൬-൭. കുണ്ഡലിയസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൮൭-൧൮൮. ഛട്ഠേ ആരാമനിസ്സയീതി ആരാമം നിസ്സായ വസനഭാവേന ആരാമനിസ്സയീ. പരിസാവചരോതി പരിസായ അവചരോ. പരിസം നാമ ബാലാപി, പണ്ഡിതാപി ഓസരന്തി, യോ പന പരപ്പവാദം മദ്ദിത്വാ അത്തനോ വാദം ദീപേതും സക്കോതി, അയം പരിസാവചരോ നാമ. ആരാമേന ആരാമന്തി ആരാമേനേവ ആരാമം അനുചങ്കമാമി, ന ബാഹിരേനാതി അത്ഥോ. ഉയ്യാനേന ഉയ്യാനന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. അഞ്ഞേന വാ ആരാമേന പവിസിത്വാ അഞ്ഞം ആരാമം, അഞ്ഞേന ഉയ്യാനേന അഞ്ഞം ഉയ്യാനന്തി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ഇതിവാദപ്പമോക്ഖാനിസംസന്തി ‘‘ഏവം പുച്ഛാ ഹോതി, ഏവം വിസ്സജ്ജനം, ഏവം ഗഹണം, ഏവം നിബ്ബേഠന’’ന്തി ഇമിനാ നയേന ഇതിവാദോ ഹോതി ഇതിവാദപ്പമോക്ഖോതി ഏതം ആനിസംസം. ഉപാരമ്ഭാനിസംസന്തി ‘‘അയം പുച്ഛായ ദോസോ, അയം വിസ്സജ്ജനേ’’തി ഏവം വാദദോസാനിസംസം.

കഥം ഭാവിതോ ച, കുണ്ഡലിയ, ഇന്ദ്രിയസംവരോതി സത്ഥാ ‘‘ഏത്തകം ഠാനം പരിബ്ബാജകേന പുച്ഛിതം, ഇദാനി പുച്ഛിതും ന സക്കോതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘ന താവ അയം ദേസനാ യഥാനുസന്ധിം ഗതാ. ഇദാനി നം യഥാനുസന്ധിം പാപേസ്സാമീ’’തി സയമേവ പുച്ഛന്തോ ഇമം ദേസനം ആരഭി. തത്ഥ മനാപം നാഭിജ്ഝതീതി ഇട്ഠാരമ്മണം നാഭിജ്ഝായതി. നാഭിഹംസതീതി ന സാമിസായ തുട്ഠിയാ അഭിഹംസതി. തസ്സ ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തന്തി തസ്സ നാമകായോ ച ചിത്തഞ്ച ഗോചരജ്ഝത്തേ ഠിതം ഹോതി. സുസണ്ഠിതന്തി കമ്മട്ഠാനവസേന സുട്ഠു സണ്ഠിതം. സുവിമുത്തന്തി കമ്മട്ഠാനവിമുത്തിയാ സുവിമുത്തം. അമനാപന്തി അനിട്ഠാരമ്മണം. ന മങ്കു ഹോതീതി തസ്മിം ന മങ്കു ഹോതി. അപ്പതിട്ഠിതചിത്തോതി കിലേസവസേന അട്ഠിതചിത്തോ. അദീനമാനസോതി ദോമനസ്സവസേന അദീനചിത്തോ. അബ്യാപന്നചേതസോതി ദോസവസേന അപൂതിചിത്തോ.

ഏവം ഭാവിതോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ഇന്ദ്രിയസംവരോ ഏവം ബഹുലീകതോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതീതി ഏത്ഥ ഏവം സുചരിതപൂരണം വേദിതബ്ബം – ഇമേസു താവ ഛസു ദ്വാരേസു അട്ഠാരസ ദുച്ചരിതാനി ഹോന്തി. കഥം? ചക്ഖുദ്വാരേ താവ ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ കായങ്ഗവാചങ്ഗാനി അചോപേത്വാ തസ്മിം ആരമ്മണേ ലോഭം ഉപ്പാദേന്തസ്സ മനോദുച്ചരിതം ഹോതി. ലോഭസഹഗതേന ചിത്തേന ‘‘അഹോ വതിദം ഇട്ഠം കന്തം മനാപ’’ന്തി ഭണന്തസ്സ വചീദുച്ചരിതം, തദേവ ഹത്ഥേന പരാമസന്തസ്സ കായദുച്ചരിതം. സേസദ്വാരേസുപി ഏസേവ നയോ.

