൧൦. പുപ്ഫവഗ്ഗോ

൧. നദീസുത്തവണ്ണനാ

൯൩. പുപ്ഫവഗ്ഗസ്സ പഠമേ പബ്ബതേയ്യാതി പബ്ബതേ പവത്താ. ഓഹാരിനീതി സോതേ പതിതപതിതാനി തിണപണ്ണകട്ഠാദീനി ഹേട്ഠാഹാരിനീ. ദൂരങ്ഗമാതി നിക്ഖന്തട്ഠാനതോ പട്ഠായ ചതുപഞ്ചയോജനസതഗാമിനീ. സീഘസോതാതി ചണ്ഡസോതാ. കാസാതിആദീനി സബ്ബാനി തിണജാതാനി. രുക്ഖാതി ഏരണ്ഡാദയോ ദുബ്ബലരുക്ഖാ. തേ നം അജ്ഝോലമ്ബേയ്യുന്തി തേ തീരേ ജാതാപി ഓനമിത്വാ അഗ്ഗേഹി ഉദകം ഫുസന്തേഹി അധിഓലമ്ബേയ്യും, ഉപരി ലമ്ബേയ്യുന്തി അത്ഥോ. പലുജ്ജേയ്യുന്തി സമൂലമത്തികായ സദ്ധിം സീസേ പതേയ്യും. സോ തേഹി അജ്ഝോത്ഥടോ വാലുകമത്തികോദകേഹി മുഖം പവിസന്തേഹി മഹാവിനാസം പാപുണേയ്യ.

ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ സോതേ പതിതപുരിസോ വിയ വട്ടസന്നിസ്സിതോ ബാലപുഥുജ്ജനോ ദട്ഠബ്ബോ, ഉഭതോതീരേ കാസാദയോ വിയ ദുബ്ബലപഞ്ചക്ഖന്ധാ, ‘‘ഇമേ ഗഹിതാപി മം താരേതും ന സക്ഖിസ്സന്തീ’’തി തസ്സ പുരിസസ്സ അജാനിത്വാ ഗഹണം വിയ ഇമേ ഖന്ധാ ‘‘ന മയ്ഹം സഹായാ’’തി ബാലപുഥുജ്ജനസ്സ അജാനിത്വാ ചതൂഹി ഗാഹേഹി ഗഹണം, ഗഹിതഗഹിതാനം പലുജ്ജനത്താ പുരിസസ്സ ബ്യസനപ്പത്തി വിയ ചതൂഹി ഗാഹേഹി ഗഹിതാനം ഖന്ധാനം വിപരിണാമേ ബാലപുഥുജ്ജനസ്സ സോകാദിബ്യസനപ്പത്തി വേദിതബ്ബാ. പഠമം.

൨. പുപ്ഫസുത്തവണ്ണനാ

൯൪. ദുതിയേ വിവദതീതി ‘‘അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ അസുഭ’’ന്തി യഥാസഭാവേന വദന്തേന സദ്ധിം ‘‘നിച്ചം സുഖം അത്താ സുഭ’’ന്തി വദന്തോ വിവദതി. ലോകധമ്മോതി ഖന്ധപഞ്ചകം. തഞ്ഹി ലുജ്ജനസഭാവത്താ ലോകധമ്മോതി വുച്ചതി. കിന്തി കരോമീതി കഥം കരോമി? മയ്ഹഞ്ഹി പടിപത്തികഥനമേവ ഭാരോ, പടിപത്തിപൂരണം പന കുലപുത്താനം ഭാരോതി ദസ്സേതി. ഇമസ്മിം സുത്തേ തയോ ലോകാ കഥിതാ. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, ലോകേനാ’’തി ഏത്ഥ ഹി സത്തലോകോ കഥിതോ, ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ലോകധമ്മോ’’തി ഏത്ഥ സങ്ഖാരലോകോ, ‘‘തഥാഗതോ ലോകേ ജാതോ ലോകേ സംവഡ്ഢോ’’തി ഏത്ഥ ഓകാസലോകോ കഥിതോ. ദുതിയം.

൩. ഫേണപിണ്ഡൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൯൫. തതിയേ ഗങ്ഗായ നദിയാ തീരേതി അയുജ്ഝപുരവാസിനോ അപരിമാണഭിക്ഖുപരിവാരം ചാരികം ചരമാനം തഥാഗതം അത്തനോ നഗരം സമ്പത്തം ദിസ്വാ ഏകസ്മിം ഗങ്ഗായ നിവത്തനട്ഠാനേ മഹാവനസണ്ഡമണ്ഡിതപ്പദേസേ സത്ഥു വിഹാരം കത്വാ അദംസു. ഭഗവാ തത്ഥ വിഹരതി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ഗങ്ഗായ നദിയാ തീരേ’’തി. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസീതി തസ്മിം വിഹാരേ വസന്തോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം ഗന്ധകുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ ഗങ്ഗാതീരേ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ ഗങ്ഗായ നദിയാ ആഗച്ഛന്തം മഹന്തം ഫേണപിണ്ഡം ദിസ്വാ, ‘‘മമ സാസനേ പഞ്ചക്ഖന്ധനിസ്സിതം ഏകം ധമ്മം കഥേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ പരിവാരേത്വാ നിസിന്നേ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി.

മഹന്തം ഫേണപിണ്ഡന്തി ഉട്ഠാനുട്ഠാനേ ബദരപക്കപ്പമാണതോ പട്ഠായ അനുസോതാഗമനേന അനുപുബ്ബേന പവഡ്ഢിത്വാ പബ്ബതകൂടമത്തം ജാതം, യത്ഥ ഉദകസപ്പാദയോ അനേകപാണയോ നിവസന്തി, ഏവരൂപം മഹന്തം ഫേണപിണ്ഡം. ആവഹേയ്യാതി ആഹരേയ്യ. സോ പനായം ഫേണപിണ്ഡോ ഉട്ഠിതട്ഠാനേപി ഭിജ്ജതി, ഥോകം ഗന്ത്വാപി, ഏകദ്വിയോജനാദിവസേന ദൂരം ഗന്ത്വാപി, അന്തരാ പന അഭിജ്ജന്തോപി മഹാസമുദ്ദം പത്വാ അവസ്സമേവ ഭിജ്ജതി. നിജ്ഝായേയ്യാതി ഓലോകേയ്യ. യോനിസോ ഉപപരിക്ഖേയ്യാതി കാരണേന ഉപപരിക്ഖേയ്യ. കിഞ്ഹി സിയാ, ഭിക്ഖവേ, ഫേണപിണ്ഡേ സാരോതി, ഭിക്ഖവേ, ഫേണപിണ്ഡമ്ഹി സാരോ നാമ കിം ഭവേയ്യ? വിലീയിത്വാ വിദ്ധംസേയ്യേവ.

