൪. ജമ്ബുഖാദകസംയുത്തം

൧. നിബ്ബാനപഞ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ

൩൧൪. ജമ്ബുഖാദകസംയുത്തേ ജമ്ബുഖാദകോ പരിബ്ബാജകോതി ഏവംനാമോ ഥേരസ്സ ഭാഗിനേയ്യോ ഛന്നപരിബ്ബാജകോ. യോ ഖോ ആവുസോ രാഗക്ഖയോതി നിബ്ബാനം ആഗമ്മ രാഗോ ഖീയതി, തസ്മാ നിബ്ബാനം രാഗക്ഖയോതി വുച്ചതി. ദോസമോഹക്ഖയേസുപി ഏസേവ നയോ.

യോ പന ഇമിനാവ സുത്തേന കിലേസക്ഖയമത്തം നിബ്ബാനന്തി വദേയ്യ, സോ വത്തബ്ബോ ‘‘കസ്സ കിലേസാനം ഖയോ, കിം അത്തനോ, ഉദാഹു പരേസ’’ന്തി? അദ്ധാ ‘‘അത്തനോ’’തി വക്ഖതി. തതോ പുച്ഛിതബ്ബോ ‘‘ഗോത്രഭുഞാണസ്സ കിം ആരമ്മണ’’ന്തി? ജാനമാനോ ‘‘നിബ്ബാന’’ന്തി വക്ഖതി. കിം പന ഗോത്രഭുഞാണക്ഖണേ കിലേസാ ഖീണാ ഖീയന്തി ഖീയിസ്സന്തീതി? ‘‘ഖീണാ’’തി വാ ‘‘ഖീയന്തീ’’തി വാ ന വത്തബ്ബാ, ‘‘ഖീയിസ്സന്തീ’’തി പന വത്തബ്ബാതി. കിം പന തേസു അഖീണേസുയേവ കിലേസേസു ഗോത്രഭുഞാണം കിലേസക്ഖയം ആരമ്മണം കരോതീതി? അദ്ധാ ഏവം വുത്തേ നിരുത്തരോ ഭവിസ്സതി.

മഗ്ഗഞാണേനാപി ചേതം യോജേതബ്ബം. മഗ്ഗക്ഖണേപി ഹി കിലേസാ ‘‘ഖീണാ’’തി വാ ‘‘ഖീയിസ്സന്തീ’’തി വാ ന വത്തബ്ബാ, ‘‘ഖീയന്തീ’’തി പന വത്തബ്ബാ, ന ച അഖീണേസുയേവ കിലേസേസു കിലേസക്ഖയോ ആരമ്മണം ഹോതി, തസ്മാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബമേതം. യം ആഗമ്മ രാഗാദയോ ഖീയന്തി, തം നിബ്ബാനം. തം പനേതം ‘‘രൂപിനോ ധമ്മാ അരൂപിനോ ധമ്മാ’’തിആദീസു (ധ. സ. ദുകമാതികാ ൧൧) ദുകേസു അരൂപിനോ ധമ്മാതി സങ്ഗഹിതത്താ ന കിലേസക്ഖയമത്തമേവാതി.

൨. അരഹത്തപഞ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ

൩൧൫. അരഹത്തപഞ്ഹബ്യാകരണേ യസ്മാ അരഹത്തം രാഗദോസമോഹാനം ഖീണന്തേ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘രാഗക്ഖയോ ദോസക്ഖയോ മോഹക്ഖയോ’’തി വുത്തം.

൩-൧൫. ധമ്മവാദീപഞ്ഹാസുത്താദിവണ്ണനാ

൩൧൬-൩൨൮. തേ ലോകേ സുഗതാതി തേ രാഗാദയോ പഹായ ഗതത്താ സുട്ഠു ഗതാതി സുഗതാ. ദുക്ഖസ്സ ഖോ ആവുസോ പരിഞ്ഞത്ഥന്തി വട്ടദുക്ഖസ്സ പരിജാനനത്ഥം. ദുക്ഖതാതി ദുക്ഖസഭാവോ. ദുക്ഖദുക്ഖതാതിആദീസു ദുക്ഖസങ്ഖാതോ ദുക്ഖസഭാവോ ദുക്ഖദുക്ഖതാ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ.

൧൬. ദുക്കരപഞ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ

൩൨൯. അഭിരതീതി പബ്ബജ്ജായ അനുക്കണ്ഠനതാ. നചിരം ആവുസോതി ആവുസോ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖു ‘‘പാതോ അനുസിട്ഠോ സായം വിസേസമധിഗമിസ്സതി, സായം അനുസിട്ഠോ പാതോ വിസേസമധിഗമിസ്സതീ’’തി (മ. നി. ൨.൩൪൫) വുത്തത്താ ഘടേന്തോ വായമന്തോ നചിരസ്സം ലഹുയേവ അരഹം അസ്സ, അരഹത്തേ പതിട്ഠഹേയ്യാതി ദസ്സേതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ജമ്ബുഖാദകസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.