൪. ജാണുസ്സോണിബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ

൪. ചതുത്ഥേ സബ്ബസേതേന വളവാഭിരഥേനാതി സകലസേതേന ചതൂഹി വളവാഹി യുത്തരഥേന. സോ കിര സബ്ബോ സചക്കപഞ്ജരകുബ്ബരോ രജതപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി. രഥോ ച നാമേസ ദുവിധോ ഹോതി – യോധരഥോ, അലങ്കാരരഥോതി. തത്ഥ യോധരഥോ ചതുരസ്സസണ്ഠാനോ ഹോതി നാതിമഹാ ദ്വിന്നം തിണ്ണം വാ ജനാനം ഗഹണസമത്ഥോ. അലങ്കാരരഥോ മഹാ ഹോതി ദീഘതോ ദീഘോ പുഥുലതോ പുഥുലോ ച, തത്ഥ ഛത്തഗ്ഗാഹകോ വാലബീജനിഗ്ഗാഹകോ താലവണ്ടഗ്ഗാഹകോതി ഏവം അട്ഠ വാ ദസ വാ സുഖേനേവ ഠാതും വാ നിസീദിതും വാ നിപജ്ജിതും വാ സക്കോന്തി. അയമ്പി അലങ്കാരരഥോയേവ.

സേതാ സുദം അസ്സാതി താ വളവാ പകതിയാ സേതവണ്ണാവ. സേതാലങ്കാരാതി പസാധനം താസം രജതമയം അഹോസി. സേതോ രഥോതി രഥോപി വുത്തനയേനേവ രജതപരിക്ഖിത്തത്താ തത്ഥ തത്ഥ ദന്തകമ്മഖചിതത്താ ച സേതോവ. സേതപരിവാരോതി യഥാ അഞ്ഞേ രഥാ സീഹചമ്മപരിവാരാപി ഹോന്തി, ബ്യഗ്ഘചമ്മപരിവാരാപി പണ്ഡുകമ്ബലപരിവാരാപി ഹോന്തി, ന ഏവം ഏസ. ഏസ പന ഘനദുകൂലേന പരിവാരിതോ അഹോസി. സേതാ രസ്മിയോതി രസ്മിയോപി രജതപനാളിസുപരിക്ഖിത്താ. സേതാ പതോദലട്ഠീതി പതോദലട്ഠിപി രജതപരിക്ഖിത്താ.

സേതം ഛത്തന്തി രഥമജ്ഝേ ഉസ്സാപിതഛത്തമ്പി സേതമേവ അഹോസി. സേതം ഉണ്ഹീസന്തി അട്ഠങ്ഗുലവിത്ഥാരോ രജതമയോ ഉണ്ഹീസപട്ടോ സേതോ. സേതാനി വത്ഥാനീതി വത്ഥാനിപി സേതാനി ഫേണപുഞ്ജവണ്ണാനി. തേസു നിവാസനം പഞ്ചസതഗ്ഘനകം, ഉത്തരാസങ്ഗോ സഹസ്സഗ്ഘനകോ. സേതാ ഉപാഹനാതി ഉപാഹനാ നാമ മഗ്ഗാരുള്ഹസ്സ വാ ഹോന്തി അടവിം വാ പവിസന്തസ്സ. അയം പന രഥം അഭിരുള്ഹോ, തേനസ്സ തദനുച്ഛവികോ രജതപടിസേവിതോ പാദാലങ്കാരോ നാമ ഏസ ഏവം വുത്തോതി വേദിതബ്ബോ. സേതായ സുദം വാലബീജനിയാതി ഫലികമയദണ്ഡായ സേതചമരവാലബീജനിയാ. ന കേവലഞ്ച ഏത്തകമേവസ്സ സേതം അഹോസി, സോ പന ബ്രാഹ്മണോ സേതവിലേപനം വിലിമ്പി, സേതമാലം പിളന്ധി, ദസസു അങ്ഗുലീസു അങ്ഗുലിമുദ്ദികാ കണ്ണേസു കുണ്ഡലാനീതി ഏവമാദി അലങ്കാരോപിസ്സ രജതമയോവ അഹോസി. പരിവാരബ്രാഹ്മണാപിസ്സ ദസസഹസ്സമത്താ തഥേവ സേതവത്ഥവിലേപനമാലാലങ്കാരാ അഹേസും.

