൧-൪. പഠമപുബ്ബേസമ്ബോധസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൩-൧൬. യമകവഗ്ഗസ്സ പഠമദുതിയേസു അജ്ഝത്തികാനന്തി അജ്ഝത്തജ്ഝത്തവസേന അജ്ഝത്തികാനം. സോ പന നേസം അജ്ഝത്തികഭാവോ ഛന്ദരാഗസ്സ അധിമത്തബലവതായ വേദിതബ്ബോ. മനുസ്സാനഞ്ഹി അന്തോഘരം വിയ ഛ അജ്ഝത്തികായതനാനി, ഘരൂപചാരം വിയ ഛ ബാഹിരായതനാനി. യഥാ നേസം പുത്തദാരധനധഞ്ഞപുണ്ണേ അന്തോഘരേ ഛന്ദരാഗോ അധിമത്തബലവാ ഹോതി, തത്ഥ കസ്സചി പവിസിതും ന ദേന്തി, അപ്പമത്തേന ഭാജനസദ്ദമത്തേനാപി ‘‘കിം ഏത’’ന്തി? വത്താരോ ഭവന്തി. ഏവമേവം ഛസു അജ്ഝത്തികേസു ആയതനേസു അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോതി. ഇതി ഇമായ ഛന്ദരാഗബലവതായ താനി ‘‘അജ്ഝത്തികാനീ’’തി വുത്താനി. ഘരൂപചാരേ പന നോ തഥാ ബലവാ ഹോതി, തത്ഥ ചരന്തേ മനുസ്സേപി ചതുപ്പദാനിപി ന സഹസാ നിവാരേന്തി. കിഞ്ചാപി ന നിവാരേന്തി, അനിച്ഛന്താ പന പസുപച്ഛിമത്തമ്പി ഗഹിതും ന ദേന്തി. ഇതി നേസം തത്ഥ ന അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോ ഹോതി. രൂപാദീസുപി തഥേവ ന അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോ, തസ്മാ താനി ‘‘ബാഹിരാനീ’’തി വുത്താനി. വിത്ഥാരതോ പന അജ്ഝത്തികബാഹിരകഥാ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ വുത്താവ. സേസം ദ്വീസുപി സുത്തേസു ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. തഥാ തതിയചതുത്ഥേസു.