝാസയേന വിഹാരേ സാമണേരേഹി പചാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതുമ്പി ന ലഭതി. ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിതബ്ബമേവ. ഗിലാനസ്സ പന നവകമ്മആചരിയുപജ്ഝായകിച്ചാദിപസുതസ്സ വാ വിഹാരേയേവ അച്ഛിതും വട്ടതി. സചേപി ഗാമേ അനേകസതാ ഭിക്ഖൂ വിചരന്തി, ന സക്കാ ഹോതി ആരോചേതും, ഗാമകാവാസം ഗന്ത്വാ സഭാഗട്ഠാനേ വസിതും വട്ടതി.

ആഗന്തുകേനാതി കഞ്ചി വിഹാരം ഗതേന തത്ഥ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേതബ്ബം. സചേ സബ്ബേ ഏകട്ഠാനേ ഠിതേ പസ്സതി, ഏകട്ഠാനേ ഠിതേനേവ ആരോചേതബ്ബം. അഥ രുക്ഖമൂലാദീസു വിസും വിസും ഠിതാ ഹോന്തി, തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ആരോചേതബ്ബം. സഞ്ചിച്ച അനാരോചേന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ ച ഹോതി, വത്തഭേദേ ച ദുക്കടം. അഥ വിചിനന്തോ ഏകച്ചേ ന പസ്സതി, രത്തിച്ഛേദോവ ഹോതി, ന വത്തഭേദദുക്കടം.

ആഗന്തുകസ്സാതി അത്തനോ വസനവിഹാരം ആഗതസ്സാപി ഏകസ്സ വാ ബഹൂനം വാ വുത്തനയേനേവ ആരോചേതബ്ബം. രത്തിച്ഛേദവത്തഭേദാപി ചേത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. സചേ ആഗന്തുകാ മുഹുത്തം വിസ്സമിത്വാ വാ അവിസ്സമിത്വാ ഏവ വാ വിഹാരമജ്ഝേന ഗച്ഛന്തി, തേസമ്പി ആരോചേതബ്ബം. സചേ തസ്സ അജാനന്തസ്സേവ ഗച്ഛന്തി, അയഞ്ച പന ഗതകാലേ ജാനാതി, ഗന്ത്വാ ആരോചേതബ്ബം. സമ്പാപുണിതും അസക്കോന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ഹോതി, ന വത്തഭേദദുക്കടം. യേപി അന്തോവിഹാരം അപ്പവിസിത്വാ ഉപചാരസീമം ഓക്കമിത്വാ ഗച്ഛന്തി, അയഞ്ച നേസം ഛത്തസദ്ദം വാ ഉക്കാസിതസദ്ദം വാ ഖിപിതസദ്ദം വാ സുത്വാവ ആഗന്തുകഭാവം ജാനാതി, ഗന്ത്വാ ആരോചേതബ്ബം. ഗതകാലേ ജാനന്തേനപി അനുബന്ധിത്വാ ആരോചേതബ്ബമേവ. സമ്പാപുണിതും അസക്കോന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ഹോതി, ന വത്തഭേദദുക്കടം. യോപി രത്തിംയേവ ആഗന്ത്വാ രത്തിംയേവ ഗച്ഛതി, സോപിസ്സ രത്തിച്ഛേദം കരോതി, അഞ്ഞാതത്താ പന വത്തഭേദദുക്കടം നത്ഥി. സചേ അജാനിത്വാവ അബ്ഭാനം കരോതി, അകതമേവ ഹോതീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. തസ്മാ അധികാ രത്തിയോ ഗഹേത്വാ കാതബ്ബം, അയം അപണ്ണകപടിപദാ.