ഏവമേവ ഖോതി യഥാ ഫേണപിണ്ഡോ നിസ്സാരോ, ഏവം രൂപമ്പി നിച്ചസാരധുവസാരഅത്തസാരവിരഹേന നിസ്സാരമേവ. യഥാ ച സോ ‘‘ഇമിനാ പത്തം വാ ഥാലകം വാ കരിസ്സാമീ’’തി ഗഹേതും ന സക്കാ, ഗഹിതോപി തമത്ഥം ന സാധേതി, ഭിജ്ജതി ഏവ, ഏവം രൂപമ്പി നിച്ചന്തി വാ ധുവന്തി വാ അഹന്തി വാ മമന്തി വാ ഗഹേതും ന സക്കാ, ഗഹിതമ്പി ന തഥാ തിട്ഠതി, അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ അസുഭഞ്ഞേവ ഹോതീതി ഏവം ഫേണപിണ്ഡസദിസമേവ ഹോതി. യഥാ വാ പന ഫേണപിണ്ഡോ ഛിദ്ദാവഛിദ്ദോ അനേകസന്ധിഘടിതോ ബഹൂനം ഉദകസപ്പാദീനം പാണാനം ആവാസോ, ഏവം രൂപമ്പി ഛിദ്ദാവഛിദ്ദം അനേകസന്ധിഘടിതം, കുലവസേനേവേത്ഥ അസീതി കിമികുലാനി വസന്തി, തദേവ തേസം സൂതിഘരമ്പി വച്ചകുടിപി ഗിലാനസാലാപി സുസാനമ്പി, ന തേ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്ത്വാ ഗബ്ഭവുട്ഠാനാദീനി കരോന്തി, ഏവമ്പി ഫേണപിണ്ഡസദിസം.

യഥാ ച ഫേണപിണ്ഡോ ആദിതോ ബദരപക്കമത്തോ ഹുത്വാ അനുപുബ്ബേന പബ്ബതകൂടമത്തോപി ഹോതി, ഏവം രൂപമ്പി ആദിതോ കലലമത്തം ഹുത്വാ അനുപുബ്ബേന ബ്യാമമത്തമ്പി ഗോമഹിംസഹത്ഥിആദീനം വസേന പബ്ബതകൂടാദിമത്തം ഹോതി മച്ഛകച്ഛപാദീനം വസേന അനേകയോജനസതപമാണമ്പി, ഏവമ്പി ഫേണപിണ്ഡസദിസം. യഥാ ച ഫേണപിണ്ഡോ ഉട്ഠിതമത്തോപി ഭിജ്ജതി, ഥോകം ഗന്ത്വാപി, ദൂരം ഗന്ത്വാപി, സമുദ്ദം പത്വാ പന അവസ്സമേവ ഭിജ്ജതി, ഏവമേവം രൂപമ്പി കലലഭാവേപി ഭിജ്ജതി അബ്ബുദാദിഭാവേപി, അന്തരാ പന അഭിജ്ജമാനമ്പി വസ്സസതായുകാനം വസ്സസതം പത്വാ അവസ്സമേവ ഭിജ്ജതി, മരണമുഖേ ചുണ്ണവിചുണ്ണം ഹോതി, ഏവമ്പി ഫേണപിണ്ഡസദിസം.

കിഞ്ഹി സിയാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനായ സാരോതിആദീസു വേദനാദീനം പുബ്ബുളാദീഹി ഏവം സദിസതാ വേദിതബ്ബാ. യഥാ ഹി പുബ്ബുളോ അസാരോ ഏവം വേദനാപി. യഥാ ച സോ അബലോ അഗയ്ഹൂപഗോ, ന സക്കാ തം ഗഹേത്വാ ഫലകം വാ ആസനം വാ കാതും, ഗഹിതോപി ഭിജ്ജതേവ, ഏവം വേദനാപി അബലാ അഗയ്ഹൂപഗാ, ന സക്കാ നിച്ചാതി വാ ധുവാതി വാ ഗഹേതും, ഗഹിതാപി ന തഥാ തിട്ഠതി, ഏവം അഗയ്ഹൂപഗതായപി വേദനാ പുബ്ബുളസദിസാ. യഥാ പന തസ്മിം തസ്മിം ഉദകബിന്ദുമ്ഹി പുബ്ബുളോ ഉപ്പജ്ജതി ചേവ ഭിജ്ജതി ച, ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി, ഏവം വേദനാപി ഉപ്പജ്ജതി ചേവ ഭിജ്ജതി ച, ന ചിരട്ഠിതികാ ഹോതി. ഏകച്ഛരക്ഖണേ കോടിസതസഹസ്സസങ്ഖാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝതി. യഥാ ച പുബ്ബുളോ ഉദകതലം, ഉദകബിന്ദും, ഉദകജല്ലം, സങ്കഡ്ഢിത്വാ പുടം കത്വാ ഗഹണവാതഞ്ചാതി ചത്താരി കാരണാനി പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി, ഏവം വേദനാപി വത്ഥും ആരമ്മണം കിലേസജല്ലം ഫസ്സസങ്ഘട്ടനഞ്ചാതി ചത്താരി കാരണാനി പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി. ഏവമ്പി വേദനാ പുബ്ബുളസദിസാ.