അയം പന വിസേസോ – സോതദ്വാരസ്മിഞ്ഹി സദ്ദാരമ്മണസ്സ വത്ഥുഭൂതം സങ്ഖപണവാദിതൂരിയഭണ്ഡം അനാമാസം ആമസന്തസ്സ, ഘാനദ്വാരേ ഗന്ധാരമ്മണസ്സ വത്ഥുഭൂതം ഗന്ധമാലാദിം, ജിവ്ഹാദ്വാരേ രസാരമ്മണസ്സ വത്ഥുഭൂതം മച്ഛമംസാദിം, കായദ്വാരേ ഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണസ്സ വത്ഥുഭൂതം വത്ഥതൂലകപാവാരാദിം, മനോദ്വാരേ പഞ്ഞത്തിവസേന ധമ്മാരമ്മണഭൂതം സപ്പിതേലമധുഫാണിതാദിം ആമസന്തസ്സ കായദുച്ചരിതം വേദിതബ്ബം. സങ്ഖേപതോ പനേത്ഥ ഛസു ദ്വാരേസു കായവീതിക്കമോ കായദുച്ചരിതം, വചീവീതിക്കമോ വചീദുച്ചരിതം, മനോവീതിക്കമോ മനോദുച്ചരിതന്തി തീണേവ ദുച്ചരിതാനി ഹോന്തി.

അയം പന ഭിക്ഖു അത്തനോ ഭാവനാപടിസങ്ഖാനേ ഠിതോ ഇമാനി ദുച്ചരിതാനി സുചരിതം കത്വാ വിപരിണാമേതി. കഥം? ചക്ഖുദ്വാരേ താവ ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ കായങ്ഗവാചങ്ഗാനി അചാലേത്വാ രൂപാരമ്മണം വിപസ്സനം പട്ഠാപയതോ മനോസുചരിതം ഹോതി, വിപസ്സനാസഹഗതേന ചിത്തേന ഖയധമ്മം വയധമ്മന്തി ഭണന്തസ്സ വചീസുചരിതം, ‘‘അനാമാസഭണ്ഡം ഏത’’ന്തി അനാമസന്തസ്സ കായസുചരിതം. സേസദ്വാരേസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവം ഇമാനി വിത്ഥാരതോ അട്ഠാരസ സുചരിതാനി ഹോന്തി. സങ്ഖേപതോ പനേത്ഥാപി ഛസു ദ്വാരേസു കായസംവരോ കായസുചരിതം, വചീസംവരോ വചീസുചരിതം, മനോസംവരോ മനോസുചരിതന്തി തീണേവ സുചരിതാനി ഹോന്തി. ഏവം ഇന്ദ്രിയസംവരോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതീതി വേദിതബ്ബോ. ഏത്താവതാ സീലാനുരക്ഖിതം ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം കഥിതം.

കായദുച്ചരിതം പഹായാതിആദീസു തിവിധം കായദുച്ചരിതം, ചതുബ്ബിധം വചീദുച്ചരിതം, തിവിധം മനോദുച്ചരിതം. തസ്സ പടിപക്ഖവസേന കായസുചരിതാദീനി വേദിതബ്ബാനി. ഏത്താവതാ കായസംവരവചീസംവരേഹി പാതിമോക്ഖസീലം, മനോസംവരേന തീണി സീലാനീതി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം കഥിതം ഹോതി. സകലേ പന ഇമസ്മിം സുത്തേ സുചരിതമൂലകാ സതിപട്ഠാനാ ലോകുത്തരമിസ്സകാ, സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം മൂലഭൂതാ സതിപട്ഠാനാ പുബ്ബഭാഗാ, തേപി സതിപട്ഠാനമൂലകാ ബോജ്ഝങ്ഗാ പുബ്ബഭാഗാവ. വിജ്ജാവിമുത്തിമൂലകാ പന ലോകുത്തരാവ കഥിതാതി വേദിതബ്ബാ. സത്തമം ഉത്താനമേവ.