നദീആദീസു നാവായ ഗച്ഛന്തമ്പി പരതീരേ ഠിതമ്പി ആകാസേന ഗച്ഛന്തമ്പി പബ്ബതതലഅരഞ്ഞാദീസു ദൂരേ ഠിതമ്പി ഭിക്ഖും ദിസ്വാ സചേ ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി വവത്ഥാനം അത്ഥി, നാവാദീഹി വാ ഗന്ത്വാ മഹാസദ്ദം കത്വാ വാ വേഗേന അനുബന്ധിത്വാ വാ ആരോചേതബ്ബം, അനാരോചേന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ ചേവ വത്തഭേദദുക്കടഞ്ച. സചേ വായമന്തോപി സമ്പാപുണിതും വാ സാവേതും വാ ന സക്കോതി, രത്തിച്ഛേദോവ ഹോതി, ന വത്തഭേദദുക്കടം. സങ്ഘസേനാഭയത്ഥേരോ പന വിസയാവിസയേന കഥേതി – ‘‘വിസയേ കിര അനാരോചേന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ ചേവ വത്തഭേദദുക്കടഞ്ച ഹോതി, അവിസയേ പന ഉഭയമ്പി നത്ഥീ’’തി. കരവീകതിസ്സത്ഥേരോ ‘‘സമണോ അയന്തി വവത്ഥാനമേവ പമാണം, സചേപി അവിസയോ ഹോതി, വത്തഭേദദുക്കടമേവ നത്ഥി, രത്തിച്ഛേദോ പന ഹോതിയേവാ’’തി ആഹ.

ഉപോസഥേതി ‘‘ഉപോസഥം സമ്പാപുണിസ്സാമാ’’തി ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, ഇദ്ധിയാ ഗച്ഛന്താപി ഉപോസഥഭാവം ഞത്വാ ഓതരിത്വാ ഉപോസഥം കരോന്തി, തസ്മാ ആഗന്തുകസോധനത്ഥം ഉപോസഥദിവസേ ആരോചേതബ്ബം. പവാരണായപി ഏസേവ നയോ. ഗിലാനോതി ഗന്തും അസമത്ഥോ. ദൂതേനാതി ഏത്ഥ അനുപസമ്പന്നം പേസേതും ന വട്ടതി, ഭിക്ഖും പേസേത്വാ ആരോചാപേതബ്ബം.

അഭിക്ഖുകോ ആവാസോതി സുഞ്ഞവിഹാരോ; യത്ഥ ഏകോപി ഭിക്ഖു നത്ഥി, തത്ഥ വാസത്ഥായ ന ഗന്തബ്ബം. ന ഹി തത്ഥ വുത്ഥരത്തിയോ ഗണനൂപികാ ഹോന്തി, പകതത്തേന പന സദ്ധിം വട്ടതി. ദസവിധന്തരായേ പന സചേപി രത്തിയോ ഗണനൂപികാ ന ഹോന്തി, അന്തരായതോ പരിമുച്ചനത്ഥായ ഗന്തബ്ബമേവ. തേന വുത്തം – ‘‘അഞ്ഞത്ര അന്തരായാ’’തി. നാനാസംവാസകേഹി സദ്ധിം വിനയകമ്മം കാതും ന വട്ടതി. തേസം അനാരോചനേപി രത്തിച്ഛേദോ നത്ഥി, അഭിക്ഖുകാവാസസദിസമേവ ഹോതി. തേന വുത്തം – ‘‘യത്ഥസ്സു ഭിക്ഖൂ നാനാസംവാസകാ’’തി. സേസം ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ വുത്തനയമേവ.