സഞ്ഞാപി അസാരകട്ഠേന മരീചിസദിസാ. തഥാ അഗയ്ഹൂപഗട്ഠേന. ന ഹി സക്കാ തം ഗഹേത്വാ പിവിതും വാ ന്ഹായിതും വാ ഭാജനം വാ പൂരേതും. അപിച യഥാ മരീചി വിപ്ഫന്ദതി, സഞ്ജാതൂമിവേഗാ വിയ ഖായതി, ഏവം നീലസഞ്ഞാദിഭേദാ സഞ്ഞാപി നീലാദിഅനുഭവനത്ഥായ ഫന്ദതി വിപ്ഫന്ദതി. യഥാ ച മരീചി മഹാജനം വിപ്പലമ്ഭേതി ‘‘പുണ്ണവാപി വിയ പുണ്ണനദീ വിയ ദിസ്സതീ’’തി വദാപേതി, ഏവം സഞ്ഞാപി വിപ്പലമ്ഭേതി, ‘‘ഇദം നീലകം സുഭം സുഖം നിച്ച’’ന്തി വദാപേതി. പീതകാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏവം സഞ്ഞാ വിപ്പലമ്ഭനേനാപി മരീചിസദിസാ.

അകുക്കുകജാതന്തി അന്തോ അസഞ്ജാതഘനദണ്ഡകം. സങ്ഖാരാപി അസാരകട്ഠേന കദലിക്ഖന്ധസദിസാ, തഥാ അഗയ്ഹൂപഗട്ഠേന. യഥേവ ഹി കദലിക്ഖന്ധതോ കിഞ്ചി ഗഹേത്വാ ന സക്കാ ഗോപാനസിആദീനം അത്ഥായ ഉപനേതും, ഉപനീതമ്പി ന തഥാ ഹോതി, ഏവം സങ്ഖാരാപി ന സക്കാ നിച്ചാദിവസേന ഗഹേതും, ഗഹിതാപി ന തഥാ ഹോന്തി. യഥാ ച കദലിക്ഖന്ധോ ബഹുപത്തവട്ടിസമോധാനോ ഹോതി, ഏവം സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ബഹുധമ്മസമോധാനോ. യഥാ ച കദലിക്ഖന്ധോ നാനാലക്ഖണോ. അഞ്ഞോയേവ ഹി ബാഹിരായ പത്തവട്ടിയാ വണ്ണോ, അഞ്ഞോ തതോ അബ്ഭന്തരഅബ്ഭന്തരാനം, ഏവമേവ സങ്ഖാരക്ഖന്ധേപി അഞ്ഞദേവ ഫസ്സസ്സ ലക്ഖണം, അഞ്ഞാ ചേതനാദീനം, സമോധാനേത്വാ പന സങ്ഖാരക്ഖന്ധോവ വുച്ചതീതി ഏവമ്പി സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ കദലിക്ഖന്ധസദിസോ.

ചക്ഖുമാ പുരിസോതി മംസചക്ഖുനാ ചേവ പഞ്ഞാചക്ഖുനാ ചാതി ദ്വീഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ. മംസചക്ഖുമ്പി ഹിസ്സ പരിസുദ്ധം വട്ടതി അപഗതപടലപിളകം, പഞ്ഞാചക്ഖുമ്പി അസാരഭാവദസ്സനസമത്ഥം. വിഞ്ഞാണമ്പി അസാരകട്ഠേന മായാസദിസം, തഥാ അഗയ്ഹൂപഗട്ഠേന. യഥാ ച മായാ ഇത്തരാ ലഹുപച്ചുപട്ഠാനാ, ഏവം വിഞ്ഞാണം. തഞ്ഹി തതോപി ഇത്തരതരഞ്ചേവ ലഹുപച്ചുപട്ഠാനതരഞ്ച. തേനേവ ഹി ചിത്തേന പുരിസോ ആഗതോ വിയ ഗതോ വിയ ഠിതോ വിയ നിസിന്നോ വിയ ഹോതി. അഞ്ഞദേവ ച ആഗമനകാലേ ചിത്തം, അഞ്ഞം ഗമനകാലാദീസു. ഏവമ്പി വിഞ്ഞാണം മായാസദിസം. മായാ ച മഹാജനം വഞ്ചേതി, യംകിഞ്ചിദേവ ‘‘ഇദം സുവണ്ണം രജതം മുത്താ’’തി ഗാഹാപേതി, വിഞ്ഞാണമ്പി മഹാജനം വഞ്ചേതി. തേനേവ ഹി ചിത്തേന ആഗച്ഛന്തം വിയ ഗച്ഛന്തം വിയ ഠിതം വിയ നിസിന്നം വിയ കത്വാ ഗാഹാപേതി. അഞ്ഞദേവ ച ആഗമനേ ചിത്തം, അഞ്ഞം ഗമനാദീസു. ഏവമ്പി വിഞ്ഞാണം മായാസദിസം.

ഭൂരിപഞ്ഞേനാതി സണ്ഹപഞ്ഞേന ചേവ വിപുലവിത്ഥതപഞ്ഞേന ച. ആയൂതി ജീവിതിന്ദ്രിയം. ഉസ്മാതി കമ്മജതേജോധാതു. പരഭത്തന്തി നാനാവിധാനം കിമിഗണാദീനം ഭത്തം ഹുത്വാ. ഏതാദിസായം സന്താനോതി ഏതാദിസീ അയം പവേണീ മതകസ്സ യാവ സുസാനാ ഘട്ടീയതീതി. മായായം ബാലലാപിനീതി യ്വായം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ നാമ, അയം ബാലമഹാജനലപാപനികമായാ നാമ. വധകോതി ദ്വീഹി കാരണേഹി അയം ഖന്ധസങ്ഖാതോ വധകോ അഞ്ഞമഞ്ഞഘാതനേനപി, ഖന്ധേസു സതി വധോ പഞ്ഞായതീതിപി. ഏകാ ഹി പഥവീധാതു ഭിജ്ജമാനാ സേസധാതുയോ ഗഹേത്വാവ ഭിജ്ജതി, തഥാ ആപോധാതുആദയോ. രൂപക്ഖന്ധോ ച ഭിജ്ജമാനോ അരൂപക്ഖന്ധേ ഗഹേത്വാവ ഭിജ്ജതി, തഥാ അരൂപക്ഖന്ധേസു വേദനാദയോ സഞ്ഞാദികേ. ചത്താരോപി ചേതേ വത്ഥുരൂപന്തി ഏവം അഞ്ഞമഞ്ഞവധനേനേത്ഥ വധകതാ വേദിതബ്ബാ. ഖന്ധേസു പന സതി വധബന്ധനച്ഛേദാദീനി സമ്ഭവന്തി, ഏവം ഏതേസു സതി വധഭാവതോപി വധകതാ വേദിതബ്ബാ. സബ്ബസംയോഗന്തി സബ്ബം ദസവിധമ്പി സംയോജനം. അച്ചുതം പദന്തി നിബ്ബാനം. തതിയം.

