൨. മാലുക്യപുത്തസുത്തവണ്ണനാ

൯൫. ദുതിയേ മാലുക്യപുത്തോതി മാലുക്യബ്രാഹ്മണിയാ പുത്തോ. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം തവ ഓവാദായാചനേ. ഇമിനാ ഥേരം അപസാദേതിപി ഉസ്സാദേതിപി. കഥം? അയം കിര ദഹരകാലേ രൂപാദീസു പമജ്ജിത്വാ പച്ഛാ മഹല്ലകകാലേ അരഞ്ഞവാസം പത്ഥേന്തോ കമ്മട്ഠാനം യാചതി. അഥ ഭഗവാ ‘‘ഏത്ഥ ദഹരേ കിം വക്ഖാമ? മാലുക്യപുത്തോ വിയ തുമ്ഹേപി തരുണകാലേ പമജ്ജിത്വാ മഹല്ലകകാലേ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ സമണധമ്മം കരേയ്യാഥാ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ഭണന്തോ ഥേരം അപസാദേതി നാമ.

യസ്മാ പന ഥേരോ മഹല്ലകകാലേപി അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ സമണധമ്മം കാതുകാമോ, തസ്മാ ഭഗവാ ‘‘ഏത്ഥ ദഹരേ കിം വക്ഖാമ? അയം അമ്ഹാകം മാലുക്യപുത്തോ മഹല്ലകകാലേപി അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ സമണധമ്മം കത്തുകാമോ കമ്മട്ഠാനം യാചതി, തുമ്ഹേ നാമ തരുണകാലേപി വീരിയം ന കരോഥാ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ഭണന്തോ ഥേരം ഉസ്സാദേതി നാമ.

യത്ര ഹി നാമാതി യോ നാമ. കിഞ്ചാപാഹന്തി കിഞ്ചാപി ‘‘അഹം മഹല്ലകോ’’തി ഞാതം. യദി അഹം മഹല്ലകോ, മഹല്ലകോ സമാനോപി സക്ഖിസ്സാമി സമണധമ്മം കാതും, ദേസേതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാതി അധിപ്പായേന മഹല്ലകഭാവം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ ഓവാദഞ്ച പസംസന്തോ ഏവമാഹ.

അദിട്ഠാ അദിട്ഠപുബ്ബാതി ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ അദിട്ഠാ അതീതേപി അദിട്ഠപുബ്ബാ. ന ച പസ്സസീതി ഏതരഹിപി ന പസ്സസി. ന ച തേ ഹോതി പസ്സേയ്യന്തി ഏവം സമന്നാഹാരോപി തേ യത്ഥ നത്ഥി, അപി നു തേ തത്ഥ ഛന്ദാദയോ ഉപ്പജ്ജേയ്യുന്തി പുച്ഛതി.

ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തന്തി രൂപായതനേ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തം ഭവിസ്സതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണഞ്ഹി രൂപേ രൂപമത്തമേവ പസ്സതി, ന നിച്ചാദിസഭാവം, ഇതി സേസവിഞ്ഞാണേഹിപി മേ ഏത്ഥ ദിട്ഠമത്തമേവ ചിത്തം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ ദിട്ഠേ ദിട്ഠം നാമ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, രൂപേ രൂപവിജാനനന്തി അത്ഥോ. മത്താതി പമാണം, ദിട്ഠം മത്താ അസ്സാതി ദിട്ഠമത്തം, ചിത്തം, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണമത്തമേവ മേ ചിത്തം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ ആപാഥഗതരൂപേ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ന രജ്ജതി ന ദുസ്സതി ന മുയ്ഹതി, ഏവം രാഗാദിവിരഹേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണമത്തമേവ ജവനം ഭവിസ്സതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണപമാണേനേവ ജവനം ഠപേസ്സാമീതി. അഥ വാ ദിട്ഠം നാമ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന ദിട്ഠരൂപം, ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തം നാമ തത്ഥേവ ഉപ്പന്നം സമ്പടിച്ഛനസന്തീരണവോട്ഠബ്ബനസങ്ഖാതം ചിത്തത്തയം. യഥാ തം ന രജ്ജതി, ന ദുസ്സതി, ന മുയ്ഹതി, ഏവം ആപാഥഗതേ രൂപേ തേനേവ സമ്പടിച്ഛനാദിപ്പമാണേന ജവനം ഉപ്പാദേസ്സാമി, നാഹം തം പമാണം അതിക്കമിത്വാ രജ്ജനാദിവസേന ഉപ്പജ്ജിതും ദസ്സാമീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ഏസേവ നയോ സുതമുതേസു.

വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതമത്തന്തി ഏത്ഥ പന വിഞ്ഞാതം നാമ മനോദ്വാരാവജ്ജനേന വിഞ്ഞാതാരമ്മണം, തസ്മിം വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതമത്തന്തി ആവജ്ജനപമാണം. യഥാ ആവജ്ജനേന ന രജ്ജതി ന ദുസ്സതി ന മുയ്ഹതി, ഏവം രജ്ജനാദിവസേന ഉപ്പജ്ജിതും അദത്വാ ആവജ്ജനപമാണേനേവ ചിത്തം ഠപേസ്സാമീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ.

യതോതി യദാ. തതോതി തദാ. ന തേനാതി തേന രാഗേന വാ രത്തോ, ദോസേന വാ ദുട്ഠോ, മോഹേന വാ മൂള്ഹോ ന ഭവിസ്സതി. തതോ ത്വം മാലുക്യപുത്ത ന തത്ഥാതി യദാ ത്വം തേന രാഗേന വാ ദോസമോഹേഹി വാ രത്തോ വാ ദുട്ഠോ വാ മൂള്ഹോ വാ ന ഭവിസ്സസി, തദാ ത്വം ന തത്ഥ തസ്മിം ദിട്ഠേ വാ സുതമുതവിഞ്ഞാതേ വാ പടിബദ്ധോ അല്ലീനോ പതിട്ഠിതോ നാമ ഭവിസ്സസി. നേവിധാതിആദി വുത്തത്ഥമേവ.

സതി മുട്ഠാതി സതി നട്ഠാ. തഞ്ച അജ്ഝോസാതി തം ആരമ്മണം ഗിലിത്വാ. അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ചാതി അഭിജ്ഝായ ച വിഹിംസായ ച. അഥ വാ ‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തീ’’തി പദേനാപി സദ്ധിം യോജേതബ്ബം, അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ചാതി ഇമേപി ദ്വേ ധമ്മാ തസ്സ വഡ്ഢന്തീതി അത്ഥോ.

ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതീതി അഭിജ്ഝാവിഹേസാഹി അസ്സ ചിത്തം ഉപഹഞ്ഞതി. ആചിനതോതി ആചിനന്തസ്സ. ആരാ നിബ്ബാന വുച്ചതീതി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ നിബ്ബാനം നാമ ദൂരേ പവുച്ചതി. ഘത്വാതി ഘായിത്വാ. ഭോത്വാതി ഭുത്വാ സായിത്വാ ലേഹിത്വാ. ഫുസ്സാതി ഫുസിത്വാ. പടിസ്സതോതി പടിസ്സതിസങ്ഖാതായ സതിയാ യുത്തോ. സേവതോ ചാപി വേദനന്തി ചതുമഗ്ഗസമ്പയുത്തം നിബ്ബത്തിതലോകുത്തരവേദനം സേവന്തസ്സ. ഖീയതീതി ഖയം ഗച്ഛതി. കിം തം? ദുക്ഖമ്പി കിലേസജാതമ്പി. അഞ്ഞതരോതി അസീതിയാ മഹാസാവകാനം അബ്ഭന്തരോ ഏകോ. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ ഗാഥാഹിപി വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിതം.