൧. സബ്ബസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. സബ്ബവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സബ്ബം വോ, ഭിക്ഖവേതി സബ്ബം നാമ ചതുബ്ബിധം – സബ്ബസബ്ബം, ആയതനസബ്ബം, സക്കായസബ്ബം, പദേസസബ്ബന്തി. തത്ഥ –

‘‘ന തസ്സ അദ്ദിട്ഠമിധഅത്ഥി കിഞ്ചി,

അഥോ അവിഞ്ഞാതമജാനിതബ്ബം;

സബ്ബം അഭിഞ്ഞാസി യദത്ഥി നേയ്യം,

തഥാഗതോ തേന സമന്തചക്ഖൂ’’തി. (മഹാനി. ൧൫൬; ചൂളനി. ധോതകമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ ൩൨; പടി. മ. ൧.൧൨൧) –

ഇദം സബ്ബസബ്ബം നാമ. ‘‘സബ്ബം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥാ’’തി (സം. നി. ൪.൨൪) ഇദം ആയതനസബ്ബം നാമ. ‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമീ’’തി (മ. നി. ൧.൧) ഇദം സക്കായസബ്ബം നാമ. ‘‘സബ്ബധമ്മേസു വാ പന പഠമസമന്നാഹാരോ ഉപ്പജ്ജതി ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോധാതൂ’’തി ഇദം പദേസസബ്ബം നാമ. ഇതി പഞ്ചാരമ്മണമത്തം പദേസസബ്ബം. തേഭൂമകധമ്മാ സക്കായസബ്ബം. ചതുഭൂമകധമ്മാ ആയതനസബ്ബം. യംകിഞ്ചി നേയ്യം സബ്ബസബ്ബം. പദേസസബ്ബം സക്കായസബ്ബം ന പാപുണാതി, സക്കായസബ്ബം ആയതനസബ്ബം ന പാപുണാതി, ആയതനസബ്ബം സബ്ബസബ്ബം ന പാപുണാതി. കസ്മാ? സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ അയം നാമ ധമ്മോ ആരമ്മണം ന ഹോതീതി നത്ഥിതായ. ഇമസ്മിം പന സുത്തേ ആയതനസബ്ബം അധിപ്പേതം.

പച്ചക്ഖായാതി പടിക്ഖിപിത്വാ. വാചാവത്ഥുകമേവസ്സാതി, വാചായ വത്തബ്ബവത്ഥുമത്തകമേവ ഭവേയ്യ. ഇമാനി പന ദ്വാദസായതനാനി അതിക്കമിത്വാ അയം നാമ അഞ്ഞോ സഭാവധമ്മോ അത്ഥീതി ദസ്സേതും ന സക്കുണേയ്യ. പുട്ഠോ ച ന സമ്പായേയ്യാതി, ‘‘കതമം അഞ്ഞം സബ്ബം നാമാ’’തി? പുച്ഛിതോ, ‘‘ഇദം നാമാ’’തി വചനേന സമ്പാദേതും ന സക്കുണേയ്യ. വിഘാതം ആപജ്ജേയ്യാതി ദുക്ഖം ആപജ്ജേയ്യ. യഥാ തം, ഭിക്ഖവേ, അവിസയസ്മിന്തി ഏത്ഥ തന്തി നിപാതമത്തം. യഥാതി കാരണവചനം, യസ്മാ അവിസയേ പുട്ഠോതി അത്ഥോ. അവിസയസ്മിഞ്ഹി സത്താനം വിഘാതോവ ഹോതി, കൂടാഗാരമത്തം സിലം സീസേന ഉക്ഖിപിത്വാ ഗമ്ഭീരേ ഉദകേ തരണം അവിസയോ, തഥാ ചന്ദിമസൂരിയാനം ആകഡ്ഢിത്വാ പാതനം, തസ്മിം അവിസയേ വായമന്തോ വിഘാതമേവ ആപജ്ജതി, ഏവം ഇമസ്മിമ്പി അവിസയേ വിഘാതമേവ ആപജ്ജേയ്യാതി അധിപ്പായോ.