൮. ദുതിയഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൦. അട്ഠമേ തസ്മാതി യസ്മാ ദിട്ഠിഗദ്ദുലനിസ്സിതായ തണ്ഹാരജ്ജുയാ സക്കായഥമ്ഭേ ഉപനിബദ്ധോ വട്ടനിസ്സിതോ ബാലപുഥുജ്ജനോ സബ്ബിരിയാപഥേസു ഖന്ധപഞ്ചകം നിസ്സായേവ പവത്തതി, യസ്മാ വാ ദീഘരത്തമിദം ചിത്തം സംകിലിട്ഠം രാഗേന ദോസേന മോഹേന, തസ്മാ. ചിത്തസംകിലേസാതി സുന്ഹാതാപി ഹി സത്താ ചിത്തസംകിലേസേനേവ സംകിലിസ്സന്തി, മലഗ്ഗഹിതസരീരാപി ചിത്തസ്സ വോദാനത്താ വിസുജ്ഝന്തി. തേനാഹു പോരാണാ –

‘‘രൂപമ്ഹി സംകിലിട്ഠമ്ഹി, സംകിലിസ്സന്തി മാണവാ;

രൂപേ സുദ്ധേ വിസുജ്ഝന്തി, അനക്ഖാതം മഹേസിനാ.

‘‘ചിത്തമ്ഹി സംകിലിട്ഠമ്ഹി, സംകിലിസ്സന്തി മാണവാ;

ചിത്തേ സുദ്ധേ വിസുജ്ഝന്തി, ഇതി വുത്തം മഹേസിനാ’’തി.

ചരണം നാമ ചിത്തന്തി വിചരണചിത്തം. സങ്ഖാ നാമ ബ്രാഹ്മണപാസണ്ഡികാ ഹോന്തി, തേ പടകോട്ഠകം കത്വാ തത്ഥ നാനപ്പകാരാ സുഗതിദുഗ്ഗതിവസേന സമ്പത്തിവിപത്തിയോ ലേഖാപേത്വാ, ‘‘ഇമം കമ്മം കത്വാ ഇദം പടിലഭതി, ഇദം കത്വാ ഇദ’’ന്തി ദസ്സേന്താ തം ചിത്തം ഗഹേത്വാ വിചരന്തി. ചിത്തേനേവ ചിത്തിതന്തി ചിത്തകാരേന ചിന്തേത്വാ കതത്താ ചിത്തേന ചിന്തിതം നാമ. ചിത്തഞ്ഞേവ ചിത്തതരന്തി തസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപായപരിയേസനചിത്തം തതോപി ചിത്തതരം. തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ ചിത്തേനേവ ചിത്തിതാതി കമ്മചിത്തേനേവ ചിത്തിതാ. തം പന കമ്മചിത്തം ഇമേ വട്ടകതിത്തിരാദയോ ‘‘ഏവം ചിത്താ ഭവിസ്സാമാ’’തി ആയൂഹന്താ നാമ നത്ഥി. കമ്മം പന യോനിം ഉപനേതി, യോനിമൂലകോ തേസം ചിത്തഭാവോ. യോനിഉപഗതാ ഹി സത്താ തംതംയോനികേഹി സദിസചിത്താവ ഹോന്തി. ഇതി യോനിസിദ്ധോ ചിത്തഭാവോ, കമ്മസിദ്ധാ യോനീതി വേദിതബ്ബാ.

അപിച ചിത്തം നാമേതം സഹജാതം സഹജാതധമ്മചിത്തതായ ഭൂമിചിത്തതായ വത്ഥുചിത്തതായ ദ്വാരചിത്തതായ ആരമ്മണചിത്തതായ കമ്മനാനത്തമൂലകാനം ലിങ്ഗനാനത്തസഞ്ഞാനാനത്തവോഹാരനാനത്താദീനം അനേകവിധാനം ചിത്താനം നിപ്ഫാദനതായപി തിരച്ഛാനഗതചിത്തതോ ചിത്തതരമേവ വേദിതബ്ബം.

രജകോതി വത്ഥേസു രങ്ഗേന രൂപസമുട്ഠാപനകോ. സോ പന അഛേകോ അമനാപം രൂപം കരോതി, ഛേകോ മനാപം ദസ്സനീയം, ഏവമേവ പുഥുജ്ജനോ അകുസലചിത്തേന വാ ഞാണവിപ്പയുത്തകുസലേന വാ ചക്ഖുസമ്പദാദിവിരഹിതം വിരൂപം സമുട്ഠാപേതി, ഞാണസമ്പയുത്തകുസലേന ചക്ഖുസമ്പദാദിസമ്പന്നം അഭിരൂപം. അട്ഠമം.