൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧-൨. ഇച്ഛാനങ്ഗലസുത്താദിവണ്ണനാ

൯൮൭-൯൮൮. ദുതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥാതി കസ്മാ അത്തനോ വിഹാരസമാപത്തിം ആചിക്ഖതി? ഉപാരമ്ഭമോചനത്ഥം. സചേ ഹി തേ ‘‘ന ജാനാമാ’’തി വദേയ്യും, അഥ നേസം തിത്ഥിയാ ‘‘തുമ്ഹേ ‘അസുകസമാപത്തിയാ നാമ നോ സത്ഥാ തേമാസം വിഹാസീ’തിപി ന ജാനാഥ, അഥ കസ്മാ നം ഉപട്ഠഹന്താ വിഹരഥാ’’തി ഉപാരമ്ഭം ആരോപേയ്യും, തതോ മോചനത്ഥം ഏവമാഹ.

അഥ കസ്മാ യഥാ അഞ്ഞത്ഥ ‘‘സതോവ അസ്സസതി, ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ’’തി (ദീ. നി. ൨.൩൭൪; മ. നി. ൧.൧൦൭; സം. നി. ൫.൯൭൭) ഏവ-വാകാരോ വുത്തോ. ഏവം ഇധ ന വുത്തോതി? ഏകന്തസന്തത്താ. അഞ്ഞേസഞ്ഹി അസ്സാസോ വാ പാകടോ ഹോതി പസ്സാസോ വാ, ഭഗവതോ ഉഭയമ്പേതം പാകടമേവ നിച്ചം ഉപട്ഠിതസ്സതിതായാതി ഏകന്തസന്തത്താ ന വുത്തോ. അഥ ‘‘സിക്ഖാമീ’’തി അവത്വാ കസ്മാ ‘‘അസ്സസാമീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തന്തി? സിക്ഖിതബ്ബാഭാവാ. സത്ത ഹി സേഖാ സിക്ഖിതബ്ബഭാവാ സേഖാ നാമ, ഖീണാസവാ സിക്ഖിതബ്ബാഭാവാ അസേഖാ നാമ, തഥാഗതാ അസിക്ഖിതബ്ബാ അസേക്ഖാ നാമ നത്ഥി തേസം സിക്ഖിതബ്ബകിച്ചന്തി സിക്ഖിതബ്ബാഭാവാ ന വുത്തം. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

൩-൧൦. പഠമആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൯൮൯-൯൯൬. തതിയേ പവിചിനതീതി അനിച്ചാദിവസേന പവിചിനതി. ഇതരം പദദ്വയം ഏതസ്സേവ വേവചനം. നിരാമിസാതി നിക്കിലേസാ കായികചേതസികദരഥപടിപസ്സദ്ധിയാ കായോപി ചിത്തമ്പി പസ്സമ്ഭതി. സമാധിയതീതി സമ്മാ ഠപിയതി, അപ്പനാചിത്തം വിയ ഹോതി. അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതീതി സഹജാതഅജ്ഝുപേക്ഖനായ അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി.

ഏവം ചുദ്ദസവിധേന കായപരിഗ്ഗാഹകസ്സ ഭിക്ഖുനോ തസ്മിം കായേ സതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, തായ സതിയാ സമ്പയുത്തഞാണം ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, തംസമ്പയുത്തമേവ കായികചേതസികവീരിയം വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിപസ്സദ്ധിചിത്തേകഗ്ഗതാ പീതിപസ്സദ്ധിസമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗാ, ഇമേസം ഛന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം അനോസക്കനഅനതിവത്തനസങ്ഖാതോ മജ്ഝത്താകാരോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. യഥേവ ഹി സമപ്പവത്തേസു അസ്സേസു സാരഥിനോ ‘‘അയം ഓലീയതീ’’തി തുദനം വാ, ‘‘അയം അതിധാവതീ’’തി ആകഡ്ഢനം വാ നത്ഥി, കേവലം ഏവം പസ്സമാനസ്സ ഠിതാകാരോവ ഹോതി, ഏവമേവ ഇമേസം ഛന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം അനോസക്കനഅനതിവത്തനസങ്ഖാതോ മജ്ഝത്താകാരോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ നാമ ഹോതി. ഏത്താവതാ കിം കഥിതം? ഏകചിത്തക്ഖണികാ നാനാസരസലക്ഖണാ വിപസ്സനാബോജ്ഝങ്ഗാ നാമ കഥിതാ.

വിവേകനിസ്സിതന്തിആദീനി വുത്തത്ഥാനേവ. ഏത്ഥ പന സോളസക്ഖത്തുകാ ആനാപാനസ്സതി മിസ്സകാ കഥിതാ, ആനാപാനമൂലകാ സതിപട്ഠാനാ പുബ്ബഭാഗാ, തേസം മൂലഭൂതാ ആനാപാനസ്സതി പുബ്ബഭാഗാ. ബോജ്ഝങ്ഗമൂലകാ സതിപട്ഠാനാ പുബ്ബഭാഗാ, തേപി ബോജ്ഝങ്ഗാ പുബ്ബഭാഗാവ. വിജ്ജാവിമുത്തിപൂരകാ പന ബോജ്ഝങ്ഗാ നിബ്ബത്തിതലോകുത്തരാ, വിജ്ജാവിമുത്തിയോ അരിയഫലസമ്പയുത്താ. വിജ്ജാ വാ ചതുത്ഥമഗ്ഗസമ്പയുത്താ, വിമുത്തി ഫലസമ്പയുത്താതി. ചതുത്ഥപഞ്ചമഛട്ഠാനിപി ഇമിനാവ സമാനപരിച്ഛേദാനി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ആനാപാനസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.