൨. യമകവഗ്ഗോ

൧-൪. പഠമപുബ്ബേസമ്ബോധസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൩-൧൬. യമകവഗ്ഗസ്സ പഠമദുതിയേസു അജ്ഝത്തികാനന്തി അജ്ഝത്തജ്ഝത്തവസേന അജ്ഝത്തികാനം. സോ പന നേസം അജ്ഝത്തികഭാവോ ഛന്ദരാഗസ്സ അധിമത്തബലവതായ വേദിതബ്ബോ. മനുസ്സാനഞ്ഹി അന്തോഘരം വിയ ഛ അജ്ഝത്തികായതനാനി, ഘരൂപചാരം വിയ ഛ ബാഹിരായതനാനി. യഥാ നേസം പുത്തദാരധനധഞ്ഞപുണ്ണേ അന്തോഘരേ ഛന്ദരാഗോ അധിമത്തബലവാ ഹോതി, തത്ഥ കസ്സചി പവിസിതും ന ദേന്തി, അപ്പമത്തേന ഭാജനസദ്ദമത്തേനാപി ‘‘കിം ഏത’’ന്തി? വത്താരോ ഭവന്തി. ഏവമേവം ഛസു അജ്ഝത്തികേസു ആയതനേസു അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോതി. ഇതി ഇമായ ഛന്ദരാഗബലവതായ താനി ‘‘അജ്ഝത്തികാനീ’’തി വുത്താനി. ഘരൂപചാരേ പന നോ തഥാ ബലവാ ഹോതി, തത്ഥ ചരന്തേ മനുസ്സേപി ചതുപ്പദാനിപി ന സഹസാ നിവാരേന്തി. കിഞ്ചാപി ന നിവാരേന്തി, അനിച്ഛന്താ പന പസുപച്ഛിമത്തമ്പി ഗഹിതും ന ദേന്തി. ഇതി നേസം തത്ഥ ന അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോ ഹോതി. രൂപാദീസുപി തഥേവ ന അധിമത്തബലവഛന്ദരാഗോ, തസ്മാ താനി ‘‘ബാഹിരാനീ’’തി വുത്താനി. വിത്ഥാരതോ പന അജ്ഝത്തികബാഹിരകഥാ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ വുത്താവ. സേസം ദ്വീസുപി സുത്തേസു ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. തഥാ തതിയചതുത്ഥേസു.

൫-൬. പഠമനോചേഅസ്സാദസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൭-൧൮. പഞ്ചമേ നിസ്സടാതി നിക്ഖന്താ. വിസഞ്ഞുത്താതി നോസംയുത്താ. വിപ്പമുത്താതി നോ അധിമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാതി നിമ്മരിയാദീകതേന ചേതസാ. യഞ്ഹി കിലേസജാതം വാ വട്ടം വാ അപ്പഹീനം ഹോതി, തേന സേഖാനം ചിത്തം സമരിയാദീകതം നാമ. യം പഹീനം, തേന വിമരിയാദീകതം. ഇധ പന സബ്ബസോ കിലേസാനഞ്ചേവ വട്ടസ്സ ച പഹീനത്താ വിമരിയാദീകതേന കിലേസവട്ടമരിയാദം അതിക്കന്തേന ചിത്തേന വിഹരിംസൂതി അത്ഥോ. ഛട്ഠേപി ഏസേവ നയോ. ഛസുപി പനേതേസു സുത്തേസു ചതുസച്ചമേവ കഥിതന്തി വേദിതബ്ബം.

൭-൧൦. പഠമാഭിനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൯-൨൨. സത്തമാദീസു ചതൂസു വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിതം. അനുപുബ്ബകഥാ പന നേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാതി.

യമകവഗ്ഗോ ദുതിയോ.