൩. മാതുഗാമസംയുത്തം

൧. പഠമപേയ്യാലവഗ്ഗോ

൧-൨. മാതുഗാമസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൮൦-൨൮൧. മാതുഗാമസംയുത്തസ്സ പഠമേ അങ്ഗേഹീതി അഗുണങ്ഗേഹി. ന ച രൂപവാതി ന രൂപസമ്പന്നോ വിരൂപോ ദുദ്ദസികോ. ന ച ഭോഗവാതി ന ഭോഗസമ്പന്നോ നിദ്ധനോ. ന ച സീലവാതി ന സീലസമ്പന്നോ ദുസ്സീലോ. അലസോ ചാതി കന്തനപചനാദീനി കമ്മാനി കാതും ന സക്കോതി, കുസീതോ ആലസിയോ നിസിന്നട്ഠാനേ നിസിന്നോവ, ഠിതഠാനേ ഠിതോവ നിദ്ദായതി ഏവ. പജഞ്ചസ്സ ന ലഭതീതി അസ്സ പുരിസസ്സ കുലവംസപതിട്ഠാപകം പുത്തം ന ലഭതി, വഞ്ഝിത്ഥീ നാമ ഹോതി. സുക്കപക്ഖോ വുത്തവിപരിയായേന വേദിതബ്ബോ. ദുതിയം പഠമേ വുത്തനയേനേവ പരിവത്തേതബ്ബം.

൩. ആവേണികദുക്ഖസുത്തവണ്ണനാ

൨൮൨. തതിയേ ആവേണികാനീതി പാടിപുഗ്ഗലികാനി പുരിസേഹി അസാധാരണാനി. പാരിചരിയന്തി പരിചാരികഭാവം.

൪. തീഹിധമ്മേഹിസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൮൩-൩൦൩. ചതുത്ഥേ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേനാതി പുബ്ബണ്ഹസമയസ്മിഞ്ഹി മാതുഗാമോ ഖീരദധിസങ്ഗോപനരന്ധനപചനാദീനി കാതും ആരദ്ധോ, പുത്തകേഹിപി യാചിയമാനോ കിഞ്ചി ദാതും ന ഇച്ഛതി. തേനേതം വുത്തം ‘‘പുബ്ബണ്ഹസമയം മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ’’തി. മജ്ഝന്ഹികസമയേ പന മാതുഗാമോ കോധാഭിഭൂതോവ ഹോതി, അന്തോഘരേ കലഹം അലഭന്തോ പടിവിസ്സകഘരമ്പി ഗന്ത്വാ കലഹം കരോതി, സാമികസ്സ ച ഠിതനിസിന്നട്ഠാനാനി വിലോകേന്തോ വിചരതി. തേന വുത്തം ‘‘മജ്ഝന്ഹികസമയം ഇസ്സാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ’’തി. സായന്ഹേ പനസ്സാ അസദ്ധമ്മപടിസേവനായ ചിത്തം നമതി. തേന വുത്തം ‘‘സായന്ഹസമയം കാമരാഗപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ’’തി. പഞ്ചമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

൩. ബലവഗ്ഗോ

൧. വിസാരദസുത്തവണ്ണനാ

൩൦൪. ദസമേ രൂപബലന്തിആദീസു രൂപസമ്പത്തി രൂപബലം, ഭോഗസമ്പത്തി ഭോഗബലം, ഞാതിസമ്പത്തി ഞാതിബലം, പുത്തസമ്പത്തി പുത്തബലം, സീലസമ്പത്തി സീലബലം. പഞ്ചസീലദസസീലാനി അഖണ്ഡാനി കത്വാ രക്ഖന്തസ്സ ഹി സീലസമ്പത്തിയേവ സീലബലം നാമ ഹോതി. ഇമാനി ഖോ ഭിക്ഖവേ പഞ്ച ബലാനീതി ഇമാനി പഞ്ച ഉപത്ഥമ്ഭനട്ഠേന ബലാനി നാമ വുച്ചന്തി.

൨-൧൦. പസയ്ഹസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൦൫-൩൧൩. പസയ്ഹാതി അഭിഭവിത്വാ. അഭിഭുയ്യ വത്തതീതി അഭിഭവതി അജ്ഝോത്ഥരതി. നേവ രൂപബലം തായതീതി നേവ രൂപബലം തായിതും രക്ഖിതും സക്കോതി. നാസേന്തേവ നം, കുലേ ന വാസേന്തീതി ‘‘ദുസ്സീലാ സംഭിന്നാചാരാ അതിക്കന്തമരിയാദാ’’തി ഗീവായം ഗഹേത്വാ നീഹരന്തി, ന തസ്മിം കുലേ വാസേന്തി. വാസേന്തേവ നം കുലേ, ന നാസേന്തീതി ‘‘കിം രൂപേന ഭോഗാദീഹി വാ, പരിസുദ്ധസീലാ ഏസാ ആചാരസമ്പന്നാ’’തി ഞത്വാ ഞാതകാ തസ്മിം കുലേ വാസേന്തിയേവ, ന നാസേന്തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

മാതുഗാമസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.