യം പനേതം സാവത്ഥിയാ നിയ്യായന്തന്തി വുത്തം, തത്രായം നിയ്യായനവിഭാവനാ – സോ കിര ഛന്നം ഛന്നം മാസാനം ഏകവാരം നഗരം പദക്ഖിണം കരോതി – ‘‘ഇതോ ഏത്തകേഹി ദിവസേഹി നഗരം പദക്ഖിണം കരിസ്സതീ’’തി പുരേതരമേവ ഘോസനാ കയിരതി. തം സുത്വാ യേ നഗരതോ ന പക്കന്താ, തേ ന പക്കമന്തി. യേപി പക്കന്താ, തേപി ‘‘പുഞ്ഞവതോ സിരിസമ്പത്തിം പസ്സിസ്സാമാ’’തി ആഗച്ഛന്തി. യം ദിവസം ബ്രാഹ്മണോ നഗരം അനുവിചരതി, തദാ പാതോവ നഗരവീഥിയോ സമ്മജ്ജിത്വാ വാലികം ഓകിരിത്വാ ലാജപഞ്ചമേഹി പുപ്ഫേഹി വിപ്പകിരിത്വാ പുണ്ണഘടേ ഠപേത്വാ കദലിയോ ച ധജേ ച ഉസ്സാപേത്വാ സകലനഗരം ധൂപിതവാസിതം കരോന്തി.

ബ്രാഹ്മണോ പാതോവ സീസം ന്ഹായിത്വാ പുരേഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ വുത്തനയേനേവ സേതവത്ഥാദീഹി അത്താനം അലങ്കരിത്വാ പാസാദാ ഓരുയ്ഹ രഥം അഭിരുഹതി. അഥ നം തേ ബ്രാഹ്മണാ സബ്ബസേതവത്ഥവിലേപനമാലാലങ്കാരാ സേതച്ഛത്താനി ഗഹേത്വാ പരിവാരേന്തി. തതോ മഹാജനസ്സ സന്നിപാതത്ഥം പഠമംയേവ തരുണദാരകാനം ഫലാഫലാനി വികിരന്തി, തദനന്തരം മാസകരൂപാദീനി, തദനന്തരം കഹാപണേ വികിരന്തി. മഹാജനോ സന്നിപതതി, ഉക്കുട്ഠിയോ ചേവ ചേലുക്ഖേപാ ച വത്തന്തി. അഥ ബ്രാഹ്മണോ മങ്ഗലികസോവത്ഥികാദീസു മങ്ഗലാനി ചേവ സുവത്ഥിയോ ച കരോന്തേസു മഹാസമ്പത്തിയാ നഗരം അനുവിചരതി. പുഞ്ഞവന്താ മനുസ്സാ ഏകഭൂമികാദിപാസാദേ ആരുയ്ഹ സുകപത്തസദിസാനി വാതപാനകവാടാനി വിവരിത്വാ ഓലോകേന്തി. ബ്രാഹ്മണോപി അത്തനോ യസസിരിസമ്പത്തിയാ നഗരം അജ്ഝോത്ഥരന്തോ വിയ ദക്ഖിണദ്വാരാഭിമുഖോ ഹോതി. തം സന്ധായേതം വുത്തം.

