൪. ഛന്നസുത്തവണ്ണനാ

൮൭. ചതുത്ഥേ ഛന്നോതി ഏവംനാമകോ ഥേരോ, ന അഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖന്തഥേരോ. പടിസല്ലാനാതി ഫലസമാപത്തിതോ. ഗിലാനപുച്ഛകാതി ഗിലാനുപട്ഠാകാ. ഗിലാനുപട്ഠാനം നാമ ബുദ്ധപസത്ഥം ബുദ്ധവണ്ണിതം, തസ്മാ ഏവമാഹ. സീസവേഠം ദദേയ്യാതി സീസേ വേഠനം സീസവേഠം, തഞ്ച ദദേയ്യ. സത്ഥന്തി ജീവിതഹാരകസത്ഥം. നാവകങ്ഖാമീതി ന ഇച്ഛാമി. പരിചിണ്ണോതി പരിചരിതോ. മനാപേനാതി മനവഡ്ഢനകേന കായകമ്മാദിനാ. ഏത്ഥ ച സത്ത സേഖാ പരിചരന്തി നാമ, അരഹാ പരിചാരീ നാമ, ഭഗവാ പരിചിണ്ണോ നാമ.

ഏതഞ്ഹി, ആവുസോ, സാവകസ്സ പതിരൂപന്തി, ആവുസോ, സാവകസ്സ നാമ ഏതം അനുച്ഛവികം. അനുപവജ്ജന്തി അപ്പവത്തികം അപ്പടിസന്ധികം. പുച്ഛാവുസോ സാരിപുത്ത, സുത്വാ വേദിസ്സാമാതി അയം സാവകപവാരണാ നാമ. ഏതം മമാതിആദീനി തണ്ഹാമാനദിട്ഠിഗ്ഗാഹവസേന വുത്താനി. നിരോധം ദിസ്വാതി ഖയവയം ഞത്വാ. നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താതി സമനുപസ്സാമീതി അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താതി സമനുപസ്സാമി. ഏത്തകേസു ഠാനേസു ഛന്നത്ഥേരോ സാരിപുത്തത്ഥേരേന പുച്ഛിതം പഞ്ഹം അരഹത്തേ പക്ഖിപിത്വാ കഥേസി. സാരിപുത്തത്ഥേരോ പന തസ്സ പുഥുജ്ജനഭാവം ഞത്വാപി തം ‘‘പുഥുജ്ജനോ’’തി വാ ‘‘ഖീണാസവോ’’തി വാ അവത്വാ തുണ്ഹീയേവ അഹോസി. ചുന്ദത്ഥേരോ പനസ്സ പുഥുജ്ജനഭാവം സഞ്ഞാപേസ്സാമീതി ചിന്തേത്വാ ഓവാദം അദാസി.

തത്ഥ തസ്മാതി യസ്മാ മാരണന്തികം വേദനം അധിവാസേതും അസക്കോന്തോ സത്ഥം ആഹരാമീതി വദതി, തസ്മാ പുഥുജ്ജനോ ആയസ്മാ, തേന ഇദമ്പി മനസികരോഹീതി ദീപേതി. യസ്മാ വാ ഛന്നം ആയതനാനം നിരോധം ദിസ്വാ ചക്ഖാദീനി തിണ്ണം ഗാഹാനം വസേന ന സമനുപസ്സാമീതി വദസി. തസ്മാ ഇദമ്പി തസ്സ ഭഗവതോ സാസനം ആയസ്മതാ മനസികാതബ്ബന്തിപി പുഥുജ്ജനഭാവമേവ ദീപേന്തോ വദതി. നിച്ചകപ്പന്തി നിച്ചകാലം. നിസ്സിതസ്സാതി തണ്ഹാമാനദിട്ഠീഹി നിസ്സിതസ്സ. ചലിതന്തി വിപ്ഫന്ദിതം ഹോതി. യഥയിദം ആയസ്മതോ ഉപ്പന്നം വേദനം അധിവാസേതും അസക്കോന്തസ്സ ‘‘അഹം വേദയാമി, മമ വേദനാ’’തി അപ്പഹീനഗ്ഗാഹസ്സ ഇദാനി വിപ്ഫന്ദിതം ഹോതി, ഇമിനാപി നം ‘‘പുഥുജ്ജനോവ ത്വ’’ന്തി വദതി.

