൬. ഥപതിസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൦൨. ഛട്ഠേ സാധുകേ പടിവസന്തീതി സാധുകനാമകേ അത്തനോ ഭോഗഗാമകേ വസന്തി. തേസു ഇസിദത്തോ സകദാഗാമീ, പുരാണോ സോതാപന്നോ സദാരസന്തുട്ഠോ. മഗ്ഗേ പുരിസം ഠപേസുന്തി തേസം കിര ഗാമദ്വാരേന ഭഗവതോ ഗമനമഗ്ഗോ. തസ്മാ ‘‘ഭഗവാ കാലേ വാ അകാലേ വാ അമ്ഹാകം സുത്താനം വാ പമത്താനം വാ ഗച്ഛേയ്യ, അഥ പസ്സിതും ന ലഭേയ്യാമാ’’തി മഗ്ഗമജ്ഝേ പുരിസം ഠപേസും.

അനുബന്ധിംസൂതി ന ദൂരതോവ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധിംസു, ഭഗവാ പന സകടമഗ്ഗസ്സ മജ്ഝേ ജങ്ഘമഗ്ഗേന അഗമാസി, ഇതരേ ഉഭോസു പസ്സേസു അനുഗച്ഛന്താ അഗമംസു. മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മാതി ബുദ്ധാനഞ്ഹി കേനചി സദ്ധിം ഗച്ഛന്താനംയേവ പടിസന്ഥാരം കാതും വട്ടതി കേനചി സദ്ധിം ഠിതകാനം, കേനചി സദ്ധിം ദിവസഭാഗം നിസിന്നാനം. തസ്മാ ഭഗവാ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമേഹി മേ സദ്ധിം ഗച്ഛന്തസ്സ പടിസന്ഥാരം കാതും അയുത്തം, ഠിതകേനപി കാതും ന യുത്തം, ഇമേ ഹി മയ്ഹം സാസനേ സാമിനോ ആഗതഫലാ. ഇമേഹി സദ്ധിം നിസീദിത്വാവ ദിവസഭാഗം പടിസന്ഥാരം കരിസ്സാമീ’’തി മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ യേന അഞ്ഞതരം രുക്ഖമൂലം തേനുപസങ്കമി.

പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദീതി തേ കിര ഛത്തുപാഹനം കത്തരദണ്ഡം പാദബ്ഭഞ്ജനതേലാദീനി ചേവ അട്ഠവിധഞ്ച പാനകം സരഭപാദപല്ലങ്കഞ്ച ഗാഹാപേത്വാ അഗമംസു, ആഭതം പല്ലങ്കമ്പി പഞ്ഞാപേത്വാ അദംസു, സത്ഥാ തസ്മിം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസീദിംസൂതി സേസാനി ഛത്തുപാഹനാദീനി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദേഥാതി വത്വാ സയമ്പി ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു.

സാവത്ഥിയാ കോസലേസു ചാരികം പക്കമിസ്സതീതിആദി സബ്ബം മജ്ഝിമപദേസവസേനവ വുത്തം. കസ്മാ? നിയതത്താ. ഭഗവതോ ഹി ചാരികാചരണമ്പി അരുണുട്ഠാപനമ്പി നിയതം, മജ്ഝിമപദേസേയേവ ചാരികം ചരതി, മജ്ഝിമദേസേ അരുണം ഉട്ഠപേതീതി നിയതത്താ മജ്ഝിമദേസവസേന വുത്തം. ആസന്നേ നോ ഭഗവാ ഭവിസ്സതീതി ഏത്ഥ ന കേവലം ആസന്നത്തായേവ തേസം സോമനസ്സം ഹോതി, അഥ ഖോ ‘‘ഇദാനി ദാനം ദാതും ഗന്ധമാലാദീഹി പൂജം കാതും ധമ്മം സോതും പഞ്ഹം പുച്ഛിതും ലഭിസ്സാമാ’’തി തേസം സോമനസ്സം ഹോതി.

