൪. അരഹന്തസുത്തവണ്ണനാ

൭൬. ചതുത്ഥേ യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താവാസാതി, ഭിക്ഖവേ, യത്തകാ സത്താവാസാ നാമ അത്ഥി. യാവതാ ഭവഗ്ഗന്തി യത്തകം ഭവഗ്ഗം നാമ അത്ഥി. ഏതേ അഗ്ഗാ ഏതേ സേട്ഠാതി ഏതേ അഗ്ഗഭൂതാ ചേവ സേട്ഠഭൂതാ ച. യദിദം അരഹന്തോതി യേ ഇമേ അരഹന്തോ നാമ. ഇദമ്പി സുത്തം പുരിമനയേനേവ ഉസ്സദനന്ദിയഞ്ച പലോഭനീയഞ്ചാതി വേദിതബ്ബം.

അഥാപരം ഏതദവോചാതി തദത്ഥപരിദീപനാഹി ചേവ വിസേസത്ഥപരിദീപനാഹി ച ഗാഥാഹി ഏതം ‘‘സുഖിനോ വത അരഹന്തോ’’തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ സുഖിനോതി ഝാനസുഖേന മഗ്ഗസുഖേന ഫലസുഖേന ച സുഖിതാ. തണ്ഹാ തേസം ന വിജ്ജതീതി തേസം അപായദുക്ഖജനികാ തണ്ഹാ ന വജ്ജതി. ഏവം തേ ഇമസ്സപി തണ്ഹാമൂലകസ്സ അഭാവേന സുഖിതാവ. അസ്മിമാനോ സമുച്ഛിന്നോതി നവവിധോ അസ്മിമാനോ അരഹത്തമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നോ. മോഹജാലം പദാലിതന്തി ഞാണേന അവിജ്ജാജാലം ഫാലിതം.

അനേജന്തി ഏജാസങ്ഖാതായ തണ്ഹായ പഹാനഭൂതം അരഹത്തം. അനുപലിത്താതി തണ്ഹാദിട്ഠിലേപേഹി അലിത്താ. ബ്രഹ്മഭൂതാതി സേട്ഠഭൂതാ. പരിഞ്ഞായാതി തീഹി പരിഞ്ഞാഹി പരിജാനിത്വാ. സത്തസദ്ധമ്മഗോചരാതി സദ്ധാ ഹിരീ ഓത്തപ്പം ബാഹുസച്ചം ആരദ്ധവീരിയതാ ഉപട്ഠിതസ്സതിതാ പഞ്ഞാതി ഇമേ സത്ത സദ്ധമ്മാ ഗോചരോ ഏതേസന്തി സത്തസദ്ധമ്മഗോചരാ.

സത്തരതനസമ്പന്നാതി സത്തഹി ബോജ്ഝങ്ഗരതനേഹി സമന്നാഗതാ. അനുവിചരന്തീതി ലോകിയമഹാജനാപി അനുവിചരന്തിയേവ. ഇധ പന ഖീണാസവാനം നിരാസങ്കചാരോ നാമ ഗഹിതോ. തേനേവാഹ ‘‘പഹീനഭയഭേരവാ’’തി. തത്ഥ ഭയം ഭയമേവ, ഭേരവം ബലവഭയം. ദസഹങ്ഗേഹി സമ്പന്നാതി അസേക്ഖേഹി ദസഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ. മഹാനാഗാതി ചതൂഹി കാരണേഹി മഹാനാഗാ. സമാഹിതാതി ഉപചാരപ്പനാഹി സമാഹിതാ. തണ്ഹാ തേസം ന വിജ്ജതീതി ‘‘ഊനോ ലോകോ അതിത്തോ തണ്ഹാദാസോതി ഖോ, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ’’തി (മ. നി. ൨.൩൦൫) ഏവം വുത്താ ദാസകാരികാ തണ്ഹാപി തേസം നത്ഥി. ഇമിനാ ഖീണാസവാനം ഭുജിസ്സഭാവം ദസ്സേതി.

അസേഖഞാണന്തി അരഹത്തഫലഞാണം. അന്തിമോയം സമുസ്സയോതി പച്ഛിമോ അയം അത്തഭാവോ. യോ സാരോ ബ്രഹ്മചരിയസ്സാതി സാരോ നാമ ഫലം. തസ്മിം അപരപച്ചയാതി തസ്മിം അരിയഫലേ, ന അഞ്ഞം പത്തിയായന്തി, പച്ചക്ഖതോവ പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതാ. വിധാസു ന വികമ്പന്തീതി തീസു മാനകോട്ഠാസേസു ന വികമ്പന്തി. ദന്തഭൂമിന്തി അരഹത്തം. വിജിതാവിനോതി രാഗാദയോ വിജേത്വാ ഠിതാ.

ഉദ്ധന്തിആദീസു ഉദ്ധം വുച്ചതി കേസമത്ഥകോ, അപാചീനം പാദതലം, തിരിയം വേമജ്ഝം. ഉദ്ധം വാ അതീതം, അപാചീനം അനാഗതം, തിരിയം പച്ചുപ്പന്നം. ഉദ്ധം വാ വുച്ചതി ദേവലോകോ, അപാചീനം അപായലോകോ, തിരിയം മനുസ്സലോകോ. നന്ദീ തേസം ന വിജ്ജതീതി ഏതേസു ഠാനേസു സങ്ഖേപതോ വാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നേസു ഖന്ധേസു തേസം തണ്ഹാ നത്ഥി. ഇധ വട്ടമൂലകതണ്ഹായ അഭാവോ ദസ്സിതോ. ബുദ്ധാതി ചതുന്നം സച്ചാനം ബുദ്ധത്താ ബുദ്ധാ.

ഇദം പനേത്ഥ സീഹനാദസമോധാനം – ‘‘വിമുത്തിസുഖേനമ്ഹാ സുഖിതാ, ദുക്ഖജനികാ നോ തണ്ഹാ പഹീനാ, പഞ്ചക്ഖന്ധാ പരിഞ്ഞാതാ, ദാസകാരികതണ്ഹാ ചേവ വട്ടമൂലികതണ്ഹാ ച പഹീനാ, അനുത്തരമ്ഹാ അസദിസാ, ചതുന്നം സച്ചാനം ബുദ്ധത്താ ബുദ്ധാ’’തി ഭവപിട്ഠേ ഠത്വാ അഭീതനാദസങ്ഖാതം സീഹനാദം നദന്തി ഖീണാസവാതി. ചതുത്ഥം.