൪-൬. ഗോമയപിണ്ഡസുത്താദിവണ്ണനാ

൯൬-൯൮. ചതുത്ഥേ സസ്സതിസമന്തി സിനേരുമഹാപഥവീചന്ദിമസൂരിയാദീഹി സസ്സതീഹി സമം. പരിത്തം ഗോമയപിണ്ഡന്തി അപ്പമത്തകം മധുകപുപ്ഫപ്പമാണം ഗോമയഖണ്ഡം. കുതോ പനാനേനേതം ലദ്ധന്തി. പരിഭണ്ഡകരണത്ഥായ ആഭതതോ ഗഹിതന്തി ഏകേ. അത്ഥസ്സ പന വിഞ്ഞാപനത്ഥം ഇദ്ധിയാ അഭിസങ്ഖരിത്വാ ഹത്ഥാരുള്ഹം കതന്തി വേദിതബ്ബന്തി. അത്തഭാവപടിലാഭോതി പടിലദ്ധഅത്തഭാവോ. ന യിദം ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായേഥാതി അയം മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയവാസോ നാമ ന പഞ്ഞായേയ്യ. മഗ്ഗോ ഹി തേഭൂമകസങ്ഖാരേ വിവട്ടേന്തോ ഉപ്പജ്ജതി. യദി ച ഏത്തകോ അത്തഭാവോ നിച്ചോ ഭവേയ്യ, മഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജിത്വാപി സങ്ഖാരവട്ടം വിവട്ടേതും ന സക്കുണേയ്യാതി ബ്രഹ്മചരിയവാസോ ന പഞ്ഞായേഥ.

ഇദാനി സചേ കോചി സങ്ഖാരോ നിച്ചോ ഭവേയ്യ, മയാ മഹാസുദസ്സനരാജകാലേ അനുഭൂതാ സമ്പത്തി നിച്ചാ ഭവേയ്യ, സാപി ച അനിച്ചാതി തം ദസ്സേതും ഭൂതപുബ്ബാഹം ഭിക്ഖു രാജാ അഹോസിന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ കുസാവതീരാജധാനിപ്പമുഖാനീതി കുസാവതീരാജധാനീ തേസം നഗരാനം പമുഖാ, സബ്ബസേട്ഠാതി അത്ഥോ. സാരമയാനീതി രത്തചന്ദനസാരമയാനി. ഉപധാനം പന സബ്ബേസം സുത്തമയമേവ. ഗോണകത്ഥതാനീതി ചതുരങ്ഗുലാധികലോമേന കാളകോജവേന അത്ഥതാനി, യം മഹാപിട്ഠിയകോജവോതി വദന്തി. പടകത്ഥതാനീതി ഉഭതോലോമേന ഉണ്ണാമയേന സേതകമ്ബലേന അത്ഥതാനി. പടലികത്ഥതാനീതി ഘനപുപ്ഫേന ഉണ്ണാമയഅത്ഥരണേന അത്ഥതാനി. കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണാനീതി കദലിമിഗചമ്മമയേന ഉത്തമപച്ചത്ഥരണേന അത്ഥതാനി. തം കിര പച്ചത്ഥരണം സേതവത്ഥസ്സ ഉപരി കദലിമിഗചമ്മം അത്ഥരിത്വാ സിബ്ബേത്വാ കരോന്തി. സഉത്തരച്ഛദാനീതി സഹ ഉത്തരച്ഛദേന, ഉപരി ബദ്ധേന രത്തവിതാനേന സദ്ധിന്തി അത്ഥോ. ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനീതി സീസൂപധാനഞ്ച പാദൂപധാനഞ്ചാതി പല്ലങ്കാനം ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനാനി. വേജയന്തരഥപ്പമുഖാനീതി ഏത്ഥ വേജയന്തോ നാമ തസ്സ രഞ്ഞോ രഥോ, യസ്സ ചക്കാനം ഇന്ദനീലമണിമയാ നാഭി, സത്തരതനമയാ അരാ, പവാളമയാ നേമി, രജതമയോ അക്ഖോ, ഇന്ദനീലമണിമയം ഉപക്ഖരം, രജതമയം കുബ്ബരം. സോ തേസം രഥാനം പമുഖോ അഗ്ഗോ. ദുകൂലസന്ദാനാനീതി ദുകൂലസന്ഥരാനി. കംസൂപധാരണാനീതി രജതമയദോഹഭാജനാനി. വത്ഥകോടിസഹസ്സാനീതി യഥാരുചിതം പരിഭുഞ്ജിസ്സതീതി ന്ഹത്വാ ഠിതകാലേ ഉപനീതവത്ഥാനേവ സന്ധായേതം വുത്തം. ഭത്താഭിഹാരോതി അഭിഹരിതബ്ബഭത്തം.

യമഹം തേന സമയേന അജ്ഝാവസാമീതി യത്ഥ വസാമി, തം ഏകഞ്ഞേവ നഗരം ഹോതി, അവസേസേസു പുത്തധീതാദയോ ചേവ ദാസമനുസ്സാ ച വസിംസു. പാസാദകൂടാഗാരാദീസുപി ഏസേവ നയോ. പല്ലങ്കാദീസു ഏകംയേവ സയം പരിഭുഞ്ജതി, സേസാ പുത്താദീനം പരിഭോഗാ ഹോന്തി. ഇത്ഥീസു ഏകാവ പച്ചുപട്ഠാതി, സേസാ പരിവാരമത്താ ഹോന്തി. വേലാമികാതി ഖത്തിയസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണിയാ, ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ ഖത്തിയാനിയാ കുച്ഛിസ്മിം ജാതാ. പരിദഹാമീതി ഏകംയേവ ദുസ്സയുഗം നിവാസേമി, സേസാനി പരിവാരേത്വാ വിചരന്താനം അസീതിസഹസ്സാധികാനം സോളസന്നം പുരിസസതസഹസ്സാനം ഹോന്തീതി ദസ്സേതി. ഭുഞ്ജാമീതി പരമപ്പമാണേന നാളികോദനമത്തം ഭുഞ്ജാമി, സേസം പരിവാരേത്വാ വിചരന്താനം ചത്താലീസസഹസ്സാധികാനം അട്ഠന്നം പുരിസസതസഹസ്സാനം ഹോതീതി ദസ്സേതി. ഏകഥാലിപാകോ ഹി ദസന്നം ജനാനം പഹോതി.

