൨. ഉണ്ണാഭബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ

൫൧൨. ദുതിയേ ഗോചരവിസയന്തി ഗോചരഭൂതം വിസയം. അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സാതി ചക്ഖു സോതസ്സ, സോതം വാ ചക്ഖുസ്സാതി ഏവം ഏകം ഏകസ്സ ഗോചരവിസയം ന പച്ചനുഭോതി. സചേ ഹി നീലാദിഭേദം രൂപാരമ്മണം സമോധാനേത്വാ സോതിന്ദ്രിയസ്സ ഉപനേയ്യ – ‘‘ഇങ്ഘ ത്വം താവ നം വവത്ഥപേഹി വിഭാവേഹി ‘കിന്നാമേതം ആരമ്മണ’’’ന്തി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം വിനാപി മുഖേന അത്തനോ ധമ്മതായ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അരേ, അന്ധബാല, വസ്സസതമ്പി വസ്സസഹസ്സമ്പി വസ്സസതസഹസ്സമ്പി പരിധാവമാനോ അഞ്ഞത്ര മയാ കുഹിം ഏതസ്സ ജാനനകം ലഭിസ്സസി, തം ആഹര, ചക്ഖുപസാദേ ഉപനേഹി, അഹമേതം ആരമ്മണം ജാനിസ്സാമി – യദി വാ നീലം, യദി വാ പീതകം. ന ഹി ഏസോ അഞ്ഞസ്സ വിസയോ, മയ്ഹമേവേസോ വിസയോ’’തി. സേസദ്വാരേസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവമേതാനി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഗോചരവിസയം ന പച്ചനുഭോന്തി നാമ.

കിം പടിസരണന്തി ഏതേസം കിം പടിസരണം, കിം ഏതാനി പടിസരന്തീതി പുച്ഛതി. മനോ പടിസരണന്തി ജവനമനോ പടിസരണം. മനോവ നേസന്തി മനോദ്വാരികജവനമനോവ ഏതേസം ഗോചരവിസയം രജ്ജനാദിവസേന അനുഭോതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണഞ്ഹി രൂപദസ്സനമത്തമേവ, ഏത്ഥ രജ്ജനം വാ ദുസ്സനം വാ മുയ്ഹനം വാ നത്ഥി. ഏകസ്മിം പന ദ്വാരേ ജവനം രജ്ജതി വാ ദുസ്സതി വാ മുയ്ഹതി വാ. സോതവിഞ്ഞാണാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

തത്രായം ഉപമാ – പഞ്ച കിര ദുബ്ബലഭോജകാ രാജാനം സേവിത്വാ കിച്ഛേന കസിരേന ഏകസ്മിം പഞ്ചകുലികേ ഗാമേ പരിത്തകം ആയം ലഭിംസു. തേസം തത്ഥ മച്ഛഭാഗോ മംസഭാഗോ, അദ്ദുകഹാപണോ വാ യോത്തകഹാപണോ വാ മാസകഹാപണോ വാ അട്ഠകഹാപണോ വാ സോളസകഹാപണോ വാ ചതുസട്ഠികഹാപണോ വാ ദണ്ഡോതി ഏത്തകമത്തമേവ പാപുണാതി, സതവത്ഥുകം പഞ്ചസതവത്ഥുകം സഹസ്സവത്ഥുകം മഹാബലിം രാജാവ ഗണ്ഹാതി.

തത്ഥ പഞ്ചകുലികഗാമാ വിയ പഞ്ചപസാദാ ദട്ഠബ്ബാ, പഞ്ച ദുബ്ബലഭോജകാ വിയ പഞ്ചവിഞ്ഞാണാനി; രാജാ വിയ ജവനം, ദുബ്ബലഭോജകാനം പരിത്തകആയപാപുണനം വിയ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദീനം രൂപദസ്സനാദിമത്തം, രജ്ജനാദി പന ഏതേസു നത്ഥി. രഞ്ഞോ മഹാബലിഗ്ഗഹണം വിയ തേസു ദ്വാരേസു ജവനസ്സ രജ്ജനാദീനി വേദിതബ്ബാനി. ഏവമേത്ഥ മനോതി കുസലാകുസലജവനം വുത്തം.

സതി പടിസരണന്തി മഗ്ഗസതി പടിസരണം. ജവനമനോ ഹി മഗ്ഗസതിം പടിസരതി. വിമുത്തീതി ഫലവിമുത്തി. പടിസരണന്തി ഫലവിമുത്തിയാ നിബ്ബാനം പടിസരണം. തഞ്ഹി സാ പടിസരതി. നാസക്ഖി പഞ്ഹസ്സ പരിയന്തം ഗഹേതുന്തി പഞ്ഹസ്സ പരിച്ഛേദം പമാണം ഗഹേതും നാസക്ഖി, അപ്പടിസരണം ധമ്മം ‘‘സപ്പടിസരണ’’ന്തി പുച്ഛി. നിബ്ബാനം നാമേതം അപ്പടിസരണം, ന കിഞ്ചി പടിസരതി. നിബ്ബാനോഗധന്തി നിബ്ബാനബ്ഭന്തരം നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം. നിബ്ബാനപരായണന്തി നിബ്ബാനം പരം അയനമസ്സ പരാ ഗതി, ന തതോ പരം ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. നിബ്ബാനം പരിയോസാനം അവസാനം അസ്സാതി നിബ്ബാനപരിയോസാനം.

മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാതി മഗ്ഗേന ആഗതസദ്ധാ വുച്ചതി. ഇമമ്ഹി ചേ, ഭിക്ഖവേ, സമയേതി കിം സന്ധായാഹ? ഝാനഅനാഗാമിതം. തസ്മിഞ്ഹി സമയേ ബ്രാഹ്മണസ്സ പഠമമഗ്ഗേന പഞ്ച അകുസലചിത്താനി പഹീനാനി, പഠമജ്ഝാനേന പഞ്ച നീവരണാനീതി ഝാനഅനാഗാമിട്ഠാനേ ഠിതോ. സോ അപരിഹീനജ്ഝാനോ കാലം കത്വാ തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായേയ്യ. സചേ പനസ്സ പുത്തദാരം അനുസാസന്തസ്സ കമ്മന്തേ വിചാരേന്തസ്സ ഝാനം നസ്സതി, നട്ഠേ ഝാനേ ഗതി അനിബദ്ധാ ഹോതി, അനട്ഠേ പന നിബദ്ധാതി ഇമം ഝാനഅനാഗാമിതം സന്ധായ ഏവമാഹ.