൮. കോസമ്ബിസുത്തവണ്ണനാ

൬൮. അട്ഠമേ അഞ്ഞത്രേവാതി ഏകച്ചോ ഹി പരസ്സ സദ്ദഹിത്വാ യം ഏസ ഭണതി, തം ഭൂതന്തി ഗണ്ഹാതി. അപരസ്സ നിസീദിത്വാ ചിന്തേന്തസ്സ യം കാരണം രുച്ചതി, സോ ‘‘അത്ഥി ഏത’’ന്തി രുചിയാ ഗണ്ഹാതി. ഏകോ ‘‘ചിരകാലതോ പട്ഠായ ഏവം അനുസ്സവോ അത്ഥി, ഭൂതമേത’’ന്തി അനുസ്സവേന ഗണ്ഹാതി. അഞ്ഞസ്സ വിതക്കയതോ ഏകം കാരണം ഉപട്ഠാതി, സോ ‘‘അത്ഥേത’’ന്തി ആകാരപരിവിതക്കേന ഗണ്ഹാതി. അപരസ്സ ചിന്തയതോ ഏകാ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി, യായസ്സ തം കാരണം നിജ്ഝായന്തസ്സ ഖമതി, സോ ‘‘അത്ഥേത’’ന്തി ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ ഗണ്ഹാതി. ഥേരോ പന പഞ്ചപി ഏതാനി കാരണാനി പടിക്ഖിപിത്വാ പച്ചക്ഖഞാണേന പടിവിദ്ധഭാവം പുച്ഛന്തോ അഞ്ഞത്രേവ, ആവുസോ മുസില, സദ്ധായാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അഞ്ഞത്രേവാതി സദ്ധാദീനി കാരണാനി ഠപേത്വാ, വിനാ ഏതേഹി കാരണേഹീതി അത്ഥോ. ഭവനിരോധോ നിബ്ബാനന്തി പഞ്ചക്ഖന്ധനിരോധോ നിബ്ബാനം.

തുണ്ഹീ അഹോസീതി ഥേരോ ഖീണാസവോ, അഹം പന ഖീണാസവോതി വാ ന വാതി വാ അവത്വാ തുണ്ഹീയേവ അഹോസി. ആയസ്മാ നാരദോ ആയസ്മന്തം പവിട്ഠം ഏതദവോചാതി കസ്മാ അവോച? സോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘ഭവനിരോധോ നിബ്ബാനം നാമാതി സേഖേഹിപി ജാനിതബ്ബോ പഞ്ഹോ ഏസ, അയം പന ഥേരോ ഇമം ഥേരം അസേഖഭൂമിയാ കാരേതി, ഇമം ഠാനം ജാനാപേസ്സാമീ’’തി ഏതം അവോച.

സമ്മപ്പഞ്ഞായ സുദിട്ഠന്തി സഹ വിപസ്സനായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ സുട്ഠു ദിട്ഠം. ന ചമ്ഹി അരഹന്തി അനാഗാമിമഗ്ഗേ ഠിതത്താ അരഹം ന ഹോമീതി ദീപേതി. യം പനസ്സ ഇദാനി ‘‘ഭവനിരോധോ നിബ്ബാന’’ന്തി ഞാണം, തം ഏകൂനവീസതിയാ പച്ചവേക്ഖണഞാണേഹി വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖണഞാണം. ഉദപാനോതി വീസതിംസഹത്ഥഗമ്ഭീരോ പാനീയകൂപോ. ഉദകവാരകോതി ഉദകഉസ്സിഞ്ചനവാരകോ. ഉദകന്തി ഹി ഖോ ഞാണം അസ്സാതി തീരേ ഠിതസ്സ ഓലോകയതോ ഏവം ഞാണം ഭവേയ്യ. ന ച കായേന ഫുസിത്വാതി ഉദകം പന നീഹരിത്വാ കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരിതും ന സക്കുണേയ്യ. ഉദപാനേ ഉദകദസ്സനം വിയ ഹി അനാഗാമിനോ നിബ്ബാനദസ്സനം, ഘമ്മാഭിതത്തപുരിസോ വിയ അനാഗാമീ, ഉദകവാരകോ വിയ അരഹത്തമഗ്ഗോ, യഥാ ഘമ്മാഭിതത്തപുരിസോ ഉദപാനേ ഉദകം പസ്സതി. ഏവം അനാഗാമീ പച്ചവേക്ഖണഞാണേന ‘‘ഉപരി അരഹത്തഫലസമയോ നാമ അത്ഥീ’’തി ജാനാതി. യഥാ പന സോ പുരിസോ ഉദകവാരകസ്സ നത്ഥിതായ ഉദകം നീഹരിത്വാ കായേന ഫുസിതും ന ലഭതി, ഏവം അനാഗാമീ അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ നത്ഥിതായ നിബ്ബാനം ആരമ്മണം കത്വാ അരഹത്തഫലസമാപത്തിം അപ്പേത്വാ നിസീദിതും ന ലഭതി. അട്ഠമം.