ഇതി ഇമം മഹാസുദസ്സനകാലേ സമ്പത്തിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി തസ്സാ അനിച്ചതം ദസ്സേന്തോ ഇതി ഖോ ഭിക്ഖൂതിആദിമാഹ. തത്ഥ വിപരിണതാതി പകതിജഹനേന നിബ്ബുതപദീപോ വിയ അപണ്ണത്തികഭാവം ഗതാ. ഏവം അനിച്ചാ ഖോ ഭിക്ഖു സങ്ഖാരാതി ഏവം ഹുത്വാഅഭാവട്ഠേന അനിച്ചാ. ഏത്താവതാ ഭഗവാ യഥാ നാമ പുരിസോ സതഹത്ഥുബ്ബേധേ ചമ്പകരുക്ഖേ നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ അഭിരുഹിത്വാ ചമ്പകപുപ്ഫം ആദായ നിസ്സേണിം മുഞ്ചന്തോ ഓതരേയ്യ, ഏവമേവം നിസ്സേണിം ബന്ധന്തോ വിയ അനേകവസ്സകോടിസതസഹസ്സുബ്ബേധം മഹാസുദസ്സനസമ്പത്തിം ആരുയ്ഹ സമ്പത്തിമത്ഥകേ ഠിതം അനിച്ചലക്ഖണം ആദായ നിസ്സേണിം മുഞ്ചന്തോ വിയ ഓതിണ്ണോ. ഏവം അദ്ധുവാതി ഏവം ഉദകപുബ്ബുളാദയോ വിയ ധുവഭാവരഹിതാ. ഏവം അനസ്സാസികാതി ഏവം സുപിനകേ പീതപാനീയം വിയ അനുലിത്തചന്ദനം വിയ ച അസ്സാസവിരഹിതാ. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ അനിച്ചലക്ഖണം കഥിതം. പഞ്ചമേ സബ്ബം വുത്തനയമേവ. ഛട്ഠം തഥാ ബുജ്ഝനകസ്സ അജ്ഝാസയേന വുത്തം. ചതുത്ഥാദീനി.

൭. ഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൯൯. സത്തമേ യം മഹാസമുദ്ദോതി യസ്മിം സമയേ പഞ്ചമേ സൂരിയേ ഉട്ഠിതേ മഹാസമുദ്ദോ ഉസ്സുസ്സതി. ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയന്തി ചത്താരി സച്ചാനി അപ്പടിവിജ്ഝിത്വാ അവിജ്ജായ നിവുതാനംയേവ സതം വട്ടദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയം പരിച്ഛേദം ന വദാമി. സാ ഗദ്ദുലബദ്ധോതി ഗദ്ദുലേന ബദ്ധസുനഖോ. ഖീലേതി പഥവിയം ആകോടിതേ മഹാഖീലേ. ഥമ്ഭേതി നിഖണിത്വാ ഠപിതേ ഥമ്ഭേ. ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ സുനഖോ വിയ വട്ടനിസ്സിതോ ബാലോ, ഗദ്ദുലോ വിയ ദിട്ഠി, ഥമ്ഭോ വിയ സക്കായോ, ഗദ്ദുലരജ്ജുയാ ഥമ്ഭേ ഉപനിബദ്ധസുനഖസ്സ ഥമ്ഭാനുപരിവത്തനം വിയ ദിട്ഠിതണ്ഹായ സക്കായേ ബദ്ധസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ സക്കായാനുപരിവത്തനം വേദിതബ്ബം. സത്തമം.

൮. ദുതിയഗദ്ദുലബദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൦. അട്ഠമേ തസ്മാതി യസ്മാ ദിട്ഠിഗദ്ദുലനിസ്സിതായ തണ്ഹാരജ്ജുയാ സക്കായഥമ്ഭേ ഉപനിബദ്ധോ വട്ടനിസ്സിതോ ബാലപുഥുജ്ജനോ സബ്ബിരിയാപഥേസു ഖന്ധപഞ്ചകം നിസ്സായേവ പവത്തതി, യസ്മാ വാ ദീഘരത്തമിദം ചിത്തം സംകിലിട്ഠം രാഗേന ദോസേന മോഹേന, തസ്മാ. ചിത്തസംകിലേസാതി സുന്ഹാതാപി ഹി സത്താ ചിത്തസംകിലേസേനേവ സംകിലിസ്സന്തി, മലഗ്ഗഹിതസരീരാപി ചിത്തസ്സ വോദാനത്താ വിസുജ്ഝന്തി. തേനാഹു പോരാണാ –

‘‘രൂപമ്ഹി സംകിലിട്ഠമ്ഹി, സംകിലിസ്സന്തി മാണവാ;

രൂപേ സുദ്ധേ വിസുജ്ഝന്തി, അനക്ഖാതം മഹേസിനാ.

‘‘ചിത്തമ്ഹി സംകിലിട്ഠമ്ഹി, സംകിലിസ്സന്തി മാണവാ;

ചിത്തേ സുദ്ധേ വിസുജ്ഝന്തി, ഇതി വുത്തം മഹേസിനാ’’തി.

ചരണം നാമ ചിത്തന്തി വിചരണചിത്തം. സങ്ഖാ നാമ ബ്രാഹ്മണപാസണ്ഡികാ ഹോന്തി, തേ പടകോട്ഠകം കത്വാ തത്ഥ നാനപ്പകാരാ സുഗതിദുഗ്ഗതിവസേന സമ്പത്തിവിപത്തിയോ ലേഖാപേത്വാ, ‘‘ഇമം കമ്മം കത്വാ ഇദം പടിലഭതി, ഇദം കത്വാ ഇദ’’ന്തി ദസ്സേന്താ തം ചിത്തം ഗഹേത്വാ വിചരന്തി. ചിത്തേനേവ ചിത്തിതന്തി ചിത്തകാരേന ചിന്തേത്വാ കതത്താ ചിത്തേന ചിന്തിതം നാമ. ചിത്തഞ്ഞേവ ചിത്തതരന്തി തസ്സ ചിത്തസ്സ ഉപായപരിയേസനചിത്തം തതോപി ചിത്തതരം. തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ ചിത്തേനേവ ചിത്തിതാതി കമ്മചിത്തേനേവ ചിത്തിതാ. തം പന കമ്മചിത്തം ഇമേ വട്ടകതിത്തിരാദയോ ‘‘ഏവം ചിത്താ ഭവിസ്സാമാ’’തി ആയൂഹന്താ നാമ നത്ഥി. കമ്മം പന യോനിം ഉപനേതി, യോനിമൂലകോ തേസം ചിത്തഭാവോ. യോനിഉപഗതാ ഹി സത്താ തംതംയോനികേഹി സദിസചിത്താവ ഹോന്തി. ഇതി യോനിസിദ്ധോ ചിത്തഭാവോ, കമ്മസിദ്ധാ യോനീതി വേദിതബ്ബാ.