൮൧. ഏകച്ഛന്നേ ആവാസേതിആദീസു ആവാസോ നാമ വസനത്ഥായ കതസേനാസനം. അനാവാസോ നാമ ചേതിയഘരം ബോധിഘരം സമ്മുഞ്ജനിഅട്ടകോ ദാരുഅട്ടകോ പാനീയമാളോ വച്ചകുടി ദ്വാരകോട്ഠകോതി ഏവമാദി. തതിയപദേന തദുഭയമ്പി ഗഹിതം. ഏതേസു യത്ഥ കത്ഥചി ഏകച്ഛന്നേ ഛദനതോ ഉദകപതനട്ഠാനപരിച്ഛിന്നേ ഓകാസേ ഉക്ഖിത്തകോ വസിതും ന ലഭതി. ‘‘പാരിവാസികോ പന അന്തോആവാസേയേവ ന ലഭതീ’’തി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന ‘‘അവിസേസേന ഉദകപാതേന വാരിത’’ന്തി വുത്തം. കുരുന്ദിയം ‘‘ഏതേസു ഏത്തകേസു പഞ്ചവണ്ണച്ഛദനബദ്ധട്ഠാനേസു പാരിവാസികസ്സ ച ഉക്ഖിത്തകസ്സ ച പകതത്തേന സദ്ധിം ഉദകപാതേന വാരിത’’ന്തി വുത്തം. തസ്മാ നാനൂപചാരേപി ഏകച്ഛന്നേ ന വട്ടതി. സചേ പനേത്ഥ തദഹുപസമ്പന്നേപി പകതത്തേ പഠമം പവിസിത്വാ നിപന്നേ സട്ഠിവസ്സോപി പാരിവാസികോ പച്ഛാ പവിസിത്വാ ജാനന്തോ നിപജ്ജതി, രത്തിച്ഛേദോ ചേവ വത്തഭേദദുക്കടഞ്ച. അജാനന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ന വത്തഭേദദുക്കടം. സചേ പന തസ്മിം പഠമം നിപന്നേ പച്ഛാ പകതത്തോ പവിസിത്വാ നിപജ്ജതി, പാരിവാസികോ ച ജാനാതി, രത്തിച്ഛേദോ ചേവ വത്തഭേദദുക്കടഞ്ച. നോ ചേ ജാനാതി, രത്തിച്ഛേദോവ ന വത്തഭേദദുക്കടം.

വുട്ഠാതബ്ബം നിമന്തേതബ്ബോതി തദഹുപസമ്പന്നമ്പി ദിസ്വാ വുട്ഠാതബ്ബമേവ; വുട്ഠായ ച ‘‘അഹം ഇമിനാ സുഖനിസിന്നോ വുട്ഠാപിതോ’’തി പരമ്മുഖേന ന ഗന്തബ്ബം, ‘‘ഇദം ആചരിയ-ആസനം, ഏത്ഥ നിസീദഥാ’’തി ഏവം നിമന്തേതബ്ബോയേവ. നവകേന പന ‘‘മഹാഥേരം ഓബദ്ധം കരോമീ’’തി പാരിവാസികത്ഥേരസ്സ സന്തികം ന ഗന്തബ്ബം. ഏകാസനേതി സമാനവസ്സികാസനേ മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ. ന ഛമായം നിസിന്നേതി പകതത്തേ ഭൂമിയം നിസിന്നേ ഇതരേന അന്തമസോ തിണസന്ഥാരേപി ഉച്ചതരേ വാലികാതലേപി വാ ന നിസീദിതബ്ബം, ദ്വാദസഹത്ഥം പന ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ നിസീദിതും വട്ടതി. ഏകചങ്കമേതി സഹായേന വിയ സദ്ധിം ചങ്കമന്തോ ഏകസ്മിം ചങ്കമേ.

ഛമായം ചങ്കമന്തന്തി ഛമായം ചങ്കമന്തേ, അയമേവ വാ പാഠോ. അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ – അകതപരിച്ഛേദായ ഭൂമിയാ ചങ്കമന്തേ പരിച്ഛേദം കത്വാ വാലികം ആകിരിത്വാ ആലമ്ബനം യോജേത്വാ കതചങ്കമേ നീചേപി ന ചങ്കമിതബ്ബം, കോ പന വാദോ ഇട്ഠകാചയസമ്പന്നേ വേദികാപരിക്ഖിത്തേതി! സചേ പന പാകാരപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി ദ്വാരകോട്ഠകയുത്തോ പബ്ബതന്തരവനന്തരഗുമ്ബന്തരേസു വാ സുപ്പടിച്ഛന്നോ, താദിസേ ചങ്കമേ ചങ്കമിതും വട്ടതി. അപ്പടിച്ഛന്നേപി ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ വട്ടതി.