തസ്മാതിഹ ഥപതയോ സമ്ബാധോ ഘരാവാസോതി ഥപതയോ യസ്മാ തുമ്ഹാകം മയി ദൂരീഭൂതേ അനപ്പകം ദോമനസ്സം, ആസന്നേ അനപ്പകം സോമനസ്സം ഹോതി, തസ്മാപി വേദിതബ്ബമേതം ‘‘സമ്ബാധോ ഘരാവാസോ’’തി. ഘരാവാസസ്സ ഹി ദോസേന തുമ്ഹാകം ഏവം ഹോതി. സചേ പന ഘരാവാസം പഹായ പബ്ബജിതാ, അഥ ഏവം വോ മയാ സദ്ധിംയേവ ഗച്ഛന്താനഞ്ച ആഗച്ഛന്താനഞ്ച തം ന ഭവേയ്യാതി ഇമമത്ഥം ദീപേന്തോ ഏവമാഹ. തത്ഥ സകിഞ്ചനസപലിബോധട്ഠേന സമ്ബാധതാ വേദിതബ്ബാ. മഹാവാസേ വസന്തസ്സപി ഹി സകിഞ്ചനസപലിബോധട്ഠേന ഘരാവാസോ സമ്ബാധോവ. രജാപഥോതി രാഗദോസമോഹരജാനം ആപഥോ, ആഗമനട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. അബ്ഭോകാസോ പബ്ബജ്ജാതി പബ്ബജ്ജാ പന അകിഞ്ചനഅപലിബോധട്ഠേന അബ്ഭോകാസോ. ചതുരതനികേപി ഹി ഗബ്ഭേ ദ്വിന്നം ഭിക്ഖൂനം പല്ലങ്കേന പല്ലങ്കം ഘടേത്വാ നിസിന്നാനമ്പി അകിഞ്ചനഅപലിബോധട്ഠേന പബ്ബജ്ജാ അബ്ഭോകാസോ നാമ ഹോതി. അലഞ്ച പന വോ ഥപതയോ അപ്പമാദായാതി ഏവം സമ്ബാധേ ഘരാവാസേ വസന്താനം തുമ്ഹാകം അപ്പമാദമേവ കാതും യുത്തന്തി അത്ഥോ.

ഏകം പുരതോ ഏകം പച്ഛതോ നിസീദാപേമാതി തേ കിര ദ്വേപി ജനാ സബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതേസു ദ്വീസു നാഗേസു താ ഇത്ഥിയോ ഏവം നിസീദാപേത്വാ രഞ്ഞോ നാഗം മജ്ഝേ കത്വാ ഉഭോസു പസ്സേസു ഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഏവമാഹംസു. നാഗോപി രക്ഖിതബ്ബോതി യഥാ കിഞ്ചി വിസേവിതം ന കരോതി, ഏവം രക്ഖിതബ്ബോ ഹോതി. താപി ഭഗിനിയോതി യഥാ പമാദം നാപജ്ജന്തി, ഏവം രക്ഖിതബ്ബാ ഹോന്തി. അത്താപീതി സിതഹസിതകഥിതവിപേക്ഖിതാദീനി അകരോന്തേഹി അത്താപി രക്ഖിതബ്ബോ ഹോതി. (തേഹി തഥാ കരോന്തേഹി ന അത്താപി രക്ഖിതബ്ബോ ഹോതി). തഥാ കരോന്തോ ഹി ‘‘സാമിദുബ്ഭോ ഏസോ’’തി നിഗ്ഗഹേതബ്ബോ ഹോതി. തസ്മാതിഹ ഥപതയോതി യസ്മാ തുമ്ഹേ രാജാ നിച്ചം രാജഭണ്ഡം പടിച്ഛാപേതി, തസ്മാപി സമ്ബാധോ ഘരാവാസോ രജാപഥോ. യസ്മാ പന പംസുകൂലികഭിക്ഖും ഏവം പടിച്ഛാപേന്തോ നത്ഥി, തസ്മാ അബ്ഭോകാസോ പബ്ബജ്ജാ. ഏവം സബ്ബത്ഥാപി അലഞ്ച പന വോ ഥപതയോ അപ്പമാദായ അപ്പമാദമേവ കരോഥാതി ദസ്സേതി.

മുത്തചാഗോതി വിസ്സട്ഠചാഗോ. പയതപാണീതി ആഗതാഗതാനം ദാനത്ഥായ ധോതഹത്ഥോ. വോസ്സഗ്ഗരതോതി വോസ്സഗ്ഗസങ്ഖാതേ ചാഗേ രതോ. യാചയോഗോതി യാചിതബ്ബകയുത്തോ. ദാനസംവിഭാഗരതോതി ദാനേന ചേവ അപ്പമത്തകമ്പി കിഞ്ചി ലദ്ധാ തതോപി സംവിഭാഗേ രതോ. അപ്പടിവിഭത്തന്തി ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം ഭവിസ്സതി, ഇദം ഭിക്ഖൂന’’ന്തി ഏവം അകതവിഭാഗം, സബ്ബം ദാതബ്ബമേവ ഹുത്വാ ഠിതന്തി അത്ഥോ.