തമേനം ജനോ ദിസ്വാതി മഹാജനോ തം രഥം ദിസ്വാ. ബ്രഹ്മന്തി സേട്ഠാധിവചനമേതം. ബ്രഹ്മം വത ഭോ യാനന്തി സേട്ഠയാനസദിസം വത ഭോ യാനന്തി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ഇമസ്സേവ ഖോ ഏതന്തി, ആനന്ദ, മനുസ്സാ നാമ വണ്ണഭാണകാനം ധനം ദത്വാ അത്തനോ ദാരികാനം വണ്ണഗീതം ഗായാപേന്തി ‘‘അഭിരൂപോ ഹോതി ദസ്സനീയോ മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ’’തി, ന ച തേന വണ്ണഭണനമത്തേന അഭിരൂപാ വാ ഹോന്തി മഹദ്ധനാ വാ, ഏവമേവ മഹാജനോ ബ്രാഹ്മണസ്സ രഥം ദിസ്വാ – ‘‘ബ്രഹ്മം വത ഭോ യാന’’ന്തി കിഞ്ചാപി ഏവം വണ്ണം ഭണതി, ന പനേതം യാനം വണ്ണഭണനമത്തേനേവ ബ്രഹ്മയാനം നാമ ഹോതി. ലാമകഞ്ഹി ഏതം ഛവം. പരമത്ഥേന പന ഇമസ്സേവ ഖോ ഏതം, ആനന്ദ, അരിയസ്സ അട്ഠങ്ഗികസ്സ മഗ്ഗസ്സ അധിവചനം. അയഞ്ഹി സബ്ബദോസവിഗമേന സേട്ഠോ, ഇമിനാ ച അരിയാ നിബ്ബാനം യന്തീതി ബ്രഹ്മയാനം ഇതിപി, ധമ്മഭൂതത്താ യാനത്താ ച ധമ്മയാനം ഇതിപി, അനുത്തരത്താ കിലേസസങ്ഗാമസ്സ ച വിജിതത്താ അനുത്തരോ സങ്ഗാമവിജയോ ഇതിപി വത്തും വട്ടതി.

ഇദാനിസ്സ നിദ്ദോസഭാവഞ്ചേവ സങ്ഗാമവിജയഭാവഞ്ച ദസ്സേന്തോ രാഗവിനയപരിയോസാനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ രാഗം വിനയമാനാ പരിയോസാപേതി പരിയോസാനം ഗച്ഛതി നിപ്ഫജ്ജതീതി രാഗവിനയപരിയോസാനാ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ.

യസ്സ സദ്ധാ ച പഞ്ഞാ ചാതി യസ്സ അരിയമഗ്ഗയാനസ്സ സദ്ധാനുസാരിവസേന സദ്ധാ, ധമ്മാനുസാരിവസേന പഞ്ഞാതി ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ സദാ ധുരം യുത്താ, തത്രമജ്ഝത്തതായുഗേ യുത്താതി അത്ഥോ. ഹിരീ ഈസാതി അത്തനാ സദ്ധിം അധിവിട്ഠേന ബഹിദ്ധാസമുട്ഠാനേന ഓത്തപ്പേന സദ്ധിം അജ്ഝത്തസമുട്ഠാനാ ഹിരീ യസ്സ മഗ്ഗരഥസ്സ ഈസാ. മനോ യോത്തന്തി വിപസ്സനാചിത്തഞ്ച മഗ്ഗചിത്തഞ്ച യോത്തം. യഥാ ഹി രഥസ്സ വാകാദിമയം യോത്തം ഗോണേ ഏകാബദ്ധേ കരോതി ഏകസങ്ഗഹിതേ, ഏവം മഗ്ഗരഥസ്സ ലോകിയവിപസ്സനാചിത്തം അതിരേകപഞ്ഞാസ, ലോകുത്തരവിപസ്സനാചിത്തം അതിരേകസട്ഠി കുസലധമ്മേ ഏകാബദ്ധേ ഏകസങ്ഗഹേ കരോതി. തേന വുത്തം ‘‘മനോ യോത്ത’’ന്തി. സതി ആരക്ഖസാരഥീതി മഗ്ഗസമ്പയുത്താ സതി ആരക്ഖസാരഥി. യഥാ ഹി രഥസ്സ ആരക്ഖോ സാരഥി നാമ യോഗ്ഗിയോ. ധുരം വാഹേതി യോജേതി അക്ഖം അബ്ഭഞ്ജതി രഥം പേസേതി രഥയുത്തകേ നിബ്ബിസേവനേ കരോതി, ഏവം മഗ്ഗരഥസ്സ സതി. അയഞ്ഹി ആരക്ഖപച്ചുപട്ഠാനാ ചേവ കുസലാകുസലാനഞ്ച ധമ്മാനം ഗതിയോ സമന്വേസതീതി വുത്താ.