വുഡ്ഢതരേനാതി ഏത്ഥ സചേ വുഡ്ഢതരേ പാരിവാസികേ പഠമം നിപന്നേ ഇതരോ ജാനന്തോ പച്ഛാ നിപജ്ജതി, രത്തിച്ഛേദോ ചസ്സ ഹോതി വത്തഭേദേ ച ദുക്കടം. വുഡ്ഢതരസ്സ പന രത്തിച്ഛേദോവ ന വത്തഭേദദുക്കടം. അജാനിത്വാ നിപജ്ജതി, ദ്വിന്നമ്പി വത്തഭേദോ നത്ഥി, രത്തിച്ഛേദോ പന ഹോതി. അഥ നവകപാരിവാസികേ പഠമം നിപന്നേ വുഡ്ഢതരോ പച്ഛാ നിപജ്ജതി, നവകോ ച ജാനാതി, രത്തി ചസ്സ ഛിജ്ജതി, വത്തഭേദേ ച ദുക്കടം ഹോതി. വുഡ്ഢതരസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ന വത്തഭേദോ. നോ ചേ ജാനാതി, ദ്വിന്നമ്പി വത്തഭേദോ നത്ഥി, രത്തിച്ഛേദോ പന ഹോതി. സചേ ദ്വേപി അപച്ഛാപുരിമം നിപജ്ജന്തി, വുഡ്ഢതരസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ഇതരസ്സ വത്തഭേദോപീതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. ദ്വേ പാരിവാസികാ സമവസ്സാ, ഏകോ പഠമം നിപന്നോ, ഏകോ ജാനന്തോവ പച്ഛാ നിപജ്ജതി, രത്തി ച ഛിജ്ജതി, വത്തഭേദേ ച ദുക്കടം. പഠമം നിപന്നസ്സ രത്തിച്ഛേദോവ ന വത്തഭേദോ. സചേ പച്ഛാ നിപജ്ജന്തോപി ന ജാനാതി, ദ്വിന്നമ്പി വത്തഭേദോ നത്ഥി, രത്തിച്ഛേദോ പന ഹോതി. സചേ ദ്വേപി അപച്ഛാപുരിമം നിപജ്ജന്തി, ദ്വിന്നമ്പി രത്തിച്ഛേദോയേവ, ന വത്തഭേദോ. സചേ ഹി ദ്വേ പാരിവാസികാ ഏകതോ വസേയ്യും, തേ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ അജ്ഝാചാരം ഞത്വാ അഗാരവാ വാ വിപ്പടിസാരിനോ വാ ഹുത്വാ പാപിട്ഠതരം വാ ആപത്തിം ആപജ്ജേയ്യും വിബ്ഭമേയ്യും വാ, തസ്മാ നേസം സഹസേയ്യാ സബ്ബപ്പകാരേന പടിക്ഖിത്താ. സേസം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. മൂലായപടികസ്സനാരഹാദയോ ചേത്ഥ പാരിവാസികാനം പകതത്തട്ഠാനേ ഠിതാതി വേദിതബ്ബാ.

പാരിവാസികചതുത്ഥോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, പരിവാസന്തി ഏത്ഥ പാരിവാസികം ചതുത്ഥം കത്വാ അഞ്ഞസ്സ പരിവാസദാനാദീനി കാതും ന വട്ടതി. ഏതേസ്വേവായം ഗണപൂരകോ ന ഹോതി, സേസസങ്ഘകമ്മേസു ഹോതി. ഗണേ പന അപ്പഹോന്തേ വത്തം നിക്ഖിപാപേത്വാ ഗണപൂരകോ കാതബ്ബോതി.

൮൩. ഇമം പന വത്തകഥം സുത്വാ വിനയധരഉപാലിത്ഥേരസ്സ രഹോഗതസ്സ ഏവം പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘ഭഗവതാ ബഹു പാരിവാസികവത്തം പഞ്ഞത്തം, കതിഹി നു ഖോ ഏത്ഥ കാരണേഹി രത്തിച്ഛേദോ ഹോതീ’’തി! സോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ തമത്ഥം പുച്ഛി. ഭഗവാ ചസ്സ ബ്യാകാസി. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി…പേ… രത്തിച്ഛേദാ’’തി. തത്ഥ സഹവാസോതി യ്വായം പകതത്തേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഏകച്ഛന്നേതിആദിനാ നയേന വുത്തോ ഏകതോ വാസോ. വിപ്പവാസോതി ഏകകസ്സേവ വാസോ. അനാരോചനാതി ആഗന്തുകാദീനം അനാരോചനാ. ഏതേസു തീസു ഏകേകേന കാരണേന രത്തിച്ഛേദോ ഹോതി.

