൮. ഛന്നസുത്തവണ്ണനാ

൯൦. അട്ഠമേ ആയസ്മാ ഛന്നോതി തഥാഗതേന സദ്ധിം ഏകദിവസേ ജാതോ മഹാഭിനിക്ഖമനദിവസേ സദ്ധിം നിക്ഖമിത്വാ പുന അപരഭാഗേ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ബുദ്ധോ അമ്ഹാകം ധമ്മോ’’തി ഏവം മക്ഖീ ചേവ പളാസീ ച ഹുത്വാ സബ്രഹ്മചാരീനം ഫരുസവാചായ സങ്ഘട്ടനം കരോന്തോ ഥേരോ. അവാപുരണം ആദായാതി കുഞ്ചികം ഗഹേത്വാ. വിഹാരേന വിഹാരം ഉപസങ്കമിത്വാതി ഏകം വിഹാരം പവിസിത്വാ തതോ അഞ്ഞം, തതോ അഞ്ഞന്തി ഏവം തേന തേന വിഹാരേന തം തം വിഹാരം ഉപസങ്കമിത്വാ. ഏതദവോച ഓവദന്തു മന്തി കസ്മാ ഏവം മഹന്തേന ഉസ്സാഹേന തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഏതം അവോചാതി? ഉപ്പന്നസംവേഗതായ. തസ്സ ഹി പരിനിബ്ബുതേ സത്ഥരി ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി പേസിതോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ കോസമ്ബിം ഗന്ത്വാ ബ്രഹ്മദണ്ഡം അദാസി. സോ ദിന്നേ ബ്രഹ്മദണ്ഡേ സഞ്ജാതപരിളാഹോ വിസഞ്ഞീഭൂതോ പതിത്വാ പുന സഞ്ഞം ലഭിത്വാ വുട്ഠായ ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികം ഗതോ, സോ തേന സദ്ധിം കിഞ്ചി ന കഥേസി. അഞ്ഞസ്സ സന്തികം അഗമാസി, സോപി ന കഥേസീതി ഏവം സകലവിഹാരം വിചരിത്വാ നിബ്ബിന്നോ പത്തചീവരം ആദായ ബാരാണസിം ഗന്ത്വാ ഉപ്പന്നസംവേഗോ തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഏവം അവോച.

സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാതി സബ്ബേ തേഭൂമകസങ്ഖാരാ അനിച്ചാ. സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താതി സബ്ബേ ചതുഭൂമകധമ്മാ അനത്താ. ഇതി സബ്ബേപി തേ ഭിക്ഖൂ ഥേരം ഓവദന്താ അനിച്ചലക്ഖണം അനത്തലക്ഖണന്തി ദ്വേവ ലക്ഖണാനി കഥേത്വാ ദുക്ഖലക്ഖണം ന കഥയിംസു. കസ്മാ? ഏവം കിര നേസം അഹോസി – ‘‘അയം ഭിക്ഖു വാദീ ദുക്ഖലക്ഖണേ പഞ്ഞാപിയമാനേ രൂപം ദുക്ഖം…പേ… വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം, മഗ്ഗോ ദുക്ഖോ, ഫലം ദുക്ഖന്തി ‘തുമ്ഹേ ദുക്ഖപ്പത്താ ഭിക്ഖൂ നാമാ’തി ഗഹണം ഗണ്ഹേയ്യ, യഥാ ഗഹണം ഗഹേതും ന സക്കോതി, ഏവം നിദ്ദോസമേവസ്സ കത്വാ കഥേസ്സാമാ’’തി ദ്വേവ ലക്ഖണാനി കഥയിംസു.

പരിതസ്സനാ ഉപാദാനം ഉപ്പജ്ജതീതി പരിതസ്സനാ ച ഉപാദാനഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി. പച്ചുദാവത്തതി മാനസം, അഥ കോ ചരഹി മേ അത്താതി യദി രൂപാദീസു ഏകോപി അനത്താ, അഥ കോ നാമ മേ അത്താതി ഏവം പടിനിവത്തതി ‘‘മയ്ഹം മാനസ’’ന്തി. അയം കിര ഥേരോ പച്ചയേ അപരിഗ്ഗഹേത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേസി, സാസ്സ ദുബ്ബലവിപസ്സനാ അത്തഗാഹം പരിയാദാതും അസക്കുണന്തീ സങ്ഖാരേസു സുഞ്ഞതോ ഉപട്ഠഹന്തേസു ‘‘ഉച്ഛിജ്ജിസ്സാമി വിനസ്സിസ്സാമീ’’തി ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ ചേവ പരിതസ്സനായ ച പച്ചയോ അഹോസി. സോ ച അത്താനം പാപതേ പപതന്തം വിയ ദിസ്വാ, ‘‘പരിതസ്സനാ ഉപാദാനം ഉപ്പജ്ജതി, പച്ചുദാവത്തതി മാനസം, അഥ കോ ചരഹി മേ അത്താ’’തി ആഹ. ന ഖോ പനേവം ധമ്മം പസ്സതോ ഹോതീതി ചതുസച്ചധമ്മം പസ്സന്തസ്സ ഏവം ന ഹോതി. താവതികാ വിസ്സട്ഠീതി തത്തകോ വിസ്സാസോ. സമ്മുഖാ മേതന്തി ഥേരോ തസ്സ വചനം സുത്വാ, ‘‘കീദിസാ നു ഖോ ഇമസ്സ ധമ്മദേസനാ സപ്പായാ’’തി? ചിന്തേന്തോ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം വിചിനിത്വാ കച്ചാനസുത്തം (സം. നി. ൨.൧൫) അദ്ദസ ‘‘ഇദം ആദിതോവ ദിട്ഠിവിനിവേഠനം കത്വാ മജ്ഝേ ബുദ്ധബലം ദീപേത്വാ സണ്ഹസുഖുമപച്ചയാകാരം പകാസയമാനം ഗതം, ഇദമസ്സ ദേസേസ്സാമീ’’തി ദസ്സേന്തോ ‘‘സമ്മുഖാ മേത’’ന്തിആദിമാഹ. അട്ഠമം.