൪-൫. ഭാരദ്വാജസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൨൭-൧൨൮. ചതുത്ഥേ പിണ്ഡം ഉലമാനോ പരിയേസമാനോ പബ്ബജിതോതി പിണ്ഡോലോ. സോ കിര പരിജിണ്ണഭോഗോ ബ്രാഹ്മണോ അഹോസി. അഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ലാഭസക്കാരം ദിസ്വാ പിണ്ഡത്ഥായ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതോ. സോ മഹന്തം കപല്ലപത്തം ഗഹേത്വാ ചരതി, തേന കപല്ലപൂരം യാഗും പിവതി, കപല്ലപൂരേ പൂവേ ഖാദതി, കപല്ലപൂരം ഭത്തം ഭുഞ്ജതി. അഥസ്സ മഹഗ്ഘസഭാവം സത്ഥു ആരോചയിംസു. സത്ഥാ തസ്സ പത്തത്ഥവികം നാനുജാനി. ഹേട്ഠാമഞ്ചേ പത്തം നിക്കുജ്ജിത്വാ ഠപേതി. സോ ഠപേന്തോപി ഘംസന്തോവ പണാമേത്വാ ഠപേതി, ഗണ്ഹന്തോപി ഘംസന്തോവ ആകഡ്ഢിത്വാ ഗണ്ഹാതി. തം ഗച്ഛന്തേ കാലേ ധംസനേന പരിക്ഖീണം നാളികോദനമത്തമേവ ഗണ്ഹനകം ജാതം. തതോ സത്ഥു ആരോചേസും, അഥസ്സ സത്ഥാ പത്തത്ഥവികം അനുജാനി. ഥേരോ അപരേന സമയേന ഇന്ദ്രിയഭാവനം ഭാവേത്വാ അഗ്ഗഫലേ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസി. ഇതി സോ പിണ്ഡത്ഥായ പബ്ബജിതത്താ പിണ്ഡോലോ, ഗോത്തേന പന ഭാരദ്വാജോതി ഉഭയം ഏകതോ കത്വാ പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജോതി വുച്ചതി.

ഉപസങ്കമീതി ഉഗ്ഗതുഗ്ഗതേഹി മഹാഅമച്ചേഹി പരിവുതോ ഉപസങ്കമി. ഥേരോ കിര ഏകദിവസം സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ കതഭത്തകിച്ചോ നിദാഘസമയേ സീതഠാനേ ദിവാവിഹാരം നിസീദിസ്സാമീതി ആകാസേന ഗന്ത്വാ ഗങ്ഗാതീരേ ഉദേനസ്സ രഞ്ഞോ ഉദപാനം നാമ ഉയ്യാനം അത്ഥി, തത്ഥ പവിസിത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരം നിസീദി സീതേന ഉദകവാതേന ബീജിയമാനോ.

ഉദേനോപി ഖോ നാമ രാജാ സത്താഹം മഹാപാനം പിവിത്വാ സത്തമേ ദിവസേ ഉയ്യാനം പടിജഗ്ഗാപേത്വാ മഹാജനപരിവാരോ ഉയ്യാനം ഗന്ത്വാ മങ്ഗലസിലാപട്ടേ അത്ഥതായ സേയ്യായ നിപജ്ജി. തസ്സ ഏകാ പരിചാരികാ പാദേ സമ്ബാഹമാനാ നിസിന്നാ. രാജാ കമേന നിദ്ദം ഓക്കമി. തസ്മിം നിദ്ദം ഓക്കന്തേ നാടകിത്ഥിയോ ‘‘യസ്സത്ഥായ മയം ഗീതാദീനി പയോജേയ്യാമ, സോ നിദ്ദം ഉപഗതോ, ന ച നിദ്ദാകാലേ മഹാസദ്ദം കാതും വട്ടതീ’’തി അത്തനോ അത്തനോ തൂരിയാനി ഠപേത്വാ ഉയ്യാനം പക്കന്താ. താ തത്ഥ തത്ഥ ഫലാഫലാനി ഖാദമാനാ പുപ്ഫാനി പിളന്ധമാനാ വിചരന്തിയോ ഥേരം ദിസ്വാ ‘‘മാ സദ്ദം കരിത്ഥാ’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം നിവാരയമാനാ വന്ദിത്വാ നിസീദിംസു. ഥേരോ ‘‘ഇസ്സാ പഹാതബ്ബാ, മച്ഛേരം വിനോദേതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ നയേന താസം അനുരൂപം ധമ്മകഥം കഥേസി.

സാപി ഖോ രഞ്ഞോ പാദേ സമ്ബാഹമാനാ നിസിന്നാ ഇത്ഥീ പാദേ ചാലേത്വാ രാജാനം പബോധേസി. സോ ‘‘കഹം താ ഗതാ’’തി പുച്ഛി. കിം താസം തുമ്ഹേഹി? താ ഏകം സമണം പരിവാരേത്വാ നിസിന്നാതി. രാജാ കുദ്ധോ ഉദ്ധനേ പക്ഖിത്തലോണം വിയ തടതടായമാനോ ഉട്ഠഹിത്വാ ‘‘തമ്ബകിപില്ലികാഹി നം ഖാദാപേസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തോ ഏകസ്മിം അസോകരുക്ഖേ തമ്ബകിപില്ലികാനം പുടം ദിസ്വാ ഹത്ഥേനാകഡ്ഢിത്വാ സാഖം ഗണ്ഹിതും നാസക്ഖി. കിപില്ലികപുടോ ഛിജ്ജിത്വാ രഞ്ഞോ സീസേ പതി, സകലസരീരം സാലിഥുസേഹി പരികിണ്ണം വിയ ദണ്ഡദീപികാഹി ഡയ്ഹമാനം വിയ ച അഹോസി. ഥേരോ രഞ്ഞോ പദുട്ഠഭാവം ഞത്വാ ഇദ്ധിയാ ആകാസം പക്ഖന്ദി. താപി ഇത്ഥിയോ ഉട്ഠായ രഞ്ഞോ സന്തികം ഗന്ത്വാ സരീരം പുഞ്ഛന്തിയോ വിയ ഭൂമിയം പതിതപതിതാ കിപില്ലികായോ ഗഹേത്വാ സരീരേ ഖിപമാനാ സബ്ബാ മുഖസത്തീഹി വിജ്ഝിംസു – ‘‘കിം നാമേതം, അഞ്ഞേ രാജാനോ പബ്ബജിതേ ദിസ്വാ വന്ദന്തി, പഞ്ഹം പുച്ഛന്തി, അയം പന രാജാ കിപില്ലികപുടം സീസേ ഭിന്ദിതുകാമോ ജാതോ’’തി.

രാജാ അത്തനോ അപരാധം ദിസ്വാ ഉയ്യാനപാലം പക്കോസാപേത്വാ പുച്ഛി – ‘‘കിം ഏസ പബ്ബജിതോ? അഞ്ഞേസുപി ദിവസേസു ഇധ ആഗച്ഛതീ’’തി? ആമ, ദേവാതി. ഇധ ത്വം ആഗതദിവസേ മയ്ഹം ആരോചേയ്യാസീതി. ഥേരോപി കതിപാഹേനേവ പുന ആഗന്ത്വാ രുക്ഖമൂലേ നിസീദി. ഉയ്യാനപാലോ ദിസ്വാ – ‘‘മഹന്തോ മേ അയം പണ്ണാകാരോ’’തി വേഗേന ഗന്ത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ ഉട്ഠഹിത്വാ സങ്ഖപണവാദിസദ്ദം നിവാരേത്വാ ഉഗ്ഗതുഗ്ഗതേഹി അമച്ചേഹി സദ്ധിം ഉയ്യാനം അഗമാസി. തേന വുത്തം ‘‘ഉപസങ്കമീ’’തി.