അപിച ചിത്തം നാമേതം സഹജാതം സഹജാതധമ്മചിത്തതായ ഭൂമിചിത്തതായ വത്ഥുചിത്തതായ ദ്വാരചിത്തതായ ആരമ്മണചിത്തതായ കമ്മനാനത്തമൂലകാനം ലിങ്ഗനാനത്തസഞ്ഞാനാനത്തവോഹാരനാനത്താദീനം അനേകവിധാനം ചിത്താനം നിപ്ഫാദനതായപി തിരച്ഛാനഗതചിത്തതോ ചിത്തതരമേവ വേദിതബ്ബം.

രജകോതി വത്ഥേസു രങ്ഗേന രൂപസമുട്ഠാപനകോ. സോ പന അഛേകോ അമനാപം രൂപം കരോതി, ഛേകോ മനാപം ദസ്സനീയം, ഏവമേവ പുഥുജ്ജനോ അകുസലചിത്തേന വാ ഞാണവിപ്പയുത്തകുസലേന വാ ചക്ഖുസമ്പദാദിവിരഹിതം വിരൂപം സമുട്ഠാപേതി, ഞാണസമ്പയുത്തകുസലേന ചക്ഖുസമ്പദാദിസമ്പന്നം അഭിരൂപം. അട്ഠമം.

൯. വാസിജടസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൧. നവമേ സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കുക്കുടിയാ അണ്ഡാനീതി ഇമാ കണ്ഹപക്ഖസുക്കപക്ഖവസേന ദ്വേ ഉപമാ വുത്താ. താസു കണ്ഹപക്ഖഉപമാ അത്ഥസ്സ അസാധികാ, ഇതരാ സാധികാതി. സുക്കപക്ഖഉപമായ ഏവം അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ – സേയ്യഥാതി ഓപമ്മത്ഥേ നിപാതോ, അപീതി സമ്ഭാവനത്ഥേ. ഉഭയേനാപി സേയ്യഥാ നാമ, ഭിക്ഖവേതി ദസ്സേതി. കുക്കുടിയാ അണ്ഡാനി അട്ഠ വാ ദസ വാ ദസ വാ ദ്വാദസ വാതി ഏത്ഥ പന കിഞ്ചാപി കുക്കുടിയാ വുത്തപ്പകാരതോ ഊനാധികാനിപി അണ്ഡാനി ഹോന്തി, വചനസിലിട്ഠതായ പന ഏവം വുത്തം. ഏവഞ്ഹി ലോകേ സിലിട്ഠവചനം ഹോതി. താനസ്സൂതി താനി അസ്സു, താനി ഭവേയ്യുന്തി അത്ഥോ. കുക്കുടിയാ സമ്മാ അധിസയിതാനീതി തായ ച ജനേത്തിയാ കുക്കുടിയാ പക്ഖേ പസാരേത്വാ തേസം ഉപരി സയന്തിയാ സമ്മാ അധിസയിതാനി. സമ്മാ പരിസേദിതാനീതി കാലേന കാലം ഉതും ഗണ്ഹാപേന്തിയാ സുട്ഠു സമന്തതോ സേദിതാനി ഉസ്മീകതാനി. സമ്മാ പരിഭാവിതാനീതി കാലേന കാലം സുട്ഠു സമന്തതോ ഭാവിതാനി, കുക്കുടഗന്ധം ഗാഹാപിതാനീതി അത്ഥോ. കിഞ്ചാപി തസ്സാ കുക്കുടിയാതി തസ്സാ കുക്കുടിയാ ഇമിനാ തിവിധകിരിയാകരണേന അപ്പമാദം കത്വാ കിഞ്ചാപി ന ഏവം ഇച്ഛാ ഉപജ്ജേയ്യ. അഥ ഖോ ഭബ്ബാവ തേതി അഥ ഖോ തേ കുക്കുടപോതകാ വുത്തനയേന സോത്ഥിനാ അഭിനിബ്ഭിജ്ജിതും ഭബ്ബാവ. തേ ഹി യസ്മാ തായ കുക്കുടിയാ ഏവം തീഹാകാരേഹി താനി അണ്ഡാനി പരിപാലിയമാനാനി ന പൂതീനി ഹോന്തി, യോ നേസം അല്ലസിനേഹോ, സോപി പരിയാദാനം ഗച്ഛതി, കപാലം തനുകം ഹോതി, പാദനഖസിഖാ ച മുഖതുണ്ഡകഞ്ച ഖരം ഹോതി, സയമ്പി പരിണാമം ഗച്ഛന്തി, കപാലസ്സ തനുത്താ ബഹി ആലോകോ അന്തോ പഞ്ഞായതി, തസ്മാ ‘‘ചിരം വത മയം സങ്കുടിതഹത്ഥപാദാ സമ്ബാധേ സയിമ്ഹാ, അയഞ്ച ബഹി ആലോകോ ദിസ്സതി, ഏത്ഥ ദാനി നോ സുഖവിഹാരോ ഭവിസ്സതീ’’തി നിക്ഖമിതുകാമാ ഹുത്വാ കപാലം പാദേന പഹരന്തി, ഗീവം പസാരേന്തി, തതോ തം കപാലം ദ്വേധാ ഭിജ്ജതി. അഥ തേ പക്ഖേ വിധുനന്താ തംഖണാനുരൂപം വിരവന്താ നിക്ഖമന്തിയേവ, നിക്ഖമിത്വാ ച ഗാമക്ഖേത്തം ഉപസോഭയമാനാ വിചരന്തി.