൮൪. ന സക്കോന്തീതി സങ്ഘസ്സ മഹന്തതായ തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ സബ്ബേസം ആരോചേതും അസക്കോന്താ സോധേതും ന സക്കോന്തി. പരിവാസം നിക്ഖിപാമി, വത്തം നിക്ഖിപാമീതി ഇമേസു ദ്വീസു പദേസു ഏകേനാപി നിക്ഖിത്തോവ ഹോതി പരിവാസോ; ദ്വീഹി സുനിക്ഖിത്തോയേവ. സമാദാനേപി ഏസേവ നയോ. ഏവം വത്തം സമാദിയിത്വാ പരിവുത്ഥപരിവാസസ്സ മാനത്തം ഗണ്ഹതോ പുന വത്തസമാദാനകിച്ചം നത്ഥി, സമാദിന്നവത്തോയേവ ഹേസ തസ്മാസ്സ ഛാരത്തം മാനത്തം ദാതബ്ബം, ചിണ്ണമാനത്തോ അബ്ഭേതബ്ബോ. ഏവം അനാപത്തികോ ഹുത്വാ സുദ്ധന്തേ പതിട്ഠിതോ തിസ്സോ സിക്ഖാ പൂരേത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീതി.

പാരിവാസികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

മൂലായപടികസ്സനാരഹവത്തകഥാ

൮൬. മൂലായപടികസ്സനാരഹാ ഭിക്ഖൂ സാദിയന്തി പകതത്താനന്തി ഠപേത്വാ നവകതരം മൂലായപടികസ്സനാരഹം അവസേസാനം അന്തമസോ പാരിവാസികാദീനമ്പി. ഇമേസഞ്ഹി പാരിവാസികമൂലായപടികസ്സനാരഹമാനത്താരഹമാനത്താചാരികബ്ഭാനാരഹാനം പഞ്ചന്നം ഠപേത്വാ അത്തനോ അത്തനോ നവകതരം, സേസാ സബ്ബേ പകതത്താ ഏവ. കസ്മാ? മിഥു യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനാദീനം അനുഞ്ഞാതത്താ. തേന വുത്തം – ‘‘അവസേസാനം അന്തമസോ പാരിവാസികാദീനമ്പീ’’തി. മൂലായപടികസ്സനാരഹാദിലക്ഖണം പന നേസം പരതോ ആവിഭവിസ്സതി. സേസമേത്ഥ ഇതോ പരേസു ച മാനത്താരഹാദിവത്തേസു പാരിവാസികവത്തേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൮൭. മൂലായപടികസ്സനാരഹചതുത്ഥോ ചേതിആദീസുപി യഥേവ പാരിവാസികോ; ഏവം ഏതേപി ഏതേസു വിനയകമ്മേസു ഗണപൂരകാ ന ഹോന്തി, സേസസങ്ഘകമ്മേസു ഹോന്തി.

മൂലായപടികസ്സനാരഹവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

മാനത്തചാരികവത്തകഥാ

൯൦. മാനത്തചാരികസ്സ വത്തേസു ‘‘ദേവസികം ആരോചേതബ്ബ’’ന്തി വിസേസോ.

൯൨. രത്തിച്ഛേദേസു ഊനേ ഗണേതി ഏത്ഥ ഗണോതി ചത്താരോ വാ അതിരേകാ വാ; തസ്മാ സചേപി തീഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസതി, രത്തിച്ഛേദോ ഹോതിയേവ. മാനത്തനിക്ഖേപസമാദാനേസു വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

മാനത്തചാരികവത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.

പാരിവാസികക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.