അനികീളിതാവിനോ കാമേസൂതി യാ കാമേസു കാമകീളാ, തം അകീളിതപുബ്ബാ, അപരിഭുത്തകാമാതി അത്ഥോ. അദ്ധാനഞ്ച ആപാദേന്തീതി പവേണിം പടിപാദേന്തി, ദീഘരത്തം അനുബന്ധാപേന്തി. മാതുമത്തീസൂതി മാതുപമാണാസു. ലോകസ്മിഞ്ഹി മാതാ ഭഗിനീ ധീതാതി ഇദം തിവിധം ഗരുകാരമ്മണം നാമ, ഇതി ഗരുകാരമ്മണേ ഉപനിബന്ധം ചിത്തം വിമോചേതും ന ലഭതീതി ദസ്സേന്തോ ഏവമാഹ. അഥസ്സ തേന പഞ്ഹേന ചിത്തം അനോതരന്തം ദിസ്വാ ഭഗവതാ പടികൂലമനസികാരവസേന ചിത്തൂപനിബന്ധനത്ഥം വുത്തം ദ്വത്തിംസാകാരകമ്മട്ഠാനം കഥേസി.

അഭാവിതകായാതി അഭാവിതപഞ്ചദ്വാരികകായാ. തേസം തം ദുക്കരം ഹോതീതി തേസം തം അസുഭകമ്മട്ഠാനം ഭാവേതും ദുക്കരം ഹോതി. ഇതിസ്സ ഇമിനാപി ചിത്തം അനോതരന്തം ദിസ്വാ ഇന്ദ്രിയസംവരസീലം കഥേസി. ഇന്ദ്രിയസംവരസ്മിഞ്ഹി ഉപനിബന്ധചിത്തം വിഹേഠേതും ന ലഭതി. രാജാ തം സുത്വാ തത്ഥ ഓതിണ്ണചിത്തോ അച്ഛരിയം, ഭോ ഭാരദ്വാജാതിആദിമാഹ.

അരക്ഖിതേനേവ കായേനാതിആദീസു ഹത്ഥപാദേ കീളാപേന്തോ ഗീവം പരിവത്തേന്തോ കായം ന രക്ഖതി നാമ, നാനപ്പകാരം ദുട്ഠുല്ലം കഥേന്തോ വചനം ന രക്ഖതി നാമ, കാമവിതക്കാദയോ വിതക്കേന്തോ ചിത്തം ന രക്ഖതി നാമ. രക്ഖിതേനേവ കായേനാതിആദീസു വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

അതിവിയ മം തസ്മിം സമയേ ലോഭധമ്മാ പരിസഹന്തീതി മം തസ്മിം സമയേ അതിക്കമിത്വാ ലോഭോ അധിഭവതീതി അത്ഥോ. ഉപട്ഠിതായ സതിയാതി കായഗതായ സതിയാ സുപട്ഠിതായ. ന മം തഥാ തസ്മിം സമയേതി തസ്മിം സമയേ മം യഥാ പുബ്ബേ, ന തഥാ ലോഭോ അതിക്കമിത്വാ ഉപ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ. പരിസഹന്തീതി പദസ്സ ഉപ്പജ്ജന്തീതിപി അത്ഥോയേവ. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ തയോ കായാ കഥിതാ. കഥം? ‘‘ഇമമേവ കായ’’ന്തി ഏത്ഥ ഹി കരജകായോ കഥിതോ, ‘‘ഭാവിതകായോ’’തി ഏത്ഥ പഞ്ചദ്വാരികകായോ, ‘‘രക്ഖിതേനേവ കായേനാ’’തി ഏത്ഥ ചോപനകായോ, കായവിഞ്ഞത്തീതി അത്ഥോ. പഞ്ചമം ഉത്താനമേവ.