൧൦. നിരുത്തിപഥസുത്തവണ്ണനാ

൬൨. ദസമേ നിരുത്തിയോവ നിരുത്തിപഥാ, അഥ വാ നിരുത്തിയോ ച താ നിരുത്തിവസേന വിഞ്ഞാതബ്ബാനം അത്ഥാനം പഥത്താ പഥാ ചാതി നിരുത്തിപഥാ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. തീണിപി ചേതാനി അഞ്ഞമഞ്ഞവേവചനാനേവാതി വേദിതബ്ബാനി. അസംകിണ്ണാതി അവിജഹിതാ, ‘‘കോ ഇമേഹി അത്ഥോ’’തി വത്വാ അഛഡ്ഡിതാ. അസംകിണ്ണപുബ്ബാതി അതീതേപി ന ജഹിതപുബ്ബാ. ന സംകീയന്തീതി ഏതരഹിപി ‘‘കിമേതേഹീ’’തി ന ഛഡ്ഡീയന്തി. ന സംകീയിസ്സന്തീതി അനാഗതേപി ന ഛഡ്ഡീയിസ്സന്തി. അപ്പടികുട്ഠാതി അപ്പടിബാഹിതാ. അതീതന്തി അത്തനോ സഭാവം ഭങ്ഗമേവ വാ അതിക്കന്തം. നിരുദ്ധന്തി ദേസന്തരം അസങ്കമിത്വാ തത്ഥേവ നിരുദ്ധം വൂപസന്തം. വിപരിണതന്തി വിപരിണാമം ഗതം നട്ഠം. അജാതന്തി അനുപ്പന്നം. അപാതുഭൂതന്തി അപാകടീഭൂതം.

ഉക്കലാതി ഉക്കലജനപദവാസിനോ. വസ്സഭഞ്ഞാതി വസ്സോ ച ഭഞ്ഞോ ച. ദ്വേപി ഹി തേ മൂലദിട്ഠിഗതികാ. അഹേതുകവാദാതിആദീസു ‘‘നത്ഥി ഹേതു നത്ഥി പച്ചയോ’’തി ഗഹിതത്താ അഹേതുകവാദാ. ‘‘കരോതോ ന കരീയതി പാപ’’ന്തി ഗഹിതത്താ അകിരിയവാദാ. ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിഗഹണതോ നത്ഥികവാദാ. തത്ഥ ഇമേ ദ്വേ ജനാ, തിസ്സോ ദിട്ഠിയോ, കിം ഏകേകസ്സ ദിയഡ്ഢാ ഹോതീതി? ന തഥാ, യഥാ പന ഏകോ ഭിക്ഖു പടിപാടിയാ ചത്താരിപി ഝാനാനി നിബ്ബത്തേതി, ഏവമേത്ഥ ഏകേകോ തിസ്സോപി ദിട്ഠിയോ നിബ്ബത്തേസീതി വേദിതബ്ബോ. ‘‘നത്ഥി ഹേതു നത്ഥി പച്ചയോ’’തി പുനപ്പുനം ആവജ്ജേന്തസ്സ ആഹരന്തസ്സ അഭിനന്ദന്തസ്സ അസ്സാദേന്തസ്സ മഗ്ഗദസ്സനം വിയ ഹോതി. സോ മിച്ഛത്തനിയാമം ഓക്കമതി, സോ ഏകന്തകാളകോതി വുച്ചതി. യഥാ പന അഹേതുകദിട്ഠിയം, ഏവം ‘‘കരോതോ ന കരീയതി പാപം, നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തി ഇമേസുപി ഠാനേസു മിച്ഛത്തനിയാമം ഓക്കമതി.

ന ഗരഹിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം അമഞ്ഞിംസൂതി ഏത്ഥ ‘‘യദേതം അതീതം നാമ, നയിദം അതീതം, ഇദമസ്സ അനാഗതം വാ പച്ചുപ്പന്നം വാ’’തി വദന്തോ ഗരഹതി നാമ. തത്ഥ ദോസം ദസ്സേത്വാ ‘‘കിം ഇമിനാ ഗരഹിതേനാ’’തി? വദന്തോ പടിക്കോസതി നാമ. ഇമേ പന നിരുത്തിപഥേ തേപി അച്ചന്തകാളകാ ദിട്ഠിഗതികാ ന ഗരഹിതബ്ബേ ന പടിക്കോസിതബ്ബേ മഞ്ഞിംസു. അതീതം പന അതീതമേവ, അനാഗതം അനാഗതമേവ, പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നമേവ കഥയിംസു. നിന്ദാഘട്ടനബ്യാരോസഉപാരമ്ഭഭയാതി വിഞ്ഞൂനം സന്തികാ നിന്ദാഭയേന ച ഘട്ടനഭയേന ച ദോസാരോപനഭയേന ച ഉപാരമ്ഭഭയേന ച. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ ചതുഭൂമികഖന്ധാനം പണ്ണത്തി കഥിതാതി. ദസമം.

ഉപയവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.