൪. സുഖിന്ദ്രിയവഗ്ഗോ

൧-൫. സുദ്ധികസുത്താദിവണ്ണനാ

൫൦൧-൫൦൫. ചതുത്ഥവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സുഖഞ്ച തം സഹജാതാനം ആധിപതേയ്യസങ്ഖാതേന ഇന്ദട്ഠേന ഇന്ദ്രിയഞ്ചാതി സുഖിന്ദ്രിയം. ദുക്ഖിന്ദ്രിയാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ ച സുഖിന്ദ്രിയദുക്ഖിന്ദ്രിയദോമനസ്സിന്ദ്രിയാനി കാമാവചരാനേവ, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഠപേത്വാ അരൂപാവചരം സേസം തേഭൂമകം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം ചതുഭൂമകം. ദുതിയാദീനി ചത്താരി ചതുസച്ചവസേനേവ കഥിതാനി.

൬. പഠമവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൫൦൬. ഛട്ഠേ കായികന്തി കായപസാദവത്ഥുകം. സുഖന്തി അയമസ്സ സരൂപനിദ്ദേസോ. സാതന്തി തസ്സേവ വേവചനം, മധുരന്തി വുത്തം ഹോതി. കായസമ്ഫസ്സജന്തി കായസമ്ഫസ്സതോ ജാതം. സുഖം സാതന്തി വുത്തനയമേവ. വേദയിതന്തി അയമസ്സ സബ്ബവേദനാസാധാരണോ അഞ്ഞധമ്മവിസിട്ഠോ സഭാവനിദ്ദേസോ. ഇമിനാ നയേന സേസേസുപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കായികം വാ ചേതസികം വാതി ഏത്ഥ പന ചക്ഖാദയോ ചത്താരോ പസാദകായേ വത്ഥും കത്വാ ഉപ്പത്തിവസേന കായികന്തി വുത്തം. കായപസാദവത്ഥുകം പന അദുക്ഖമസുഖം നാമ നത്ഥി.

൯. കട്ഠോപമസുത്തവണ്ണനാ

൫൦൯. നവമേ ദ്വിന്നം കട്ഠാനന്തി ദ്വിന്നം അരണീനം. സങ്ഘട്ടനസമോധാനാതി സങ്ഘട്ടനേന ചേവ സമോധാനേന ച. ഉസ്മാതി ഉസുമാകാരോ. തേജോതി അഗ്ഗിധൂമോ. ഏത്ഥ ച അധരാരണീ വിയ വത്ഥാരമ്മണം, ഉത്തരാരണീ വിയ ഫസ്സോ, സങ്ഘട്ടോ വിയ ഫസ്സസങ്ഘട്ടനം, അഗ്ഗി വിയ വേദനാ ദട്ഠബ്ബാ. വത്ഥാരമ്മണം വാ ഉത്തരാരണീ വിയ, ഫസ്സോ അധരാരണീ വിയ ദട്ഠബ്ബോ.

൧൦. ഉപ്പടിപാടികസുത്തവണ്ണനാ

൫൧൦. ദസമം യഥാധമ്മരസേന പടിപാടിയാ വുത്തമ്പി ഇമസ്മിം ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗേ സേസസുത്താനി വിയ അദേസിതത്താ ഉപ്പടിപാടികസുത്തം നാമാതി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ നിമിത്തന്തിആദീനി സബ്ബാനി പച്ചയവേവചനാനേവ. ദുക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ച പജാനാതീതി ദുക്ഖസച്ചവസേനേവ പജാനാതി. ദുക്ഖിന്ദ്രിയസമുദയന്തി കണ്ടകേന വാ വിദ്ധസ്സ മങ്കുലേന വാ ദട്ഠസ്സ പച്ചത്ഥരണേ വാ വലിയാ ഫുട്ഠസ്സ ദുക്ഖസഹഗതം കായവിഞ്ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി, തം ഏതസ്സ സമുദയോതി പജാനാതി.

പരതോ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസമുദയന്തിആദീസുപി തേസം തേസം കാരണവസേനേവ സമുദയോ വേദിതബ്ബോ. പത്തചീവരാദീനം വാ ഹി സങ്ഖാരാനം സദ്ധിവിഹാരികാദീനം വാ സത്താനം വിനാസേന ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജതീതി തേസം വിനാസം തസ്സ സമുദയോതി പജാനാതി. സുഭോജനം ഭുഞ്ജിത്വാ വരസയനേ നിപന്നസ്സ ഹത്ഥപാദസമ്ബാഹനതാലവണ്ടവാതാദിസമ്ഫസ്സേന സുഖിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജതി, തം ഫസ്സം തസ്സ സമുദയോതി പജാനാതി. വുത്തപ്പകാരാനം പന സത്തസങ്ഖാരാനം മനാപാനം പടിലാഭവസേന സോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജതി, തം പടിലാഭം തസ്സ സമുദയോതി പജാനാതി. മജ്ഝത്താകാരേന പന ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം ഉപ്പജ്ജതി, തം സത്തസങ്ഖാരേസു മജ്ഝത്താകാരം തസ്സ സമുദയോതി പജാനാതി.