ഏവമേവ ഖോതി ഇദം ഓപമ്മസമ്പടിപാദനം. തം ഏവം അത്ഥേന സംസന്ദിത്വാ വേദിതബ്ബം – തസ്സാ കുക്കുടിയാ അണ്ഡേസു തിവിധകിരിയാകരണം വിയ ഹി ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭാവാനുയോഗം അനുയുത്തകാലോ, കുക്കുടിയാ തിവിധകിരിയാസമ്പാദനേന അണ്ഡാനം അപൂതിഭാവോ വിയ ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിവിധാനുപസ്സനാസമ്പാദനേന വിപസ്സനാഞാണസ്സ അപരിഹാനി, തസ്സാ തിവിധകിരിയാകരണേന അല്ലസിനേഹപരിയാദാനം വിയ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ തിവിധാനുപസ്സനാസമ്പാദനേന ഭവത്തയാനുഗതനികന്തിസിനേഹപരിയാദാനം, അണ്ഡകപാലാനം തനുഭാവോ വിയ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അവിജ്ജണ്ഡകോസസ്സ തനുഭാവോ, കുക്കുടപോതകാനം പാദനഖസിഖമുഖതുണ്ഡകാനം ഥദ്ധഖരഭാവോ വിയ ഭിക്ഖുനോ വിപസ്സനാഞാണസ്സ തിക്ഖഖരവിപ്പസന്ന സൂരഭാവോ, കുക്കുടപോതകാനം പരിണാമകാലോ വിയ ഭിക്ഖുനോ വിപസ്സനാഞാണസ്സ പരിണാമകാലോ വഡ്ഢിതകാലോ ഗബ്ഭഗ്ഗഹണകാലോ, കുക്കുടപോതകാനം പാദനഖസിഖായ വാ മുഖതുണ്ഡകേന വാ അണ്ഡകോസം പദാലേത്വാ പക്ഖേ പപ്ഫോടേത്വാ സോത്ഥിനാ അഭിനിബ്ഭിദാകാലോ വിയ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിപസ്സനാഞാണഗബ്ഭം ഗണ്ഹാപേത്വാ വിചരന്തസ്സ തജ്ജാതികം ഉതുസപ്പായം വാ ഭോജനസപ്പായം വാ പുഗ്ഗലസപ്പായം വാ ധമ്മസ്സവനസപ്പായം വാ ലഭിത്വാ ഏകാസനേ നിസിന്നസ്സേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തസ്സ അനുപുബ്ബാധിഗതേന അരഹത്തമഗ്ഗേന അവിജ്ജണ്ഡകോസം പദാലേത്വാ അഭിഞ്ഞാപക്ഖേ പപ്ഫോടേത്വാ സോത്ഥിനാ അരഹത്തപത്തകാലോ വേദിതബ്ബോ. യഥാ പന കുക്കുടപോതകാനം പരിണതഭാവം ഞത്വാ മാതാപി അണ്ഡകോസം ഭിന്ദതി, ഏവം തഥാരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഞാണപരിപാകം ഞത്വാ സത്ഥാപി –

‘‘ഉച്ഛിന്ദ സിനേഹമത്തനോ, കുമുദം സാരദികംവ പാണിനാ;

സന്തിമഗ്ഗമേവ ബ്രൂഹയ, നിബ്ബാനം സുഗതേന ദേസിത’’ന്തി. (ധ. പ. ൨൮൫) –

ആദിനാ നയേന ഓഭാസം ഫരിത്വാ ഗാഥായ അവിജ്ജണ്ഡകോസം പഹരതി. സോ ഗാഥാപരിയോസാനേ അവിജ്ജണ്ഡകോസം ഭിന്ദിത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. തതോ പട്ഠായ യഥാ തേ കുക്കുടപോതകാ ഗാമക്ഖേത്തം ഉപസോഭയമാനാ തത്ഥ വിചരന്തി, ഏവം അയമ്പി മഹാഖീണാസവോ നിബ്ബാനാരമ്മണം ഫലസമാപത്തിം അപ്പേത്വാ സങ്ഘാരാമം ഉപസോഭയമാനോ വിചരതി.

പലഗണ്ഡസ്സാതി വഡ്ഢകിസ്സ. സോ ഹി ഓലമ്ബകസങ്ഖാതം പലം ധാരേത്വാ ദാരൂനം ഗണ്ഡം ഹരതീതി പലഗണ്ഡോതി വുച്ചതി. വാസിജടേതി വാസിദണ്ഡകസ്സ ഗഹണട്ഠാനേ. ഏത്തകം വത മേ അജ്ജ ആസവാനം ഖീണന്തി പബ്ബജിതസ്സ ഹി പബ്ബജ്ജാസങ്ഖേപേന ഉദ്ദേസേന പരിപുച്ഛായ യോനിസോ മനസികാരേന വത്തപടിപത്തിയാ ച നിച്ചകാലം ആസവാ ഖീയന്തി. ഏവം ഖീയമാനാനം പന തേസം ‘‘ഏത്തകം അജ്ജ ഖീണം, ഏത്തകം ഹിയ്യോ’’തി ഏവമസ്സ ഞാണം ന ഹോതീതി അത്ഥോ. ഇമായ ഉപമായ വിപസ്സനായാനിസംസോ ദീപിതോ. ഹേമന്തികേനാതി ഹേമന്തസമയേന. പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തീതി ഥിരഭാവേന പരിഹായന്തി.

ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ മഹാസമുദ്ദോ വിയ സാസനം ദട്ഠബ്ബം, നാവാ വിയ യോഗാവചരോ, നാവായ മഹാസമുദ്ദേ പരിയാദാനം വിയ ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഊനപഞ്ചവസ്സകാലേ ആചരിയുപജ്ഝായാനം സന്തികേ വിചരണം, നാവായ മഹാസമുദ്ദോദകേന ഖജ്ജമാനാനം ബന്ധനാനം തനുഭാവോ വിയ ഭിക്ഖുനോ പബ്ബജ്ജാസങ്ഖേപേന ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീഹി ചേവ സംയോജനാനം തനുഭാവോ, നാവായ ഥലേ ഉക്ഖിത്തകാലോ വിയ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സയമുച്ചകസ്സ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വസനകാലോ, ദിവാ വാതാതപേന സംസുസ്സനം വിയ വിപസ്സനാഞാണേന തണ്ഹാസ്നേഹസംസുസ്സനം, രത്തിം ഹിമോദകേന തേമനം വിയ കമ്മട്ഠാനം നിസ്സായ ഉപ്പന്നേന പീതിപാമോജ്ജേന ചിത്തതേമനം, രത്തിന്ദിവം വാതാതപേന ചേവ ഹിമോദകേന ച പരിസുക്ഖപരിതിന്താനം ബന്ധനാനം ദുബ്ബലഭാവോ വിയ ഏകദിവസം ഉതുസപ്പായാദീനി ലദ്ധാ വിപസ്സനാഞാണപീതിപാമോജ്ജേഹി സംയോജനാനം ഭിയ്യോസോമത്തായ ദുബ്ബലഭാവോ, പാവുസ്സകമേഘോ വിയ അരഹത്തമഗ്ഗഞാണം, മേഘവുട്ഠിഉദകേന നാവായ ബന്ധേ പൂതിഭാവോ വിയ ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സ രൂപസത്തകാദിവസേന വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തസ്സ ഓക്ഖായമാനേ പക്ഖായമാനേ കമ്മട്ഠാനേ ഏകദിവസം ഉതുസപ്പായാദീനി ലദ്ധാ ഏകപല്ലങ്കേന നിസിന്നസ്സ അരഹത്തഫലാധിഗമോ, പൂതിബന്ധനാവായ കഞ്ചി കാലം ഠാനം വിയ ഖീണസംയോജനസ്സ അരഹതോ മഹാജനം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ യാവതായുകം ഠാനം, പൂതിബന്ധനാവായ അനുപുബ്ബേന ഭിജ്ജിത്വാ അപണ്ണത്തികഭാവൂപഗമോ വിയ ഖീണാസവസ്സ ഉപാദിണ്ണക്ഖന്ധഭേദേന അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതസ്സ അപണ്ണത്തികഭാവൂപഗമോതി ഇമായ ഉപമായ സംയോജനാനം ദുബ്ബലതാ ദീപിതാ. നവമം.

൧൦. അനിച്ചസഞ്ഞാസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൨. ദസമേ അനിച്ചസഞ്ഞാതി അനിച്ചം അനിച്ചന്തി ഭാവേന്തസ്സ ഉപ്പന്നസഞ്ഞാ. പരിയാദിയതീതി ഖേപയതി. സബ്ബം അസ്മിമാനന്തി നവവിധം അസ്മിമാനം. മൂലസന്താനകാനീതി സന്താനേത്വാ ഠിതമൂലാനി. മഹാനങ്ഗലം വിയ ഹി അനിച്ചസഞ്ഞാ, ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി മൂലസന്താനകാനി വിയ കിലേസാ, യഥാ കസ്സകോ കസന്തോ നങ്ഗലേന താനി പദാലേതി, ഏവം യോഗീ അനിച്ചസഞ്ഞം ഭാവേന്തോ അനിച്ചസഞ്ഞാഞാണേന കിലേസേ പദാലേതീതി ഇദമേത്ഥ ഓപമ്മസംസന്ദനം.

ഓധുനാതീതി ഹേട്ഠാ ധുനാതി. നിദ്ധുനാതീതി പപ്ഫോടേതി. നിച്ഛോടേതീതി പപ്ഫോടേത്വാ ഛഡ്ഡേതി. ഇധാപി പബ്ബജാനി വിയ കിലേസാ, ലായനം നിച്ഛോടനം വിയ അനിച്ചസഞ്ഞാഞാണന്തി ഇമിനാ അത്ഥേന ഉപമാ സംസന്ദേതബ്ബാ.

വണ്ടച്ഛിന്നായാതി തിണ്ഹേന ഖുരപ്പേന വണ്ടച്ഛിന്നായ. തദന്വയാനി ഭവന്തീതി തം അമ്ബപിണ്ഡിം അനുഗച്ഛന്തി, തസ്സാ പതമാനായ അമ്ബാനി ഭൂമിയം പതന്തി. ഇധാപി അമ്ബപിണ്ഡി വിയ കിലേസാ, തിണ്ഹഖുരപ്പോ വിയ അനിച്ചസഞ്ഞാ, യഥാ ഖുരപ്പേന ഛിന്നായ അമ്ബപിണ്ഡിയാ സബ്ബാനി അമ്ബാനി ഭൂമിയം പതന്തി, ഏവം അനിച്ചസഞ്ഞാഞാണേന കിലേസാനം മൂലഭൂതായ അവിജ്ജായ ഛിന്നായ സബ്ബകിലേസാ സമുഗ്ഘാതം ഗച്ഛന്തീതി, ഇദം ഓപമ്മസംസന്ദനം.

കൂടങ്ഗമാതി കൂടം ഗച്ഛന്തി. കൂടനിന്നാതി കൂടം പവിസനഭാവേന കൂടേ നിന്നാ. കൂടസമോസരണാതി കൂടേ സമോസരിത്വാ ഠിതാ. ഇധാപി കൂടം വിയ അനിച്ചസഞ്ഞാ, ഗോപാനസിയോ വിയ ചതുഭൂമകകുസലധമ്മാ, യഥാ സബ്ബഗോപാനസീനം കൂടം അഗ്ഗം, ഏവം കുസലധമ്മാനം അനിച്ചസഞ്ഞാ അഗ്ഗാ. നനു ച അനിച്ചസഞ്ഞാ ലോകിയാ, സാ ലോകിയകുസലാനം താവ അഗ്ഗം ഹോതു, ലോകുത്തരാനം കഥം അഗ്ഗന്തി? തേസമ്പി പടിലാഭകരണത്ഥേന അഗ്ഗന്തി വേദിതബ്ബാ. ഇമിനാ ഉപായേന സബ്ബാസു ഉപമാസു ഓപമ്മസംസന്ദനം വേദിതബ്ബം. പുരിമാഹി പനേത്ഥ തീഹി അനിച്ചസഞ്ഞായ കിച്ചം, പച്ഛിമാഹി ബലന്തി. ദസമം.

പുപ്ഫവഗ്ഗോ ദസമോ.

മജ്ഝിമപണ്ണാസകോ സമത്തോ.