പസ്സദ്ധീതി കായചിത്തപസ്സദ്ധി, കിലേസപസ്സദ്ധി നാമ ഹോതീതി അത്ഥോ. നതിയാതി തണ്ഹാനതിയാ. അസതീതി ഭവത്ഥായ ആലയനികന്തിപരിയുട്ഠാനേ അസതി. ആഗതിഗതി ന ഹോതീതി പടിസന്ധിവസേന ആഗതി നാമ, ചുതിവസേന ഗമനം നാമ ന ഹോതി. ചുതൂപപാതോതി ചവനവസേന ചുതി, ഉപപജ്ജനവസേന ഉപപാതോ. നേവിധ ന ഹുരം ന ഉഭയമന്തരേനാതി ന ഇധലോകേ ന പരലോകേ ന ഉഭയത്ഥ ഹോതി. ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാതി വട്ടദുക്ഖകിലേസദുക്ഖസ്സ അയമേവ അന്തോ അയം പരിച്ഛേദോ പരിവടുമഭാവോ ഹോതി. അയമേവ ഹി ഏത്ഥ അത്ഥോ. യേ പന ‘‘ഉഭയമന്തരേനാ’’തി വചനം ഗഹേത്വാ അന്തരാഭവം ഇച്ഛന്തി, തേസം വചനം നിരത്ഥകം. അന്തരാഭവസ്സ ഹി ഭാവോ അഭിധമ്മേ പടിക്ഖിത്തോയേവ. ‘‘അന്തരേനാ’’തി വചനം പന വികപ്പന്തരദീപനം. തസ്മാ അയമേത്ഥ അത്ഥോ – നേവ ഇധ ന ഹുരം, അപരോ വികപ്പോ ന ഉഭയന്തി.

സത്ഥം ആഹരേസീതി ജീവിതഹാരകസത്ഥം ആഹരി, ആഹരിത്വാ കണ്ഠനാളം ഛിന്ദി. അഥസ്സ തസ്മിം ഖണേ മരണഭയം ഓക്കമി, ഗതിനിമിത്തം ഉപട്ഠാസി. സോ അത്തനോ പുഥുജ്ജനഭാവം ഞത്വാ, സംവിഗ്ഗചിത്തോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ, സങ്ഖാരേ പരിഗ്ഗണ്ഹന്തോ അരഹത്തം പത്വാ, സമസീസീ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബുതോ. സമ്മുഖായേവ അനുപവജ്ജതാ ബ്യാകതാതി കിഞ്ചാപി ഇദം ഥേരസ്സ പുഥുജ്ജനകാലേ ബ്യാകരണം ഹോതി; ഏതേന പന ബ്യാകരണേന അനന്തരായമസ്സ പരിനിബ്ബാനം അഹോസി. തസ്മാ ഭഗവാ തദേവ ബ്യാകരണം ഗഹേത്വാ കഥേസി.

ഉപവജ്ജകുലാനീതി ഉപസങ്കമിതബ്ബകുലാനി. ഇമിനാ ഥേരോ, ‘‘ഭന്തേ, ഏവം ഉപട്ഠാകേസു ച ഉപട്ഠായികാസു ച വിജ്ജമാനാസു സോ ഭിക്ഖു തുമ്ഹാകം സാസനേ പരിനിബ്ബായിസ്സതീ’’തി പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിയം കുലസംസഗ്ഗദോസം ദസ്സേന്തോ പുച്ഛതി. അഥസ്സ ഭഗവാ കുലേസു സംസഗ്ഗാഭാവം ദീപേന്തോ ഹോന്തി ഹേതേ സാരിപുത്താതിആദിമാഹ. ഇമസ്മിം കിര ഠാനേ ഥേരസ്സ കുലേസു അസംസട്ഠഭാവോ പാകടോ അഹോസി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ.