൨. സനിദാനസുത്തവണ്ണനാ

൯൬. ദുതിയേ സനിദാനന്തി ഭാവനപുംസകമേതം, സനിദാനോ സപച്ചയോ ഹുത്വാ ഉപ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ. കാമധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ചാതി ഏത്ഥ കാമവിതക്കോപി കാമധാതു കാമാവചരധമ്മാപി, വിസേസതോ സബ്ബാകുസലമ്പി. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ കാമധാതു? കാമപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ സങ്കപ്പോ അപ്പനാ ബ്യപ്പനാ ചേതസോ അഭിനിരോപനാ മിച്ഛാസങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി കാമധാതു. ഹേട്ഠതോ അവീചിനിരയം പരിയന്തം കരിത്വാ ഉപരിതോ പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവേ അന്തോകരിത്വാ യം ഏതസ്മിം അന്തരേ ഏത്ഥാവചരാ ഏത്ഥ പരിയാപന്നാ ഖന്ധധാതുആയതനാ രൂപാ വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം, അയം വുച്ചതി കാമധാതു. സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ കാമധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഏത്ഥ സബ്ബസങ്ഗാഹികാ അസമ്ഭിന്നാതി ദ്വേ കഥാ ഹോന്തി. കഥം? കാമധാതുഗ്ഗഹണേന ഹി ബ്യാപാദധാതുവിഹിംസാധാതുയോ ഗഹിതാ ഹോന്തീതി അയം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ. താസം പന ദ്വിന്നം ധാതൂനം വിസും ആഗതത്താ സേസധമ്മാ കാമധാതൂതി അയം അസമ്ഭിന്നകഥാ. അയമിധ ഗഹേതബ്ബാ ഇമം കാമധാതും ആരമ്മണവസേന വാ സമ്പയോഗവസേന വാ പടിച്ച കാമസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. കാമസഞ്ഞം പടിച്ചാതി കാമസഞ്ഞം പന സമ്പയോഗവസേന വാ ഉപനിസ്സയവസേന വാ പടിച്ച കാമസങ്കപ്പോ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപദേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തീഹി ഠാനേഹീതി തീഹി കാരണേഹി. മിച്ഛാ പടിപജ്ജതീതി അയാഥാവപടിപദം അനിയ്യാനികപടിപദം പടിപജ്ജതി.

ബ്യാപാദധാതും, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ ബ്യാപാദവിതക്കോപി ബ്യാപാദധാതു ബ്യാപാദോപി. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ ബ്യാപാദധാതു? ബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… അയം വുച്ചതി ബ്യാപാദധാതു. ദസസു ആഘാതവത്ഥൂസു ചിത്തസ്സ ആഘാതോ പടിവിരോധോ കോപോ പകോപോ…പേ… അനത്തമനതാ ചിത്തസ്സ, അയം വുച്ചതി ബ്യാപാദധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഇമം ബ്യാപാദധാതും സഹജാതപച്ചയാദിവസേന പടിച്ച ബ്യാപാദസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. സേസം പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

വിഹിംസാധാതും, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ വിഹിംസാവിതക്കോപി വിഹിംസാധാതു വിഹിംസാപി. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ വിഹിംസാധാതു? വിഹിംസാപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… അയം വുച്ചതി വിഹിംസാധാതു. ഇധേകച്ചോ പാണിനാ വാ ലേഡ്ഡുനാ വാ ദണ്ഡേന വാ സത്ഥേന വാ രജ്ജുയാ വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ സത്തേ വിഹേഠേതി. യാ ഏവരൂപാ ഹേഠനാ വിഹേഠനാ ഹിംസനാ വിഹിംസനാ രോസനാ പരൂപഘാതോ, അയം വുച്ചതി വിഹിംസാധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഇമം വിഹിംസാധാതും സഹജാതപച്ചയാദിവസേന പടിച്ച വിഹിംസാസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. സേസമിധാപി പുരിമനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

തിണദായേതി തിണഗഹനേ അരഞ്ഞേ. അനയബ്യസനന്തി അവുഡ്ഢിം വിനാസം. ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ സുക്ഖതിണദായോ വിയ ആരമ്മണം ദട്ഠബ്ബം, തിണുക്കാ വിയ അകുസലസഞ്ഞാ, തിണകട്ഠനിസ്സിതാ പാണാ വിയ ഇമേ സത്താ. യഥാ സുക്ഖതിണദായേ ഠപിതം തിണുക്കം ഖിപ്പം വായമിത്വാ അനിബ്ബാപേന്തസ്സ തേ പാണാ അനയബ്യസനം പാപുണന്തി. ഏവമേവ യേ സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉപ്പന്നം അകുസലസഞ്ഞം വിക്ഖമ്ഭനതദങ്ഗസമുച്ഛേദപ്പഹാനേഹി നപ്പജഹന്തി, തേ ദുക്ഖം വിഹരന്തി.

വിസമഗതന്തി രാഗവിസമാദീനി അനുഗതം അകുസലസഞ്ഞം. ന ഖിപ്പമേവ പജഹതീതി വിക്ഖമ്ഭനാദിവസേന സീഘം നപ്പജഹതി. ന വിനോദേതീതി ന നീഹരതി. ന ബ്യന്തീകരോതീതി ഭങ്ഗമത്തമ്പി അനവസേസേന്തോ ന വിഗതന്തം കരോതി. ന അനഭാവം ഗമേതീതി ന അനുഅഭാവം ഗമേതി. ഏവം സബ്ബപദേസു ന – കാരോ ആഹരിതബ്ബോ. പാടികങ്ഖാതി പാടികങ്ഖിതബ്ബാ ഇച്ഛിതബ്ബാ.

നേക്ഖമ്മധാതും, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ നേക്ഖമ്മവിതക്കോപി നേക്ഖമ്മധാതു സബ്ബേപി കുസലാ ധമ്മാ. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ നേക്ഖമ്മധാതു? നേക്ഖമ്മപടിസംയുത്തോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… സമ്മാസങ്കപ്പോ, അയം വുച്ചതി നേക്ഖമ്മധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഇധാപി ദുവിധാ കഥാ. നേക്ഖമ്മധാതുഗ്ഗഹണേന ഹി ഇതരാപി ദ്വേ ധാതുയോ ഗഹണം ഗച്ഛന്തി കുസലധമ്മപരിയാപന്നത്താ, അയം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ. താ പന ധാതുയോ വിസും ദീപേതബ്ബാതി താ ഠപേത്വാ സേസാ സബ്ബകുസലാ നേക്ഖമ്മധാതൂതി അയം അസമ്ഭിന്നാ. ഇമം നേക്ഖമ്മധാതും സഹജാതാദിപച്ചയവസേന പടിച്ച നേക്ഖമ്മസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. സഞ്ഞാദീനി പടിച്ച വിതക്കാദയോ യഥാനുരൂപം.

അബ്യാപാദധാതും, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ അബ്യാപാദവിതക്കോപി അബ്യാപാദധാതു അബ്യാപാദോപി. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ അബ്യാപാദധാതു? അബ്യാപാദപടിസംയുത്തോ തക്കോ…പേ… അയം വുച്ചതി അബ്യാപാദധാതു. യാ സത്തേസു മേത്തി മേത്തായനാ മേത്തായിതത്തം മേത്താചേതോവിമുത്തി, അയം വുച്ചതി അബ്യാപാദധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഇമം അബ്യാപാദധാതും പടിച്ച വുത്തനയേനേവ അബ്യാപാദസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി.

അവിഹിംസാധാതും, ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥാപി അവിഹിംസാവിതക്കോപി അവിഹിംസാധാതു കരുണാപി. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ അവിഹിംസാധാതു? അവിഹിംസാപടിസംയുത്തോ തക്കോ…പേ… അയം വുച്ചതി അവിഹിംസാധാതു. യാ സത്തേസു കരുണാ കരുണായനാ കരുണായിതത്തം കരുണാചേതോവിമുത്തി, അയം വുച്ചതി അവിഹിംസാധാതൂ’’തി (വിഭ. ൧൮൨).

ഇമം അവിഹിംസാധാതും പടിച്ച വുത്തനയേനേവ അവിഹിംസാസഞ്ഞാ നാമ ഉപ്പജ്ജതി. സേസം സബ്ബത്ഥ വുത്താനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബം. ദുതിയം.