രഥോതി അരിയഅട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗരഥോ. സീലപരിക്ഖാരോതി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലാലങ്കാരോ. ഝാനക്ഖോതി വിപസ്സനാസമ്പയുത്താനം പഞ്ചന്നം ഝാനങ്ഗാനം വസേന ഝാനമയഅക്ഖോ. ചക്കവീരിയോതി വീരിയചക്കോ, കായികചേതസികസങ്ഖാതാനി ദ്വേ വീരിയാനി അസ്സ ചക്കാനീതി അത്ഥോ. ഉപേക്ഖാ ധുരസമാധീതി ധുരസ്സ സമാധി, ഉന്നതോനതാകാരസ്സ അഭാവേന ദ്വിന്നമ്പി യുഗപദേസാനം സമതാതി അത്ഥോ. അയഞ്ഹി തത്രമജ്ഝത്തുപേക്ഖാ ചിത്തുപ്പാദസ്സ ലീനുദ്ധച്ചഭാവം ഹരിത്വാ പയോഗമജ്ഝത്തേ ചിത്തം ഠപേതി, തസ്മാ ഇമസ്സ മഗ്ഗരഥസ്സ ‘‘ധുരസമാധീ’’തി വുത്താ. അനിച്ഛാ പരിവാരണന്തി ബാഹിരകരഥസ്സ സീഹചമ്മാദീനി വിയ ഇമസ്സാപി അരിയമഗ്ഗരഥസ്സ അലോഭസങ്ഖാതാ അനിച്ഛാ പരിവാരണം നാമ.

അബ്യാപാദോതി മേത്താ ച മേത്താപുബ്ബഭാഗോ ച. അവിഹിംസാതി കരുണാ ച കരുണാപുബ്ബഭാഗോ ച. വിവേകോതി കായവിവേകാദി തിവിധവിവേകോ. യസ്സ ആവുധന്തി യസ്സ അരിയമഗ്ഗരഥേ ഠിതസ്സ കുലപുത്തസ്സ ഏതം പഞ്ചവിധം ആവുധം. യഥാ ഹി രഥേ ഠിതോ പഞ്ചഹി ആവുധേഹി സപത്തേ വിജ്ഝതി, ഏവം യോഗാവചരോപി ഇമസ്മിം ലോകിയലോകുത്തരമഗ്ഗരഥേ ഠിതോ മേത്തായ ദോസം വിജ്ഝതി, കരുണായ വിഹിംസം, കായവിവേകേന ഗണസങ്ഗണികം, ചിത്തവിവേകേന കിലേസസങ്ഗണികം, ഉപധിവിവേകേന സബ്ബാകുസലം വിജ്ഝതി. തേനസ്സേതം പഞ്ചവിധം ‘‘ആവുധ’’ന്തി വുത്തം. തിതിക്ഖാതി ദുരുത്താനം ദുരാഗതാനം വചനപഥാനം അധിവാസനക്ഖന്തി. ചമ്മസന്നാഹോതി സന്നദ്ധചമ്മോ. യഥാ ഹി രഥേ ഠിതോ രഥികോ പടിമുക്കചമ്മോ ആഗതാഗതേ സരേ ഖമതി, ന നം തേ വിജ്ഝന്തി, ഏവം അധിവാസനക്ഖന്തിസമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഗതാഗതേ വചനപഥേ ഖമതി, ന നം തേ വിജ്ഝന്തി. തസ്മാ ‘‘തിതിക്ഖാ ചമ്മസന്നാഹോ’’തി വുത്തോ. യോഗക്ഖേമായ വത്തതീതി ചതൂഹി യോഗേഹി ഖേമായ നിബ്ബാനായ വത്തതി, നിബ്ബാനാഭിമുഖോ ഗച്ഛതിയേവ, ന തിട്ഠതി ന ഭിജ്ജതീതി അത്ഥോ.

ഏതദത്തനി സമ്ഭൂതന്തി ഏതം മഗ്ഗയാനം അത്തനോ പുരിസകാരം നിസ്സായ ലദ്ധത്താ അത്തനി സമ്ഭൂതം നാമ ഹോതി. ബ്രഹ്മയാനം അനുത്തരന്തി അസദിസം സേട്ഠയാനം. നിയ്യന്തി ധീരാ ലോകമ്ഹാതി യേസം ഏതം യാനം അത്ഥി, തേ ധീരാ പണ്ഡിതപുരിസാ ലോകമ്ഹാ നിയ്യന്തി ഗച്ഛന്തി. അഞ്ഞദത്ഥൂതി ഏകംസേന. ജയം ജയന്തി രാഗാദയോ സപത്തേ ജിനന്താ ജിനന്താ.