കത്ഥ ചുപ്പന്നം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതി, ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹീതിആദീസു പന അയം ഏകതോവ വിനിച്ഛയകഥാ – ദുക്ഖിന്ദ്രിയഞ്ഹി പഠമജ്ഝാനസ്സ ഉപചാരക്ഖണേയേവ നിരുജ്ഝതി പഹീനം ഹോതി, ദോമനസ്സാദീനി ദുതിയജ്ഝാനാദീനം. ഏവം സന്തേപി തേസം അതിസയനിരോധത്താ അയം ഝാനേസുയേവ നിരോധോ വുത്തോ. അതിസയനിരോധോ ഹി തേസം പഠമജ്ഝാനാദീസു, ന നിരോധോയേവ, നിരോധോയേവ പന ഉപചാരക്ഖണേ, നാതിസയനിരോധോ. തഥാ ഹി നാനാവജ്ജനേ പഠമജ്ഝാനുപചാരേ നിരുദ്ധസ്സാപി ദുക്ഖിന്ദ്രിയസ്സ ഡംസമകസാദിസമ്ഫസ്സേന വാ വിസമാസനുപതാപേന വാ സിയാ ഉപ്പത്തി, ന ത്വേവ അന്തോഅപ്പനായം. ഉപചാരേ വാ നിരുദ്ധമ്പേതം ന സുട്ഠു നിരുദ്ധം ഹോതി പടിപക്ഖേന അവിഹതത്താ. അന്തോഅപ്പനായം പന പീതിഫരണേന സബ്ബോ കായോ സുഖോക്കന്തോ ഹോതി, സുഖോക്കന്തകായസ്സ ച സുട്ഠു നിരുദ്ധം ഹോതി ദുക്ഖിന്ദ്രിയം പടിപക്ഖേന വിഹതത്താ. നാനാവജ്ജനേയേവ ച ദുതിയജ്ഝാനുപചാരേ പഹീനസ്സ ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സ യസ്മാ ഏതം വിതക്കവിചാരപച്ചയേപി കായകിലമഥേ ചിത്തുപഘാതേ ച സതി ഉപ്പജ്ജതി, വിതക്കവിചാരാഭാവേ നേവ ഉപ്പജ്ജതി. യത്ഥ പന ഉപ്പജ്ജതി, തത്ഥ വിതക്കവിചാരഭാവേ, അപ്പഹീനാ ഏവ ച ദുതിയജ്ഝാനുപചാരേ വിതക്കവിചാരാതി തത്ഥസ്സ സിയാ ഉപ്പത്തി. ന ത്വേവ ദുതിയജ്ഝാനേ പഹീനപച്ചയത്താ. തഥാ തതിയജ്ഝാനുപചാരേ പഹീനസ്സാപി സുഖിന്ദ്രിയസ്സ പീതിസമുട്ഠാനപണീതരൂപഫുട്ഠകായസ്സ സിയാ ഉപ്പത്തി, ന ത്വേവ തതിയജ്ഝാനേ. തതിയജ്ഝാനേ ഹി സുഖസ്സ പച്ചയഭൂതാ പീതി സബ്ബസോ നിരുദ്ധാ. തഥാ ചതുത്ഥജ്ഝാനുപചാരേ പഹീനസ്സാപി സോമനസ്സിന്ദ്രിയസ്സ ആസന്നത്താ അപ്പനാപ്പത്തായ ഉപേക്ഖായ അഭാവേന സമ്മാ അനതിക്കന്തത്താ ച സിയാ ഉപ്പത്തി, ന ത്വേവ ചതുത്ഥജ്ഝാനേ. തസ്മാ ‘‘ഏത്ഥ ചുപ്പന്നം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം അപരിസേസം നിരുജ്ഝതീ’’തി തത്ഥ തത്ഥ അപരിസേസഗ്ഗഹണം കതം.

യം പനേത്ഥ തദത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതീതി വുത്തം, തത്ഥ അലാഭീ സമാനോ ഉപ്പാദനത്ഥായ ചിത്തം ഉപസംഹരതി, ലാഭീ സമാനോ സമാപജ്ജനത്ഥായാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇമേസു ദ്വീസുപി സുത്തേസു സമ്മസനവാരോവ കഥിതോതി.

സുഖിന്ദ്രിയവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.